“Azərbaycan 15 il ərzində Avropa bazarında etibarlı neft təchizatçısıdır, indi isə təbii qazın etibarlı təchizatçısı kimi öz rolunu oynayır. Bizim təbii qazın qiyməti digər mənbələrdən daxil olan qazdan ucuzdur. Bu qaz yeni mənbədən gəlir. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin vacibliyi nəinki əlavə qaz həcmləri, o cümlədən alternativ mənbə olması ilə izah edilir. Bu, enerji təhlükəsizliyi məsələsidir”. Bu fikirləri prezident İlham Əliyev İspaniyanın EFE informasiya agentliyinə müsahibəsində səsləndirib.
Avropaya təbii qaz ixracı ilə bağlı danışarkən dövlət başçısı bildirib: “Azərbaycanda təbii qazın təsdiq edilmiş ehtiyatları 2,6 trilyon kubmetrdir. Belə həcm öz istehlakımız və ixrac üçün ən azı 100 ilə kifayət edər. Hazırda yeni yataqların kəşf edilməsi mərhələsindəyik. Azərbaycanın neft və qaz sektoruna böyük enerji şirkətləri arasında maraq artır. Biz həcmi və hasilatı artıra bilərik, lakin bunun üçün hazırda danışıqlara başlamalıyıq və yeni müqavilələri imzalamalıyıq. Sonra isə daha çox hasilata sərmayə yatıracağıq”. Azərbaycan Prezidenti vurğulayıb ki, gələcəkdə biz təchizatımızın coğrafiyasını Avropada Balkanlara və Şərqi Avropanın bir sıra digər ölkələrinə qədər genişləndirə bilərik: “Bu, istehlakçılar və bizim üçün, o cümlədən şirkətlər və hər kəs üçün enerji təhlükəsizliyi baxımından yaxşı olardı”. Beləliklə, Azərbaycan Avropaya daha böyük həcmdə qaz nəqlinə hazır olduğunu bildirir. Indiki halda Avropanın buna ciddi ehtiyacı var. Məlumdur ki, dünya bazarlarında enerji resurslarının qiymətləri son dövrlərdə əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bu, enerji resurslarının ixracını həyata keçirən ölkələrin indi daha çox gəlir əldə etməsini şərtləndirir. Azərbaycan da enerji resurslarının, o cümlədən karbohidrogen ehtiyatlarının mühüm ixracatçısı kimi belə ölkələr sırasında yer alır. Hazırda dünya neft bazarında qiymətlər son 3 ilin ən yüksək həddindədir. Azərbaycanın dünya bazarlarında satdığı “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 80 dollar civarındadır. Cari ilin dövlət büdcəsində neftin bir barrelinin qiyməti 40 dollardan götürülüb. Lakin il ərzində qiymətlər bundan xeyli yüksək olub və bu da Azərbaycanın neft satışından daha çox gəlir əldə etməsini şərtləndirir. “Bank of America”nın proqnozuna görə, energetika sahəsindəki gərginlik fonunda neftin qiyməti 100 dolları keçə bilər və bu cür artım qlobal iqtisadi böhrana gətirəcək. Bankın proqnozuna əsasən, dizel yanacağına tələbin sıçrayışı neftin də qiymət artımına səbəb ola bilər. Pul-kredit və vergi-büdcə siyasətlərinin son həddə çatdırılması, enerji daşıyıcılarına xərclərin artmağa davam etməsi ilə əlaqədar olaraq neft qiymətlərinin yüksək olması makroböhrana gətirib çıxara bilər. “Bank of America”nın analitiklərinə görə, dizelin qiymətləri bir barrel üçün 120 dolları keçə bilər. Qeyd edilir ki, qiymətlər bu səviyyəyə çatsa, bu, 2014-cu ildən bu yana bir ilk olacaq. Təbii qazın qiyməti artıq iki