Akif Nəsirli: “Azərbaycanda elə insanlar var ki, aldıqları əməkhaqqı ailələrinin gündəlik ehtiyaclarını qarşılamağa kifayət etmir...”
Əmək Məcəlləsində və aidiyyəti digər qanunlarda dəyişiklik edilməsi ilə bağlı qanun layihəsi ilə əmək münasibətlərinə xitam verilməsi zamanı kompensasiya ödənilməsi istisna olmaqla, Məcəllədə nəzərdə tutulan minimum 21 təqvim günlük əmək məzuniyyətinin pul kompensasiyası ilə əvəz edilməsinin qadağan olunması təklif edilir.
Bunu Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin iclasında əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini Zaur Əliyev deyib.
O qeyd edib ki, burada əsas məqsəd məzuniyyət hüququnun yalnız maliyyə təminatı kimi deyil, işçinin istirahəti, sağlamlığının qorunması və əmək qabiliyyətinin bərpası üçün nəzərdə tutulmuş fundamental hüquq kimi təmin edilməsidir.
“Başqa sözlə, işçinin əmək məzuniyyəti hüququnun mövcudluğu ilə yanaşı, həmin hüquqdan faktiki istifadə etməsi də təmin olunmalıdır. Məzuniyyətin kompensasiya ilə əvəz edilməsi işçinin istirahət hüququnun reallaşmasını əvəz edə bilməz.
Layihədə əmək məzuniyyətinin və ya onun bir hissəsinin başqa vaxta keçirilməsi ilə bağlı halların daha dəqiq müəyyən edilməsi nəzərdə tutulur. Bu da praktikada məzuniyyətin keçirilməsi ilə bağlı yaranan qeyri-müəyyənliklərin aradan qaldırılmasına və hüquqi tətbiqetmədə vahid yanaşmanın formalaşdırılmasına xidmət edəcək.
Eyni zamanda, müvafiq dəyişikliklərin gömrük, vergi və daxili işlər orqanlarında xidmət keçməni tənzimləyən qanunvericilik aktlarına da şamil edilməsi nəzərdə tutulur”, – deyə nazir müavini bildirib.
Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini yaşayış şərtlərinin ağır olduğu bir vaxtda niyə belə açıqlama verir?
İnsanlar var ki, ailəsini dolandırmaq üçün gecəsini-gündüzə qatıb işləyir. Bu məzuniyyət insanların hüqudur, onu niyə məhdudlaşdırırlar? Hətta elə insanlar var ki, iki tam ştatda (tam iki akladda) işləyir, həm gündüz, həm də gecə növbəsində çalışır. Belə insanların bu hüququ niyə əlindən alınmalıdır? İşçi deyir ki, məzuniyyətə çıxmaq istəmirəm, əvəzində pulumu ver. Məzuniyyətə çıxmır işləyir. Niyə insanları bu hüquqdan məhrum edirlər? Bunu ehtiyacı olan edir, ehtiyacı olmayan da yoxdur. Əmək məzuniyyətinin pulla əvəz edilməsi normal təcrübədir. Bunu niyə qadağan etmək istəyirlər ki?
Liberal İqtisadçılar Birliyinin rəhbəri Akif Nəsirli baki-xeber.com-a bildirdi ki, əmək məzuniyyətinin pulla əvəz olunması məsələsinə yalnız hüquqi deyil, həm də sosial-iqtisadi baxımdan yanaşmaq lazımdır. “Çünki bu gün Azərbaycanda elə insanlar var ki, aldıqları əməkhaqqı ailələrinin gündəlik ehtiyaclarını qarşılamağa kifayət etmir. Onlar əlavə gəlir əldə etmək üçün bir neçə yerdə işləməyə, bəzən gecə növbələrinə çıxmağa məcbur olurlar. Belə şəraitdə işçinin məzuniyyətə çıxmaq əvəzinə işləmək və həmin günlərin pulunu almaq istəyi müəyyən mənada başadüşüləndir.
Mən hesab edirəm ki, burada əsas məsələ işçinin hüququnu məhdudlaşdırmaq deyil, onun seçim imkanını qorumaqdır. Əmək məzuniyyəti işçinin istirahət etmək, sağlamlığını bərpa etmək və əmək qabiliyyətini qorumaq hüququdur. Lakin bu hüquq işçinin əlavə gəlir əldə etmək imkanını da avtomatik olaraq əlindən almamalıdır”.
A.Nəsirli qeyd etdi ki, nazir müavininin açıqlamasında əsaslandırma kimi işçinin sağlamlığının qorunması və istirahət hüququnun təmin edilməsi göstərilir. “Bu arqumentin müəyyən məntiqi var. Çünki işçinin illərlə məzuniyyətə çıxmadan işləməsi sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər. Bəzi işəgötürənlər də işçiləri məzuniyyət hüququndan faktiki olaraq məhrum edə bilərlər. Ancaq bunun qarşısını almağın yolu bütün işçilərin seçim imkanını məhdudlaşdırmaq deyil.
Məncə, burada fərdi yanaşma olmalıdır. Əgər işçi öz istəyi ilə məzuniyyətə çıxmaq əvəzinə işləməyə və müəyyən günlərin əvəzində pul almağa üstünlük verirsə, onun bu seçimi tamamilə qadağan edilməməlidir. Əsas şərt odur ki, bu qərar işəgötürənin təzyiqi ilə deyil, işçinin sərbəst iradəsi ilə verilsin. Eyni zamanda, uzun müddət fasiləsiz işləməyin sağlamlıq və təhlükəsizlik riskləri də nəzərə alınmalıdır”.
A.Nəsirlinin sözlərinə görə, bir sözlə, dövlətin vəzifəsi işçinin hüquqlarını qorumaqdır, onun yerinə qərar vermək deyil. “Əgər məqsəd insanların istirahət hüququnu təmin etməkdirsə, məcburi məzuniyyətə göndərilmə mexanizmləri və işəgötürənlər üzərində nəzarət gücləndirilməlidir. Minimum 21 günlük məzuniyyətin bütün hallarda pulla əvəz edilməsinə qadağa qoyulması isə maddi ehtiyacı olan işçilərin narazılığına səbəb ola bilər. Çünki hər bir insanın sosial və maddi vəziyyəti eyni deyil. Qanunvericilik də bu fərqləri nəzərə almalıdır.
Qeyd edim ki, hazırda müzakirə olunan məsələ qanun layihəsi təklifidir. Təklifə əsasən, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən kompensasiya ödənilməsi istisna olmaqla, minimum 21 günlük məzuniyyətin pulla əvəzlənməsi qadağan edilə bilər”-deyə ekspert bildirdi.
İradə SARIYEVA
