Məzahir Məmmədli: “Kolleclərə qəbul sayının az olması müasir əmək bazarının tələbləri ilə əlaqədardır”
Vaxt vardı ki, gənclərin kolleclərə marağı çox böyük idi və bu təhsil ocaqlarına kütləvi axın vardı. Amma son illərin müşahidələri və statistika göstərir ki, gənclərin kolleclərə marağı kəskin şəkildə aşağı düşüb. 2026-cı ilin qəbul statistikası göstərir ki, kolleclərdə yüzlərlə yer boş qalıb və bəzi bazalarda plan yerləri azaldılıb. Ekspertlərə görə, bu isə orta ixtisas təhsilində müəyyən struktur problemlərinin olduğunu təsdiqləyir. Bununla belə, vəziyyət bütün ixtisaslara eyni dərəcədə aid deyil və fərqli təhsil bazalarında fərqli meyllər müşahidə olunur.
Cari ilin statistik mənzərəsinə (2026) baxaq.
Plan yerlərinin dinamikası belədir: Ümumi (9 illik) orta təhsil bazasında plan yerləri ötən illə müqayisədə azaldılaraq 6210 səviyyəsinə endirilib (ötən il 8144 idi). Tam (11 illik) orta təhsil bazasında isə ümumi plan yeri artırılaraq 18 487 olub.
Boş qalan yerlər: Keçirilən əsas və əlavə yerləşdirmə mərhələlərindən sonra kolleclərdə ümumilikdə yüzlərlə plan yeri boş qalıb. Məsələn, sentyabrın sonundakı sonuncu boş qalan yerlərin müsabiqəsində tam orta baza üzrə ixtisas seçən 2393 abituriyentdən yalnız 1818 nəfəri qəbul olub və bu mərhələdə də yerlər tam dolmayıb.
Təhsil ekspertlərinin rəylərinə və dövlət statistikasına əsasən, bu sahədəki əsas problemlər aşağıdakılardır:
1. Əmək bazarı ilə əlaqənin zəif olması: Kolleclərdə tədris olunan bəzi ixtisaslar (xüsusilə bank, sığorta, vergi, kommersiya və humanitar profilli formal ixtisaslar) müasir bazarın tələblərinə cavab vermir. İşəgötürənlər kollec məzunlarına (subbakalavrlara) çox vaxt ehtiyatla yanaşırlar.
2. Peşə təhsilinin rəqabəti: Son illərdə Azərbaycanda müasir Peşə Təhsili Mərkəzlərinin yaradılması və qısa müddətdə birbaşa iş imkanı qazandırması peşə təhsilini kolleclərdən daha cəlbedici edib.
3. Kolleclərə "keçid pilləsi" kimi baxılması: Abituriyentlərin böyük hissəsi kollecə daxil olarkən orada aldıqları peşəni deyil, gələcəkdə universitetə imtahansız (subbakalavr kimi) keçid etmək şansını hədəfləyirlər. İmtahansız qəbul şərtlərindəki dəyişikliklər bu marağı nisbətən zəiflədib.
4. İxtisaslar üzrə qütbləşmə: Tibb, dizayn, İT və kompüter mühəndisliyi kimi kollec ixtisaslarına maraq olduqca yüksək olsa da, regional humanitar, musiqi və pedaqoji kolleclərdə kütləvi boş yerlər yaranır.
Hökumət və təhsil qurumları bu problemləri aradan qaldırmaq üçün kolleclərin yenidən təsnifatlaşdırılması, əmək bazarına uyğunlaşdırılması və müstəqil İT kolleclərinin yaradılması kimi islahat variantlarını nəzərdən keçirirlər
Təhsil eksperti Məzahir Məmmədli baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu amil daha çox əmək bazarının tələbləri ilə bağlıdır. “Kolleclərə qəbul sayının az olması müasir əmək bazarının tələbləri ilə əlaqədardır. Azərbaycanda artıq əmək bazarı kollec məzunlarını işə götürməklə bağlı çox ciddi manədir. Kollecdə ixtisas qazanan məzunlar bu günün əmək bazarının tələblərinə cavab vermir. Ona görə də, artıq bir neçə ildir ki, kolleclərdə pedoqoji ixtisaslara qəbul dayandırılıb. Başqa bir tərəfdən, ali təhsil müəssisələrinə qəbul imtahanlarında uğurlu nəticə qazana bilməyən abituriyentlər kollecləri tramplin kimi seçirlər. Yəni bu gün “kollec mənə bir ixtisas verər” yanaşması ilə seçim edən yoxdur. Sadəcə olaraq, bura məqsədli şəkildə gəlirlər, tramplin kimi istifadə edirlər. Çünki onların məqsədi o olur ki, gələcəkdə ali təhsil müəssisələrinə imtahansız qəbul olsunlar. O da müəyyən problemlər yaradır. Bir neçə universitet var ki, konkret olaraq subbakalvrların qəbulundan imtina edir. Yəni bu gün aki təhsil müəssisələrinə subbakalavr kimi qəbul olunan tələbələr qəbul olunmuş digər tələbələrlə ayaqlaşa bilmirlər. Çox zəif nəticə göstərirlər. Bu səbəbdən də bugünkü kollec bazası da kifayət qədər zəif formalaşıb, orada proqram təminatı yenilənməsi olmasa elə bu cür də davam edəcək”.
M.Məmmədlinin fikricə, düzdür, indi bu istiqamətdə müəyyən addımlar atılır, rəhbər və müəllim heyətlərində dəyişikliklər edilir, kolleclər qarşısında yeni proqram təminatı qoyulub. Ekspert qeyd etdi ki, ancaq bunların həlli zaman tələb edir. Bu gün Azərbaycanda kolleclərə qəbulun elə də ciddi əhəmiyyət kəsb etmədiyini deyən M.Məmmədli vurğuladı ki, çünki məzunlar daha çox peşə tədris müəssisələrini seçirlər, nəinki kollecləri. “Artıq peşə təhsili müəssisələri də subbakalvr dərəcəsi verdiyi üçün peşə təhsil müəssisələrinə ciddi axın başlayıb. Hazırda dövlətin də xüsusi qayğısı olduğuna görə peşə təhsil müəssisələrində infrastruktur yeni qurulub, oranın məzunları üçün əmək bazarında imkanlar genişlənib. Az bir vaxtda yaxşı ixtisaslar qazanmaqla artıq məzunlar əmək bazarının tələblərini təmin etmiş olacaqlar”-deyə M.Məmmədli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
