Azərbaycanın Avropada əsas tərəfdaşlarından biri olan Serbiyaya doqquz il rəhbərlik etmiş Aleksandar Vuçiç istefa verib. Bu, uğurlu olarsa, onun baş nazir vəzifəsini tutub hakimiyyətdə qalmasına imkan yarada biləcək bir sxemin başlanğıcıdır. Ən azı, 25 oktyabr parlament seçkilərinə qədər Vuçiçin yaxın silahdaşı Ana Brnabiç prezident vəzifəsini icra edəcək. Lakin Brnabiç, ondan fərqli olaraq, Rusiyanı Ukraynaya qarşı siyasətinə görə tənqid edib. O, həmçinin, Aİ ilə yaxınlaşmanın qatı tərəfdarı kimi tanınır.
Vuçiçin rəsmi səlahiyyət müddəti 2027-ci ilin may ayında başa çatmalıdır. Bundan sonra o, artıq hakimiyyətdə qala bilməyəcək. Ölkə konstitusiyası onun üçüncü müddətə namizədliyini irəli sürməsini qadağan edir. Buna görə də, keçmiş prezident indi 2014-cü ildən 2017-ci ilə qədər tutduğu baş nazir vəzifəsinə qayıtmağa çalışacaq. Vuçiç istefa ərizəsini oxuyaraq bildirib: "Mən respublika prezidenti vəzifəsindən istefa verirəm". Brnabiç indi seçkilərə qədər prezidentlik vəzifəsini icra edəcək. O, Rusiya ilə əlaqələri qorumaq əvəzinə, ölkəni Aİ-yə daxil olmaq məqsədlərinə uyğunlaşdıracaq islahatların tərəfdarı olan avropapərəst siyasətçidir. Onun təyinatı həmçinin Brüsselə Belqradın Aİ-yə qoşulmaq planlarından imtina etmədiyinə dair bir mesaj ola bilər. Brnabiçin özü, baxışlarına baxmayaraq, Serbiyada Vuçiçin komandası ilə əlaqələndirilir. Keçmiş prezidentin Serbiya Proqressiv Partiyasının üzvü olan Brnabiç 2017-ci ildən 2024-cü ilə qədər baş nazir vəzifəsində çalışıb. Serbiyanın siyasi sistemində hökumət başçısı xeyli səlahiyyətlərə malikdir. Buna baxmayaraq, hakimiyyətdə olduğu illər ərzində Vuçiç ölkənin siyasi kursunun müəyyənləşdirilməsində əsas rol oynamağı bacarıb. Lakin onun Serbiya Proqressiv Partiyasının son seçkilərdə qələbəsi təmin edilməyib. 2024-cü ildən bəri ölkə daxilində tələbə etirazları davam edir və bu etirazlar Novi Sadda dəmir yolu stansiyasının dam örtüyünün uçmasından qaynaqlanıb. Hadisə nəticəsində 16 nəfər həlak olub. Gənclər məsul şəxslərin tapılmasını və Vuçiçin istefasını tələb edirlər. Onlar Serbiya Proqressiv Partiyasını korrupsiyada, demokratiyanın boğulmasında və cinayətkarlıqla əlaqədə ittiham edirlər. Hazırda keçmiş prezident öz reytinqini bərpa etməyə çalışır. O, yeni yolların açılmasına, əhaliyə maliyyə yardımı göstərilməsinə və seçicilərlə görüşməyə diqqət yetirib. Vuçiçin kifayət qədər böyük seçici kütləsi var. Tələbə etirazları Serbiya Proqressiv Partiyasının dəstək bazasını azaltmayıb.
Rusiya Elmlər Akademiyasının Avropa İnstitutunun Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropanın Müasir Tarixi şöbəsinin elmi işçisi Yakov Smirnov Vuçiçin siyasi dəyişiklikləri uğurla həyata keçirmək şansının yüksək olduğunu bildirib: "Vuçiçin seçkilərdə qalib gəlmək və baş nazir olmaq şansı çox yüksəkdir. Seçiciləri ona sadiqdir və müxtəlif müxalifət partiyaları son illərdə seçkilərdə keçmiş prezidenti və onun partiyasını əvəz edə biləcək hər hansı bir aydın namizəd irəli sürə bilməyiblər". Tələbələr qəsdən Serbiya siyasətinə yeni gələnlərdən seçilmiş namizədlərin siyahısını təqdim etdilər. Bura az tanınan mütəxəssislər, professorlar və müəllimlər daxildir. Adətən, bu cür namizədlər siyasi təcrübələrinin olmaması səbəbindən kifayət qədər səs toplaya bilmir. Aylarla davam edən nümayişlərin iştirakçıları seçki kampaniyasına ölkə daxilində velosipedlə başlayıblar. Onlar kampaniyalarını qanunun aliliyi və korrupsiyanın aradan qaldırılması çağırışları ətrafında qururlar. Brnabiçin siyasi baxışları keçmiş prezidentin siyasi kursunun həyata keçirilməsinə mane olmayacaq. Yakov Smirnov qeyd edir: "Brnabiç Vuçiçin prezident vəzifəsinə namizədi kimi ideal namizəddir. Onun heç bir əhəmiyyətli siyasi müstəqilliyi yoxdur və Serbiyada populyarlığı çox aşağıdır. Serbiyada və ya xaricdə heç bir siyasi oyunçu onu ciddi fiqur hesab etmir. Çünki siyasi cəhətdən o, mahiyyət etibarilə və tamamilə Vuçiçin yetirməsidir və yalnız Vuçiçin hakimiyyəti altında siyasi sistem daxilində səlahiyyətə malikdir".
Bu dəyişiklik xeyli dərəcədə Rusiyanı xatırladır. Rusiyada prezident və baş nazir postları arasında Putin və Medvedev bir neçə dəfə bir-birini əvəz ediblər. Həmin kombinasiyanı indi Serbiyada Vuçiç və Brnabiç oynamağa hazırlaşır...
Tahir TAĞIYEV
