Rəşad Həsənov: “Düşünmürəm ki, hansısa formada gələcəkdə Azərbaycanın TAP və TANAP-la Avropaya qaz nəqlinə ciddi təhlükə yaransın”
Məlum olduğu kimi, “Qazprom” şirkətinin Direktorlar Şurası oktyabrın 2-də qiyabi şəkildə Azərbaycanda nümayəndəliyin açılmasını razılaşdıracaq. Sözügedən şirkət 2004-cı ildən 2006-cı ilədək Azərbaycana qaz nəql edib. Lakin bundan sonra “Şahdəniz” yatağının işə düşməsi ilə əlaqədar nəql dayandırılıb.
2010-cu ildən etibarən Azərbaycan Rusiyaya qaz nəqlinə başlayıb. Nəql olunan qaz Dağıstanın “mavi yanacaq”la təchiz olunması üçün istifadə olunub. 2013-cü və 2014-cü illərdə təmir işləri ilə əlaqədar nəql bir neçə dəfə dayandırılıb. 2015-ci ildə isə nəql olmayıb. Həmin il “AzMeCo” şirkəti Rusiyadan qaz idxal etmək istəyib. Danışıqlar “Qazprom” və SOCAR arasında aparılıb.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın heç bir beynəlxalq layihəsində “Qazprom” iştirak etmir. Nə “Əsrin müqaviləsi”ndə, nə TANAP və TAP layihələrində “Qazprom”un iştirakı yoxdur. Bir sözlə, indiyədək “Qazprom” Azərbaycanda iri regional layihələrdən kənardadır. Həmçinin, bu nümayəndəliyin hansı zərurətdən yaranması hələ ki, açıqlanmır. Ancaq o da məlumdur ki, Azərbaycan xarici neft şirkətləri ilə 2050-ci ilə qədər böyük saziş imzalayıb. Eyni zamanda, Azərbaycan qazının Avropa bazarına çıxarılması üçün “Cənub Qaz Dəhlizi”nin ərsəyə gətirilməsi istiqamətində ciddi işlər həyata keçirilir. Bütün bu deyilənlərlə yanaşı, indiki mərhələdə “Qazprom”un Azərbaycanda nümayəndəlik açması nə ilə izah oluna bilər?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun fikrincə, bu məsələni birmənalı şərh etmək çox çətindir: “Hazırda TAP və TANAP layihələrinin tikintisi davam etdirilir. 2019-cu il və 2020-ci ilin əvvəllərində Azərbaycan bu kəmərlə dünya bazarlarına qaz çıxarmağı planlaşdırır. “Qazprom”un ölkəmizə gəlişi ola bilsin ki, Azərbaycan və Rusiya arasında müəyyən qədər bu prosesləri sürətləndirmək üçün nəzərdə tutulub. Belə ki, bu məsələdə Azərbaycan üçün mühüm problemlərdən biri məhz Rusiyanın prosesi sabotaj etməsi ehtimalıdır. Təbii ki, bu günə qədər sözügedən istiqamətdə müxtəlif formada preventiv addımlar atılıb və müəyyən qədər neytrallaşdırma yönümlü işlər görülüb. Amma “Qazprom”un birbaşa olaraq Azərbaycanda gəlib yerləşməsi buradakı proseslərə müdaxilə imkanlarını sürətləndirə bilər. Düşünmürəm ki, hansısa formada gələcəkdə Azərbaycanın TAP və TANAP-la Avropaya qaz nəqlinə ciddi təhlükə yaransın. Böyük ehtimalla, bu imkanlar “Qazprom”un əlində olmayacaq. Ümumiyyətlə, proseslər artıq o mərhələdədir ki, hər hansı formada onu dayandırmaq mümkünsüzdür. Lakin gələcəkdə “Qazprom” Azərbaycanda qazın istehsalı və satışında iştirak etməyə cəhd edəcək. Rusiya şirkəti gələcəkdə böyük layihələrdə iştirak edə bilər. Bu iştirak ola bilsin ki, orta və qısamüddətli dövrdə risq mənbəyi olmasın. Lakin uzunmüddətli dövrdə şirkət Azərbaycanın qaz siyasətini hansısa formada yönləndirməyə çalışa bilər. Yəqin ki, bu kimi risqlər hökumət tərəfindən də diqqət mərkəzində saxlanır”.
Vidadi ORDAHALLI
