Asiya ilə Avropanı birləşdirəcək Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolu xəttində aparılan tikinti işləri artıq sona çatmaq üzrədir. Bu xəttin istfiadəyə verilməsi ilə Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmində böyük artım olması gözlənir. Gələn ay işə düşəcək sözügedən dəmir yolunun ardınca “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin də istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin işə düşməsi Azərbaycana yükdaşımalardan daha böyük miqdarda gəlirlər əldə etməyə imkan verəcək.
Elə indinin özündə “Şimal-Cənub”un daha cəlbedici olması üçün müvafiq addımlar atılır. Məsələn, İran “Şimal-Cənub” dəhlizi çərçivəsində Hindistandan Rusiyaya olan bu marşrutun cəlbediciliyini artırmaq üçün daşınan yüklərin tariflərində 50% endirim edib. "İran Dəmir Yolları" şirkətinin beynəlxalq əlaqələr üzrə baş direktoru Abbas Nazari bununla bağlı bildirib: "Məlumdur ki, hazırda yüklər Avropaya Süveyş kanalı vasitəsilə daşınır. Yəməndə davam edən problemlə əlaqədar yükdaşımaların zəmanəti üçün çəkilən xərclər dəmir yollarında artıb. Amma biz tariflərdə endirim etmişik". Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın Astara rayonu ərazisində dəmiryolu daşımaları üçün körpü tikilib və yaxın vaxtlarda İran ərazisində marşrut işə başlayacaq. Nazari qeyd edib ki, uzunluğu 163 kilometr olan Qəzvin-Rəşt dəmiryolu marşrutunun hazırlığı 96% təşkil edir, qalan hissəsi isə növbəti 3 ay ərzində hazır olacaq. O bildirib ki, Astara-Rəşt dəmir yolunun tikintisinə daha 1 milyard dollar tələb olunur: "Azərbaycan və Rusiyanın dəmiryolu rəhbərləri ilə bir neçə görüş keçirilib. Nəticədə, Bombeydən Moskvayadək qarışıq daşınmalar tipli dəhlizin idarə edilməsi üçün bir sıra sənədlər və memorandumlar imzalanıb".
Bu arada Çinlə İran arasında imzalanan memoranduma əsasən Çinin “CITIC Group“ dövlət investisiya şirkəti tərəfindən İranın “Rəfah”, “Pasargad”, “Pars”, “Sənaye” və “İxrac” banklarından ibarət konsorsiuma 10 milyard dollar həcmində kredit veriləcək. İranın Mərkəzi Bankının sədri Vəliyullah Seyfi bildirib ki, bu müqavilə İran və Çinin mərkəzi bankları arasındakı səmərəli əməkdaşlığın nəticəsində imzalanıb. Onun sözlərinə görə, maliyyə vəsaiti enerji, nəqliyyat, su resurslarının idarə edilməsi sahəsində həyata keçirilən infrastruktur layihələrə sərf olunacaq. Məhz alınan kredit hesabına Rəşt dəmir yolunun tikintisi qısa müddətdə başa çatacaq. Bu da “Şimal-Cənub”un işə düşməsini tezləşdirəcək. Bir daha qeyd edək ki, bu nəqliyyat dəhlizi Rusiya, Azərbaycan və İran ərazisindən keçməklə Avropa ilə Asiyanı birləşdirəcək. Hazırda dəhlizin vacib hissəsi olan Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolunun çəkilişi işləri davam edir. Yolun Qəzvin-Rəşt bölməsi artıq hazırdır. Rəşt-Astara hissəsinin inşası isə maliyyə problemi səbəbindən yubanırdı ki, İran Çindən aldığı kredit hesabına bu problemi aradan qaldıracaq. Çindən alınan kreditdən əlavə Azərbaycan və Rusiya yolun çəkilişinə sərmayə qoymaq niyyətindədirlər. Çünki bu yol hər iki dövlətin iqtisadi maraqlarını əks etdirir.
Körfəz ilə Xəzər dənizini birləşdirəcək Qəzvin-Rəşt-Astara yolu İranın dəmir yolu sistemini Azərbaycan ərazisindən keçməklə Rusiyanın dəmir yolu sistemi ilə birləşdirəcək. Bu hal Azərbaycana öz məhsullarını dəmir yolu ilə artıq Körfəz ölkələrinə də çıxarmağa imkan verəcək. Azərbaycanın “Şimal-Cənub” dəhlizinə qoşulması iqtisadi və siyasi baxımdan olduqca səmərəlidir. İlk növbədə ona görə ki, “Şimal-Cənub” Şimal-Qərbi Avropa ölkələrini, Xəzər hövzəsi və Körfəz ölkələrini, Mərkəzi və Cənub Şərqi Asiya ölkələrini nəqliyyat vasitəsilə birləşdirən bir dəhlizdir. Dünyanın iki böyük qitəsini Azərbaycandan keçməklə birləşdirən bu dəhliz çoxfunksiyalıdır. Belə ki, bu dəhliz yalnız dəmir yolundan ibarət deyil. “Şimal-Cənub”un strukturuna avtomobil və dəniz yolları da daxildir ki, bunlar da Azərbaycandan keçməklə reallaşacaq və yüklərin tranzit keçidini təmin edəcək. Hər üç istiqamətdə Azərbaycan aparıcı rola malikdir.
Dəhliz 3 böyük su hövzəsini birləşdirmək imkanına malikdir. Hindistanın Mumbay limanından Avropa istiqamətinə daşınan yüklər Xəzər dənizinə və Qara dənizin Rusiya və Gürcüstan limanlarına daşına bilər. Yəni yüklər yalnız Rusiyaya deyil, Gürcüstana, oradan isə Türkiyə və Şərqi Avropaya daşına bilər. Bunun üçün İranın və Azərbaycanın Xəzər sahilində lazımi infrastruktur mövcuddur. İranın Ənzəli limanı ilə Bakının Beynəlxalq Ticarət Limanı arasında gəmilər sərbəst şəkildə üzə bilər. Bundan başqa, Ənzəlidən çıxan gəmilər Azərbaycanın ərazi sularından keçməklə Rusiyanın Həştərxan limanına rahat keçmək imkanına malikdir. Avtomobil yolları da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Asiyadan gələn yüklər İranın Bəndər-Abbas limanından dəmir yolu ilə Bakıya, buradan yük maşınları ilə Gürcüstanın Batumi limanına, oradan da gəmilərlə Şərqi Avropa ölkələrinin Qara dəniz sahillərindəki limanlarına çatdırılır. Bütün hallarda Azərbaycan ərazisindən istifadə olunur və bu da ölkəmizə böyük dividendlər gətirir. Ümumiyyətlə, qarşıdakı müddət ərzində Azərbaycanın tranzit yükdaşımalardan daha böyük gəlir əldə etməsi gözlənir.
Nahid SALAYEV
