İstehlak kreditləri yenidən artır. Zaman-zaman daha çox biznes kreditlərinin verilməsinin vacib olması ilə bağlı çağrışlar səslənsə də, banklar yenə öz bildiyini edir. Onlar biznes kreditlərinin verilməsinə daha əlverişli şərait yaratmaq əvəzinə, əksinə, istehlak kreditlərinin verilməsinə üstünlük verirlər. Bunu son statistik rəqəmlər də sübut edir.
Belə ki, 2021-ci ilin ilk 8 ayında istehlak kreditlərinin həcmində artımlar davam edib. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, ötən ili 3 milyard 661 milyon manatlıq istehlak kreditləri ilə başa vuran banklar bu ilin ilk 8 ayında istehlak kreditlərinin həcmini 4 milyard 132 milyon manatadək yüksəldiblər. Bu isə o deməkdir ki, yalnız 8 ay ərzində istehlak kreditlərinin həcmi 471 milyon manat artıb. Düzdür, bu il ərzində ümumi kredit portfeli və biznes kreditlərinin həcmində də artımlar qeydə alınıb. Ancaq bu, elə də böyük deyil. Çünki ötən ilin sonu ilə müqayisədə bu ilin 8 ayı ərzində ümumi kredit portfeli 6.9 faiz, biznes kreditlərinin həcmi 3.8 faiz artasa da istehlak kreditlərinin həcmi 12 faiz artıb. Bəlli olur ki, istehlak kreditlərinin həcmində artımlar ümumi kredit portfeli və biznes kreditləri ilə müqayisədə 3 dəfə çoxdur.
Maraqlıdır, yenə nə baş verir? İstehlak kreditləri niyə belə sürətlə artır?
“Belə getsə, problemli kreditlər yenidən kəskin formada artacaq”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazov bunu bankların yeritdiyi yanlış kredit siyasəti ilə əlaqələndirdi: “Banklar hər vasitə ilə çalışırlar ki, biznes kreditləri çox verməsinlər. Çünki biznes kriditlərinin qaytarılması daha çox vaxt tələb edir. O cümlədən, burada müəyyən risqlər olur. Bu baxımdan banklar daha asan yola üstünlük verirlər. Faizlərin hesabına daha tez və çox qazanmaq istəyirlər. Üstəlik, bu il pandemiya ilə bağlı karantin şərtlərinin yumuşaldılması səbəbindən banklar əhalinin kreditlərə olan ehtiyacından sui-istifadə edirlər. Ancaq bankların istehlak kreditləşməsinə daha çox meyillənməsi problemli kreditlərin həcmini yenidən artırır. Bir növ bu, problemli kreditlərin artmasına təkan verir. Bu isə real sektorunun maliyyə tələblərinin tam ödənilməməsi baxımdan arzuolunan deyil. Nəzərə alsaq ki, işğaldan azad edilən ərazilərin bərpa edilməsi prioritet məsələdir, o zaman banklar bu amilə xüsusi diqqət etməlidilər. Bu o deməkdir ki, sahibkarlar sərfəli biznes krediti alıb bunu sərmayə şəklində həmin ərazilərə yönəldə bilsinlər. İndiki ağır şərtlər çərçivəsində sahibkarların belə bir imkanı yoxdur. Çünki biznes kriditlərinin nə şərtləri, nə də faizləri sahibkarların iqtisadi imkanlarına uyğun deyel. Üstəlik banklar regionlara kredit verməkdə maraqlı deyil. Bununla bağlı kredit verəndə sahibkardan girov üçün Bakıdan daşınmaz əmlak tələb edirlər. Buna da hər sahibkarın imkanı yoxdu. Ona görə də bankların biznes kreditləşməsinə marağının artılrlması üçün yollar tapılmalıdır”.
Ekspert hesab edir ki, belə getsə, problemli kreditlər yenidən kəskin formada artacaq.
Vidadi ORDAHALLI
