Azərbaycan aqrar məhsulları üçün yeni satış bazarlarının tapılmasının zəruriliyi Rusiya ilə bağlı baş verən hadisələr fonunda yenidən özünü qabarıq büruzə verir. Qeyd edək ki, Rusiyanın Baytarlıq və Fitosanitar Nəzarət üzrə Federal Xidməti ("Rosselxoznadzor”) tərəfindən vaxtaşırı atılan addımlar da bu məsələni aktuallaşdırır.
Düzdür, sözügedən qurum 15 iyun tarixindən etibarən Azərbaycan müəssisələrindən dəmir yolu vaqonları ilə Rusiyaya alma və pomidor tədarükünə icazə verib. "Rosselxoznadzor”un məlumatında bu xüsusda bildirilir: "Rosselxoznadzor”un başçısı Sergey Dankvert və Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin rəhbəri Qoşqar Təhməzli arasında 10 və 11 iyun tarixlərində aparılan danışıqların nəticələrinə əsasən, "Rosselxoznadzor” iyunun 15-dən siyahıları Azərbaycan tərəfindən verilmiş (31 pomidor istehsal edən müəssisə və 24 alma istehsal edən şirkət) istehsal müəssisələrinə dəmir yolu vaqonları ilə Rusiyaya alma və pomidor tədarükünə icazə verilməsini mümkün sayır". Qərar azərbaycanlı həmkarların təqdim etdiyi materiallar əsasında və AQTA-nın zəmanəti ilə verilib. Malların daşınması fitosanitar sertifikatları ilə müşayiət olunan tam izlənmə ilə həyata keçiriləcək. Hər bir vaqonda bir istehsalçıdan yalnız bir növ məhsulun nəqlinə icazə verilir. 1 oktyabr 2021-ci ildən etibarən Azərbaycandan Rusiyaya alma və pomidorların konteynerlə daşınmasına keçid nəzərdə tutulur. Bundan əvvəl, bu ilin may ayında "Rosselxoznadzor”un 30 Azərbaycan müəssisəsindən Rusiya Federasiyasına pomidor idxalına icazə vermişdi. Xüsusilə, məhsulların respublikanın Şabran, Şəmkir, Salyan, Samux, Tovuz rayonlarında, eləcə də Sumqayıt və Bakının Abşeron, Sabunçu, Nəsimi, Nərimanov, Binəqədi, Yasamal, Səbail rayonlarında yerləşən müəssisələrdən gətirilməsinə icazə verilir.
Xatırladaq ki, 10 dekabr 2020-ci il tarixindən Azərbaycandan Rusiyaya pomidor və alma idxalı müvəqqəti olaraq Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzv olan ölkələr üçün karantin altında olan meyvə və tərəvəz məhsullarında olan zərərvericilər səbəbindən məhdudlaşdırılmışdı. Bu fonda Azərbaycanda kənd təsərrüfatı məhsullarını istehsal edən fermerlər uzun müddət idi ki, onun satışında problem yaşayırdı. Onların sözlərinə görə, məhsulun Rusiya bazarına çıxarılması xeyli çətinləşib. Hətta ötən ay Göyçay fermerləri Ləkiciplaq kənd inzibati ərazisində toplaşaraq etiraz ediblər. Fermerlər deyir ki, istixanalardan toplanan məhsulları yerli bazarlarda satıb qurtarmaq mümkün deyil. Çünki məhsul boldur. Pandemiyaya görə şadlıq evlərinin, kafe-restoranların, dönərxanaların və digər obyektlərin fəaliyyət göstərməməsi səbəbindən daxili alıcılar azalıb. Rusiyaya məhsul satışında isə "Rosselxoznadzor” vaxtaşırı problemlər yaradır. Bundan başqa, problemin bir kökü də Azərbaycan-Rusiya sərhədində yaranan tıxacdır. Avtomobillərlə sərhədi keçmək 10-15 gün çəkir. Nəticədə məhsullar yararsız hala düşür.
Digər problem yük avtomobillərinin daşıma xərclərini artırması ilə bağlıdır. Əgər ötən il bir yük avtomobili məhsulları Rusiya ərazisinə 1500 dollara aparırdısa, bu il 4000 dollara daşıyır. Bu da alıcılar üçün əlavə çətinlik yaradır və sonda zərər fermerə dəyir. Bu halda yeni bazarların olması Rusiyadan olan asılılığı aradan qaldıra bilər. Hazırda Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsullarının əsas hissəsi Rusiyaya ixrac olunur. Lakin indi Azərbaycan çoxşaxəli ixrac modelinə keçidə hazırlaşır. Hesab olunur ki, ilk olaraq yaxın çevrəmizdə bazarlara diqqət edilməlidir. Məsələn, Orta Asiya bazarında müəyyən yer tutmaq mümkündür, Qazaxıstan, Türkmənistan, Tacikistan, Qırğızıstan kimi ölkələrdə bazar tapmaq Azərbaycan üçün elə də çətinlik yaratmayacaq. Bundan sonra Avropa İttifaqı bazarları əsas diqqət mərkəzində yer ala bilər. Xatırladaq ki, Bakı Avropa İttifaqı ilə geniş sazişin imzalanmasına hazırlaşr. Avropa İttifaqı ilə qeyd edilən əməkdaşlıq sazişi 2021-ci ildə imzalanarsa, Avropa bazarlarına çıxış imkanları da yaranacaq. Çünki tərəfdaş ölkələrə müəyyən güzəştlərlə Avropa İttifaqı dövlətlərinə məhsulların ixrac olunması üçün kvotalar ayrılır. İqtisadçılar hesab edir ki, ən yaxşı bazar qiymət baxımından məhz Avropa bazarıdır. Bu mənada, Azərbaycan istehsalçıları da Avropa bazarlarında özlərinə yer tapmağı orta və uzunmüddətli hədəf kimi qarşıya qoymalıdır. Burada onu da qeyd edək ki, indi Avropada daha çox geni modifikasiya edilmiş məhsullar bazara çıxarılır. Buna görə də Avropanın özü maraqlıdır ki, Azərbaycan kimi geni modifikasiya edilməmiş, təmiz məhsullar ixrac edən ölkələrə üstünlük versin. Belə ölkələrdən biri də məhz Azərbaycandır. Kənd təsərrüfatı məhsullarının xarici bazarlara ixracı ilə bağlı məsələlərlə məşğul olan əsas qurumlardan biri olan Azərbaycanda İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondu (AzPromo) Azərbaycanın 170-dən çox ölkə ilə xarici ticarət əlaqəsinin olduğunu bildirir. Qurum Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşları kimi Rusiya, Türkiyə, ABŞ, Almaniya, Fransa və İtaliyanın adını çəkir. Azərbaycan qeyri-neft məhsulları arasında ən çox meyvə-tərəvəz, spirtli və spirtsiz içki, şəkər, müxtəlif yağlar, çay, plastik və kimya məhsulları ixrac edir. Qurumun kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə bazar araşdırmaları bölməsində Baltik ölkələri, İsveçrə, Böyük Britaniya, Almaniya, Rusiya, Çin kimi ölkələrin adlarına rast gəlmək mümkündür. Ərəb ölkələri də Azərbaycan üçün mühüm bazarlardan biri ola bilər.
Ramil QULİYEV
