İlham Şaban: “Nəinki öz ölkəsinə, ölkədən kənara da investisiyalar qoyur”
Xəbər verildiyi kimi, Azərbaycan beynəlxalq tərəfdaşları ilə Azəri, Çıraq və dərinsulu Günəşli yataqları üzrə dəyişdirilmiş və yenidən işlənmiş hasilatın pay bölgüsü sazişini imzalayıb. Qeyd edək ki, bununla bağlı ilk saziş 20 sentyabr 1994-cü ildə imzalanıb. Həmin dövrdən keçən müddət ərzində neft hasilatı ilə bağlı çox böyük işlər görülüb. Xarici şirkətlərin qoyduğu sərmayə hesabına Xəzərin dərin sularından tonlarla neft hasil edilərək dünya bazarına çıxarılır.
Burada diqqətçəkən məqamlardan biri də ondan ibarətdir ki, xarici şirkətlər Azərbaycanla yeni neft kontraktının imzalanmasına böyük həvəslə razılaşdılar. Halbuki, bəzi neft hasil edən ölkələrin təcrübəsinə baxsaq görərik ki, xarici şirkətlər müxtəlif səbəblərdən əvvəlki sazişin müddəti bitən kimi ölkəni tərk edirlər. Yəni yeni müqavilələr imzalamaqda maraqlı olmurlar. Ancaq bundan fərqli olaraq, xarici şirkətlər Azərbaycanla yenidən işləməyə səy göstərirlər. Məsələn, BP şirkətinin baş icraçı direktoru Robert Dadli bildirib ki, 32 il ərzində birlikdə çalışmaq AÇG-nin uzunmüddətli işlənmə potensialını həyata keçirmək və yeni sərmayələr, yeni texnologiyalar və yeni birgə səylərlə onun neftvermə əmsalını maksimuma çatdırmaq imkanı verəcək. Bu baxımdan, o bu sazişi Yeni Əsrin Müqaviləsi adlandırmağın düzgün olduğunu deyib. Bu, Azərbaycana verilən yüksək dəyərin göstəricisidir.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər tanınmış dünya şirkətlərinin Azərbaycanla yeni neft kontraktının imzalanmasına belə həvəslə yanaşmasını nə ilə əlaqələndirirlər? Burada hansı faktorlar rol oynayır?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirir: “Məsələ ondadır ki, Azərbaycan 23 il əvvəlki ölkə deyil. Azərbaycan etimadı doğruldub. Azərbaycanın əvvəlki illərdən çoxlu köklü, fərqli dəyişikliyi olub. Əvvəla ölkəmizin 40 milyard dollar valyuta ehtiyatı yaranıb. İkincisi, əgər 1994-cü ildə bir nəfər belə beynəlxalq sertifikatlı mütəxəssisimiz yox idisə, bu gün layihələrdə çalışanların 90 faizi məhz azərbaycanlılar – yerli mütəxəssislərdir. Üçüncüsü, Azərbaycan 1994-cü ildə keçmiş Sovetlər Birliyinin dağıntıları altında yaranmış cəmi üç yaşlı dövlət idi və müharibədən çıxdığı cəmi 3 ay idi. Bişkek protokolunun imzalanması ilə atəşkəs elan olunmuşdu. Həmin protokola heç də yaxşı əməl olunmurdu. Yəni ölkə çox böyük siyasi, iqtisadi riqklər altında idi. Əlbəttə, o dövrdə imzalanan müqavilələrdə də bunların risq dərəcəsinə uyğun olaraq şirkətlər özlərini sığorta etmişdilər. Ancaq indi bütün bunlar hamısı aradan qaldırılıb. Azərbaycan nəinki öz ölkəsinə, ölkədən kənara da investisiyalar qoyur. Dövlət Neft Şirkəti böyük layihələr həyata keçirir və ölkə ciddi iqtisadi dəyişikliklərin astanasındadır. Təbii ki, bütün bunlar yeni müqavilədə öz əksini tapmalı idi.
Əgər həmin dövrdə Azərbaycan hökuməti Dövlət Neft Şirkətinin 20 faizlik payını maliyyələşdirməyə vəsait tapmırdısa və bunun 10 faizini satmaq qərarına gəldisə, indi Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin payı 11,6 faizdən 25 faizədək artırıldı. Bu o deməkdir ki, Dövlət Neft Şirkətinin qazancı əvvəlki illərdən 2,4 dəfə artacaq və şirkət əldə etdiyi gəliri öz layihələrinə xərcləyə biləcək. Bundan əlavə, əvvəllər Neft Şirkətinə dəstək verən dövlətin dəstəyi özünə qalacaq. Həmin dəstək başqa layihələrə yönəldiləcək. Bütün bunlar önəmli faktorlardır”.
Vidadi ORDAHALLI
