ABŞ və İran nümayəndə heyətləri Nyu-Yorkda keçirilən məsləhətləşmələrin birinci mərhələsindən təxminən bir həftə sonra BMT Baş Assambleyasının iclası çərçivəsində danışıqları davam etdiriblər. Bundan sonra İran danışıqçıları BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasının gündəliyini rəsmi olaraq yekunlaşdırdılar və ABŞ-ı tərk etdilər.
“Axios” mənbələrinin məlumatına görə, son təmaslar zamanı Amerika tərəfi İrana qarşı hərtərəfli sanksiyaları yumşaltmağa və xaricdəki aktivlərinin dondurulmasını aradan qaldırmağa hazır olduğunu bildirib. Bunun müqabilində İslam Respublikasının nüvə proqramını məhdudlaşdırmaq üçün konkret addımlar atması gözlənilir. Lakin Vaşinqton danışıqları güc mövqeyindən apardığına inanır. Amerikalı mənbə “Axios”a bildirib: "Hörmüz boğazında nəqliyyatın hərəkəti artmaqda, blokada və sanksiyalar İranın mövqeyini zəiflətməkdə davam edir. ABŞ-ın mövqeyi hər gün daha da güclənir və prezident Tramp səbrli və İranın nüvə silahı əldə etməsinə heç vaxt icazə verməmək məqsədinə tam sadiqdir. ABŞ-ın İranın ciddi olduğuna dair zəmanətə ehtiyacı var". CNN mənbələri ABŞ-ın güzəştə getmək istəyini təsdiqləyiblər. Onlar bildiriblər ki, Tramp şəxsən İrana qarşı sanksiyaların aradan qaldırılmasına və xaricdə dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsinə açıqdır, lakin bu, yalnız real irəliləyiş olduqda mümkündür. Mənbə vurğulayıb: "Prezident Tramp nüvə sazişi üzrə konkret irəliləyiş əldə etmək üçün İran sanksiyalarını yumşaltmaq və dondurulmuş aktivləri azad etmək istəyir". Mənbənin sözlərinə görə, Vaşinqton hazırda Tehranla "vasitəçilər vasitəsilə müsbət və konstruktiv müzakirələr" aparır, lakin nüvə məsələləri həll olunana qədər ABŞ və İran arasında yekun razılaşmadan söhbət gedə bilməz. Ağ Ev rəhbərinin özü İran hökuməti ilə hər hansı bir güzəştə hazır olduğunu inkar edir. Tramp sosial media platforması “TruthSocial”da bildirib: "Axios” Trampın İrana sanksiyaların aradan qaldırılması və aktivlərin azad edilməsi təklif etdiyini iddia edən bir məqalə dərc etdi. Bu yalandır. Mən onlara heç nə təklif etmədim! “Axios” məqaləsi, əksər məqalələr kimi, yalnız Trampa nifrət sindromunu təmin etmək üçün hazırlanmış bir yalandır. Onlar bu yalan məqaləni dərhal silməlidirlər!". Başqa bir çıxışında Amerika lideri Tehrandan nüvə cəbhəsində müsbət siqnallar aldığını iddia edib: "Onların heç vaxt nüvə silahı olmayacaq və bunu bilirlər. Və bunu deməyə hazırdırlar". Bu arada, İranda dolların məzənnəsi 2 milyon 495 min rialdan 2 milyon 500 min 200 riala qədər artıb. Avro da 2 milyon 830 min rial həddini keçib, Britaniya funt sterlinqi isə 3.3 milyon riala çatıb. Qızıl və sikkələrin qiyməti də artıb. "İmami" qızıl sikkəsinin qiyməti 2 milyard 520 milyon riala yüksəlib. "The Wall Street Journal"ın yazdığına görə, ABŞ rəsmiləri dəniz blokadasının İran iqtisadiyyatına ciddi təzyiq göstərdiyini düşünürlər. ABŞ və Körfəz ölkələrinin rəsmiləri həmçinin İranın Hörmüz boğazına nəzarəti itirdiyini vurğulasalar da, bu nəzarətin səviyyəsini göstərən hər hansı müstəqil qiymətləndirmə yoxdur. İran hökumətinin sözçüsü Fatimə Mühacirani bildirib ki, müharibə vaxtı enerji infrastrukturuna dəyən ziyan bu qış ölkənin şimal vilayətlərində qaz təchizatında problemlər yarada bilər: "Enerji sektoruna hücumlardan zərər görmüşük. Hücumlar nəticəsində 230 milyon kubmetr qaz itirilib və hazırda bunun 100 milyon kubmetrini bərpa etməyə çalışırıq”. Onun sözlərinə görə, hökumət qaz qıtlığının qarşısını almaq üçün addımlar atır. Bununla belə, o, şimal vilayətlərində fasilələrin yarana biləcəyini etiraf edib, yerli rəhbərliklərə xəbərdarlıq olunduğunu bildirib. Bundan əvvəl Gülüstan vilayətinin qubernator müavini Seyid Mehdi Mahiyai Gülüstan, Mazandaran və Şimali Xorasan vilayətlərində qaz təchizatında 60-90 günlük məhdudiyyətlərin və ya fasilələrin ola biləcəyini demişdi. İran Milli Qaz Şirkəti sonradan bu müddətin rəsmi proqnoz olduğunu təkzib edib. Buna baxmayaraq, Gülüstan rəsmiləri alternativ yanacaq növlərini sınaqdan keçirmək üçün çörəkxanalarda qazın kəsilməsi ilə bağlı xüsusi təlimlər təşkil ediblər. İran Tələbələrinin Rəy Sorğusu Mərkəzinin sorğusunda iştirak edənlərin 66.1 faizi enerji qıtlığı və enerjinin limitlə verilməsi ehtimalından ciddi və ya çox ciddi narahat olduqlarını bildiriblər.
Tahir TAĞIYEV
