Məlum olduğu kimi, sentyabrın 17-də son 5 il ərzində ilk dəfə Mərkəzi Bank tərəfindən faiz artımına gedilib. Mərkəzi Bankın İdarə Heyəti uçot dərəcəsinin 6,25 faizdən 6,5 faizə qaldırılmasına qərar verib. Bununla da dəhlizin aşağı həddinin 5,75 faizdən 6 faizə, yuxarı həddinin isə 6,75 faizdən 7 faizə yüksəldilməsi təsdiq edilib.
Xatırladaq ki, faiz dərəcəsi ilə bağlı artım bundan əvvəl 2016-cı il sentyabrın 14-də edilib və uçot dərəcəsi 9,5 faizdən 15 faizə qaldırılıb.
Onu da qeyd edək ki, Mərkəzi Bank qısamüddətli maliyyə vəsaitlərinin dəyərini müəyyənləşdirməklə iqtisadiyyatda daha uzunmüddətli faiz dərəcələrinin formalaşmasına təsir göstərir. Məhz bu faizlərlə əhaliyə və iqtisadiyyata kredit verilir.
Bəlidir ki, Mərkəzi Bank faiz dərəcəsini azaltdıqda iqtisadiyyatda faizlər aşağı düşür və bank müştərilərinin ucuz kreditlərə çıxışı, onların investisiya və istehlak aktivliyi artır. Lakin bu, eyni zamanda, pul kütləsinin artmasına və inflyasiyaya da səbəb olur. Yəni nəticədə istehlak bazarında qiymətlər artır.
Ehtimal edirlir ki, uçot dərəcəsinin artırılması ilə bank kreditlərinin faizlərinin artırılmasının şahidi olacağıq. Faizləri qaldırmaqda məqsəd borclanma xərclərini bahalaşdırmaq və bununla tələbi, yəni alıcılıq qabiliyyətini zəiflətməkdir. Bu məqsədə uyğun olaraq əmanət faizlərinin yüksəlməsi, kreditlərin, xüsusən də istehlak kreditlərinin faizlərinin artması, pul bazasında artımın məhdudlaşdırılması, hətta azaldılması mümkündür.
Toğrul Vəliyev: “Mərkəzi Bank ən rahat yolu seçir - uçot dərəcəsinin artırılması, bu yolla onlar inflyasiya səviyyəsini cilovlamağa çalışırlar”
İqtisadçı ekspert Toğrul Vəliyev bildirdi ki, uçot dərəcəsinin artırılması inflyasiyadır: “İnflyasiyanın yüksək artım templəri qeydə alınanda 12 aylıq inflyasiya səviyyəsi 7 faiz, ərzaq inflyasiyası isə 5,4 faizə yaxın idi. Adətən Mərkəzi Bank ən rahat yolu seçir - uçot dərəcəsinin artırılması. Bu yolla onlar inflyasiya səviyyəsini cilovlamağa çalışırlar”.
Ruslan Atakişiyev: “Uçot dərəcəsinin artırılmasında məqsəd bankların Mərkəzi Bankdan kənar vəsaitlərə və əhalidən yığımlara yönəldilməsidir”
Iqtisadçı Ruslan Atakişiyev hesab edir ki, bu qərarlar, xüsusilə kommersiya banklarının, ümumiyyətlə, fəaliyyət göstərən bütün bankların, o cümlədən bank olmayan kredit təşkilatlarının və müxtəlif maliyyə institutlarının Mərkəzi Bankdan maliyyə vəsaitini almaq imkanlarının məhdudlaşdırılması və ya artırılması ilə bağlı olur: “Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini artırmaqda o zaman maraqlı olur ki, ölkədə fəaliyyət göstərən maliyyə institutları alternativ maliyyə mənbələri cəlb etsin: “Alternativ maliyyə mənbələri dedikdə, Mərkəzi Bankdan kənar maliyyə mənbələri nəzərdə tutulur. Hazırda maliyyə institutlarının bu mənbələrdən vəsait cəlb etməsinə üstünlük verilir. Kənar maliyyə mənbələrinə əhalinin əmanətləri, müxtəlif maliyyə təşkilatlarının kreditləri və digər vəsaitləri daxildir. Mərkəzi Bank bu yolla yığımların, əldə olan vəsaitlərin daha çox dövriyyəyə cəlb olunmasında maraqlıdır. Lakin iqtisadiyyatın genişləndirilməsi və kapital çatışmazlığı problemi yarandığı zaman banklar kənar mənbələrdən vəsait cəlb etməkdə çətinlik çəkirsə, Mərkəzi Bank faiz dərəcələrini aşağı salmaqla bu boşluğu öz vəsaiti hesabına doldurmağa çalışır. Ümumiyyətlə, Mərkəzi Bankın faiz dərəcələrini aşağı salması mövcud faiz dərəcələrinə bu və ya digər şəkildə təsir göstərir, lakin hazırkı vəziyyətdə Azərbaycanda mövcud bazarın məhdudluğu və digər məsələlər faiz dərəcələrinə böyük şəkildə təsir göstərə bilmir”.
İqtisadçının fikrincə, uçot dərəcəsinin artırılmasında məqsəd bankların Mərkəzi Bankdan kənar vəsaitlərə və əhalidən yığımlara yönəldilməsidir.
Günel CƏLİLOVA
