Dünyanın 132 ölkəsinin innovasiya sistemlərinin müqayisəli təhlilinin nəticələrini və onların innovativ inkişaf səviyyəsinə görə reytinqini əhatə edən “Global Innovation Index”in (GII) 2021-ci il üzrə yeni hesabatı dərc olunub. Qlobal İnnovasiya İndeksi dövlət və özəl mənbələrdən 81 indikator əsasında hazırlanır.
Belə ki, 2020-ci ilin hesabatı ilə müqayisədə Azərbaycan 28,4 bəndlə iki pillə irəliləyərək 82-ci yerdən 80-ci yerə yüksəlib. Azərbaycanın ayrı-ayrı göstəricilərinə gəldikdə, siyasi, tənzimləyici, biznes mühitini özündə birləşdirən institusional göstəricisi 65,5 bəndə bərabərdir və ölkə təkcə bu göstəriciyə görə 58-ci yerdədir. İnsan kapitalı və tədqiqat göstəricisi üzrə Azərbaycan 24,2 bəndlə 89-cu, infrastruktur göstəricisi üzrə 35,1 bəndlə 88-ci, bazarın inkişaf səviyyəsi üzrə 53,2 bəndlə 36-cı, biznesin inkişaf səviyyəsi üzrə 20,7 bəndlə 92-ci, bilik və texnologiyalarda nəticələri üzrə 10,5 bəndlə 115-ci və yaradıcı nəticələr göstəricisi üzrə 23,5 bəndlə dünyada 67-ci pillədə qərarlaşıb.
Ancaq maraqlıdır ki, Qlobal İnnovasiya İndeksində Azərbaycanla qonşu olan region ölkələri bizdən daha yaxşı mövqedədir - Rusiya 45, Gürcüstan 63, İran 60-cı, Ermənistan 69, yerdədir. Hətta Ermənistan belə Azərbaycandan irəlidədir.
Qlobal innovasiyaya görə qonşu ölkələrdən niyə bu qədər geridəyik?
“Məsələ ondadır ki, Ermənistanın innovativ inkişafa daha çox sərmayə yönəltmək imkanları məhduddur”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən ekspert Rəsul Cahangirlinin fikrincə, bu, müxtəlif parametrlər üzrə hazırlanır: “Yəni bir sıra indikatorlar - institusional şərait, insan kapitalı və elm, infrastruktur, daxili bazarın inkişafı, biznesin inkişafı, biliklər və texnologiyaların inkişafı, yaradıcı fəaliyyətin nəticələri əsas götürülür. Azərbaycanın ən zəif göstəriciləri institusionallıq, daxili bazarın inkişafı və yaradıcı fəaliyyət sahəsində olub. 2019-cu ildə Azərbaycan 84 yerdə idisə, 2020-ci ildə 82-ci, bu il isə 80-ci yerdə qərarlaşıb. Dünyada iqtisadi azalma fonunda innovasiya fəaliyyəti inkişaf etsə də qarşıya yeni maneələr çıxır. Qlobal innovasiyaların landşaftı dəyişir və orta gəlirli ölkələrdə artım müşahidə edilir. İnnovasiya resursları və innovasiya fəaliyyətinin nəticələri hələ də bir neçə ölkə üzrə təmərküzləşib. Söhbət Qlobal İnnovasiya İndeksində ilk 10-luqda yer alan İsveçrə, İsveç, Birləşmiş Ştatlar, Böyük Britaniya, Koreya Respublikası, Niderland, Finlandiya, Sinqapur, Danimarka və Almaniyadan gedir. Orta gəlirli ölkələr arasında innovasiyanın inkişaf fərqi qalmaqdadır. Bir sıra ölkələrdə innovasiya sferasına yatırımlardan qazanclar digərləri ilə müqayisədə yüksəkdir. İnnovasiyalarda kəmiyyət amilindən keyfiyyət amilinə keçid əsas vəzifə olaraq qalmaqdadır. Ancaq o da var ki, bəzən hesabat hazırlanarkən müəyyən yanlışlıqlara yol verilir. Məsələ ondadır ki, Ermənistanın innovativ inkişafa daha çox sərmayə yönəltmək imkanları məhduddur. Belə olan halda bu ölkənin 69-cu yerdə qərarlaşması obyektiv əsaslara söykənmir”.
Bütün bunlarla yanaşı ekspert hesab edir ki, Azərbaycanda bu sahədə görüləsi bir sıra işlər var.
Vidadi ORDAHALLI
