Ölkə banklarının kredit siyasəti daim tənqid hədəfi olsa da, görünən odur ki, sözügedən maliyyə qurumları hələ də bu məsələdə hansısa ciddi dəyişikliklər etməyə hazırlaşmır. Yəni bankların kreditlər üçün təklif etdikləri faiz dərəcələri yüksək olaraq qalır. Belə vəziyyət öz növbəsində həm problemli kreditlərin həcmini artırır, həm də ümumi iqtisadi inkişafa zərər vurur.
Xatırladaq ki, yaranmış durumdan Milli Məclisin son iclasında millət vəkili Vahid Əhmədov da ciddi narahatlıq və narazılığını bildirib. O qeyd edib ki, əhalinin kredit borcunun yüksək olması maliyyə bazarına neqativ təsir edən amillərdən biridir: "Bu gün banklar 28-30 faizlə kreditlər verir. Problemli kreditlərin həcmi azalmaqdansa, daha da artır. Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası yaranandan sonra düşünürdük ki, banklarla ciddi məşğul olacaq. Amma təəssüf ki, bunu görmədik. Düzdür, Mərkəzi Bank pul kütləsinə nəzarəti həyata keçirir, manatın sabitliyini qoruyur. Bu müsbət haldır. Amma mən bank sistemində sağlamlaşdırmanı görmürəm. Cənab Prezident də çıxışında demişdi ki, 2016-cı ildə Azərbaycan iqtisadiyyatına ən böyük ziyanı banklar vurub. Mən bunu dəfələrlə demişəm və bir daha təklif edirəm ki, yığışaq və banklarla söhbət edək. Soruşaq ki, nəyə görə kredit faizləri bu qədər yüksəkdir? Banklarda vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi getdikcə artır və bu borcları silmək çətinləşir. Bunu da soruşaq ki, problemli kreditlərin öhdəsindən necə gələcəklər? Anlamalıyıq ki, bu, Azərbaycan iqtisadiyyatına neqativ təsir edən amillərdəndir. Təklif edirəm, bank rəhbərlərini İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iclasına çağıraq. Onlar da bizə məlumat versinlər ki, bu proses hara gedir, sonu necə olacaq".
Son məlumatlar göstərir ki, problemli kreditlərin miqdarı 1,8 milyard manatı keçir və vəziyyətin belə hal almasında bankların günahı kifayət qədər böyükdür.
Parlamentin İqtisadi siyasət, sahibkarlıq və sənaye komitəsinin üzvü Əli Məsimli də vəziyytəin narahıtlıq doğurduğunu bildirir: "Azərbaycanda problemli kreditlərlə bağlı qanun layihəsi hazırlanmalıdır. Əgər əvvəllər problemli kreditlərin ümumi kredit portfelində payı 10%-dən az idisə, hazırda çoxdur. Vaxtı keçmiş kreditlərin vaxtının uzadılmasının heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Bu problemi birdəfəlik həll etmək lazımdır". Hesab edilir ki, problemə son qoymaq üçün bank sektorunda islahatlar prosesini daha da sürətləndirmək, ən əsaıs isə, kredit faizləri ilə bağlı əsaslı dəişikliklərə start vermək lazımdır. Aparılan islahatlar fonunda isə müəyyən bankların bağlanması da yenidən aktuallaşa bilər. İqtisadçı-ekspert Samir Əliyev bu xüsusda bildirir: "2016-cı ildə Azərbaycanda bankların bağlanması prosesi baş verib. 2017-ci ildə də bankların bağlanması gözlənirdi, amma hələ ki, bu baş verməyib. Bu o demək deyil ki, problem öz həllini tapıb. Bankların işlək aktivlərinin bir hissəsi qeyri-işlək, zərərli aktivlərə çevrilib. Aktivlər də zərərli olanda bankın pulu olmur, öhdəliyini yerinə yetirə bilmir. Bu baxımdan bəzi banklar vəziyyətdən çıxa bilib. Amma hələ də banklar var ki, vəziyyəti ağır olaraq qalır. Ona görə "proses bitdi" demək tezdir. Yəni bankların bağlanması mümkündür, gözlənir. Gələn il nə qədər bankın bağlanacağını demək bir qədər çətindir. Çünki burada qərarı Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası verir. Elə banklar var ki, əslində onlar bağlanmalı idi, amma bağlanmadı".
Ekspertin fikrincə, bu gün bankların kapitallaşması prosesi gedir: "Banklar kapitalını artırır. Palata həmin banklara vaxt verib. Öhdəsindən gələ bilsələr, qalacaqlar, əks təqdirdə bağlanacaqlar. Bəzi banklar problemlərini qismən həll edə bilib. Yəni xarici tərəfdaşlar öz kapitalını artırıb. Amma yenə də problem qalmaqdadır". İqtisadçının fikrincə, hansı bankların bağlana biləcəyini demək, ən azından, kommersiya baxımından düzgün deyil: "Onlar üçün çox böyük zərər ola bilər. Hazırda Azərbaycanda faktiki 3-4 bank potensial olaraq bağlanmağa namizəddir. Amma onların taleyini zaman göstərəcək". Beləliklə qeyd edilənlərdən aydın olur ki, daha bir neçə bankın fəaliyyətini dayandırması qaçılmaz olacaq. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru Elşad Məmmədov bununla bağlı bildirib ki, hazırki vəziyyətdə Azərbaycanda 20 bankın fəaliyyəti daha optimaldır: "Ölkədə devalvasiyalara qədər 40-dan çox bank fəaliyyət göstərib. Bunların sayı 30-a qədər azaldılıb. Hazırda 30 bankın fəaliyyət göstərməsi iqtisadiyyat üçün ağır yükdür. Bunların sayı 20-yə endirilməlidir". Hesab edilir ki, bank sahəsində optimallaşdırma siyasəti problemli kreditlər məsələsinin həllinə də öz töhfəsini vermiş olacaq.
Tahir TAĞIYEV
