İlham Şaban: “Yəni heç bir üçüncü şirkətə bununla bağlı müraciət edilməyib”
Məlum olduğu kimi, sentyabrın 14-də “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqlarının dərinlikdə yerləşən hissəsinin birgə işlənməsi və neft hasilatının pay bölgüsü haqqında düzəliş edilmiş və yenidən tərtib olunmuş saziş imzalanıb. Yeni sazişə əsasən, Azəri-Çıraq-Günəşli yataqlarının işlənməsi 2050-ci ilədək uzadılıb. Həmçinin, Dövlət Neft Şirkətinin layihədəki payı iki dəfə artaraq 25 %-ə çatıb.
“Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqları üzrə yeni sazişin imzalanması Azərbaycanın dünya enerji strukturunda əhəmiyyətli bir oyunçu olduğunu ortaya qoydu. Bildirilir ki, nəhəng neft şirkətlərinin müqavilənin müddətini daha 32 il uzatması Azərbaycanın geologiyasına və iqtisadiyyatına olan etibardan irəli gəlir. Bu həm də Azərbaycan üçün enerji siyasətini yeni mərhələyə yönəltmək üçün yaxşı fürsətdir. Yeni saziş 1994-cü ildə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” kimi fundamenti daha da möhkəmləndirmək və Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyini geridönməz etmək üçündür. Həmçinin, bu sazişin imzalanmasının siyasi əhəmiyyəti də var. “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqları üzrə yeni sazişin imzalanması mərasimində çıxış edən Prezident İlham Əliyev bu hadisəni tarixi gün kimi dəyərləndirib. Bildirib ki, yeni saziş Azərbaycana mənfəət gətirməklə yanaşı, həm də ölkəmizlə BP və digər xarici neft şirkəltləri arasında yaranmış qarşılıqlı etimad, işgüzar münasibətlərin təzahürüdür. Sazişin bir hissəsi olaraq SOCAR-ın AÇG-dəki iştirak payı 11,65 %-dən 25 %-ə qaldırılacaq və beynəlxalq tərəfdaş şirkətlər Azərbaycan Dövlət Neft Fonduna 3.6 milyard dollar bonus ödəyəcəklər. Növbəti 32 il müddətində AÇG-yə 40 milyard dollardan artıq sərmayə qoyulması potensialı var.
Saziş təsdiqləndikdən sonra AÇG-də tərəfdaşların yeni iştirak payları bu nisbətdə olacaq: BP- 30,37 %; AzACG (SOCAR)- 25,00 %; Chevron- 9,57 %; INPEX- 9,31 %; Statoil- 7,27 %; ExxonMobil- 6,79 %; TP- 5,73 %; ITOCHU- 3,65 % və ONGC Videsh Limited (OVL)- 2,31 %.
Göründüyü kimi, yeni sazişdə Rusiya şirkətləri pay almayıb. Bundan əvvəlki kontraktda isə Rusiyanın “LUKoil” şirkəti 10 faiz paya sahib olub. Lakin rus şirkəti həmin payını sataraq müqavilədən çıxmışdı. Rusiyanın imzalanan yeni enerji sazişində təmsil edilməməsinin iqtisadi, yoxsa siyasi səbəbləri var?
Enerji məsələləri üzrə ekspert İlham Şaban qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, Rusiya şirkətinin bu kontraktda olmaması təbiidir: “Burada nə siyasi, nə də iqtisadi səbəb axtarmağa dəyməz. Düzdür, bəzi şərhlərdə biz bu amilin siyasi səbəblərlə izah edilməsinə rast gəlirik. Ancaq “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlarının işlənməsi ilə bağlı hasilatın pay bölgüsü məsələsində imzalanan ikinci sazişdə şərtlər bir qədər fərqli olub. Rusiya şirkətlərinin bu layihədə iştirakdan kənarda qalması da məhz bu amillə bağlıdır. İş burasındadır ki, müqavilə şərtlərinə görə, yeni saziş SOCAR-la əvvəlki müqavilədə tərəfdaş olan şirkətlər arasında imzalanıb.Yəni heç bir üçüncü şirkətə bununla bağlı müraciət edilməyib. Rusiyanın “LUKoil” şirkətinə gəldikdə isə, onlar hələ 2001-ci ildə bu müqaviləni tərk ediblər. Həmin vaxt da Rusiya şirkətinin layihəni tərk etməsi sırf biznes maraqlarından irəli gəlib. “LUKoil” öz payını Yaponiyanın INPEX şirkətinə satmışdı və həmin əməliyyatdan 1 milyard dollar xalis mənfəət əldə edib. Bir daha xatırladıram ki, köhnə müqavilədə yer almayan hər hansı bir şirkətin yeni sazişdə təmsil olunması şərtlərə zidd olardı”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