dəfə artaraq neft ekvivalentində bir barrel üçün 190 dollara çatıb. Neftlə yanaşı, Azərbaycan təbii qazın da mühüm ixracatçılarından biri kimi çıxış edir. Avropanın bir çox ölkələrinin, eləcə də qardaş Türkiyənin, qonşu Gürcüstanın təbii qaza olan ehtiyaclarının ödənilməsində Azərbaycan mühüm rol oynayır. Sözügedən kontekstdə Azərbaycanın təbii qaz satışından əldə etdiyi gəlirin həcmi də nəzərəçarpacaq dərəcədə artmaqdadır. Bunu şərtləndirən səbəb dünya bazarlarında qazın qiymətinin sürətlə artmasıdır. Qış mövsümünün yaxınlaşması, Avropada yeraltı qaz anbarları hələ də lazımi qədər doldurulmaması, maye qaz üçün Avropa və Asiya alıcıları arasında davam edən rəqabət, kömürdən istifadənin azalması, Avropada daxili istehlak və ümumi tələbatın artması, Rusiyanın “Qazprom” şirkətinin Ukrayna üzərindən Avropaya qaz nəqlini azaltması mavi yanacağın qiymətlərində artımın davam etməsini istisna etmir. Bu da Azərbaycanın təbii qaz ixracından proqnozlaşdırıldığından daha çox gəlir əldə etməsini şərtləndirir. Avropa qaz bazarında qeydə alınanlar Azərbaycanın “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin ölkəmiz, həmçinin elə Qərb dünyası üçün nə qədər mühüm və uzaqgörən layihə olduğunu təsdiq edir. “Cənub Qaz Dəhlizi” Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tiflis-Ərzurum neft-qaz kəmərləri kimi strateji əhəmiyyətə malikdir. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin sonuncu halqası olan “Trans-Adriatik” boru kəməri (TAP) bu gün kommersiya əməliyyatları ilə Avropada təbii qaz bazarının likvidliyinin artmasına kömək edir. Cari ilin əvvəlindən TAP-la Avropaya 5 milyard kubmetrədək Azərbaycan təbii qazı nəql edilib. Bu boru kəməri ilə ötürülən qaz həcmləri gündəlik 4-5 milyon kubmetrdən 20-25 milyon kubmetrə qədər artırılıb. İlin sonuna kimi TAP-la ümumilikdə 7-7,5 milyard kubmetr qazın nəql ediləcəyi gözlənilir. Beləliklə, Azərbaycan Avropanın enerji təhlkükəsizlyində daha böyük rol oynayır.
Eyni zamanda, baş verənlər Azərbaycanın neft və qaz satışından daha çox gəlir əldə edəcəyini nümayiş etdirir. Qeyd edək ki, son aylarda dünyada koronavirusa yoluxma hallarının artmasına baxmayaraq, aparıcı ölkələrdə sərt məhdudiyyətlərin tətbiq olunmaması və iqtisadi stimul tədbirlərinin davam etdirilməsi iqtisadi aktivliyin yüksək olaraq qalmasına şərait yaradıb. Beynəlxalq Valyuta Fondu 2021-ci ildə qlobal iqtisadiyyatın 6 faiz artacağını proqnozlaşdırır. Bu da neft və qaza tələbi artırır. Azərbaycan bu halda neft və qaz satışından daha çox vəsait qazanır. Bu, valyuta ehtiyatlarına da təsir edir. Qeyd edək ki, ölkəmizin strateji valyuta ehtiyatları 8 ayda 4,8 faiz və ya 2,4 milyard dollar artaraq 53,2 milyarda çatıb. Bu dövrdə Mərkəzi Bankın ehtiyatları 10,6 faiz artaraq 7 milyard dolları üstələyib. Bu halda ölkədə dollar marağın da azalması müşahidə edilir. Bu səbəbdəndir ki, cari ilin ötən dövründə Mərkəzi Bankda keçirilən valyuta hərraclarının 85 faizində təklif tələbi üstələyib.
Ramil QULİYEV
