Asif İbrahimov: “Azərbaycanın bunun üçün imkanları genişdir”
Bakıda Prezident İlham Əliyevin himayəsi altında İkinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu keçirilib. İkinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunun əsas hədəf ölkənin qeyri- neft sektoruna xarici investisiya cəlb etməkdir. Yəni İkinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunun əsas hədəfi ölkənin investisiya, istehsal və innovasiya potensialını geniş auditoriyaya təqdim etmək, eləcə də yeni əməkdaşlıq imkanları müəyyənləşdirmək olub.
Yeni tərəfdaşlıq əlaqələri qurmaq və birgə layihələr müzakirə etmək, qlobal çağırışlar fonunda yaşıl keçid və rəqəmsal transformasiyanı dəstəkləməkdir.
Azərbaycan nə dərəcədə bunu bacara biləcək?
Tanınmış iqtisadçı ekspert Asif İbarhimov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Bakıda keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda 23 sənəd üzrə ümumi dəyəri 10,8 milyard ABŞ dolları olan investisiya layihələrinin elan edilməsi Azərbaycanın investorlar üçün maraqlı istiqamət olaraq qaldığını göstərir. “Amma bu rəqəmə yalnız investisiyanın həcmi kimi baxmaq düzgün olmaz. Çünki 10,8 milyard dollarlıq layihənin elan edilməsi hələ 10,8 milyard dolların Azərbaycan iqtisadiyyatına daxil olması demək deyil. İnvestisiya siyasətində ən böyük səhvlərdən biri elan olunan məbləği nəticə kimi qəbul etməkdir. Əsl nəticə investisiya qoyulandan sonra başlayır. Kapital ölkəyə daxil olmalı, layihə maliyyələşdirilməli, müəssisə qurulmalı, istehsal başlamalı, iş yerləri yaranmalı, məhsul istehsal olunmalı və həmin məhsulun bir hissəsi xarici bazarlara çıxmalıdır. Azərbaycanın əsas məqsədi də məhz burada olmalıdır. Bizə sadəcə kapital lazım deyil, iqtisadiyyatda əlavə dəyər yaradan kapital lazımdır. 2025-ci ildə Azərbaycanda əsas kapitala 21,2 milyard manat investisiya yönəldilib. Bunun 80,2 faizi daxili investisiyaların payına düşüb. Eyni zamanda qeyri-neft-qaz sektoruna yönəldilən investisiyalar əvvəlki illə müqayisədə 3,9 faiz azalıb. Bu göstəricilər qeyri-neft sektoruna xarici investisiyaların daha geniş cəlb edilməsinin hələ də əsas iqtisadi məsələlərdən biri olduğunu göstərir. 2026-cı ilin ilk 7 ayında isə qeyri-neft-qaz sektoruna yönəldilən investisiyalarda real ifadədə 1,9 faizlik artım qeydə alınıb. Bu, müsbət dinamika olsa da, əsas məqsəd bu artımı daha sürətli və davamlı investisiya axınına çevirməkdir.
Burada investisiyanın həcmi ilə keyfiyyətini bir-birindən ayırmaq lazımdır. Xarici investorun Azərbaycana gəlməsi özü-özlüyündə məqsəd ola bilməz. Əsas məsələ investorun hansı sahəyə gəldiyi və gətirdiyi kapitalın hansı iqtisadi nəticəni yaratdığıdır. Məsələn, 500 milyon dolların əsasən daşınmaz əmlaka və daxili istehlaka yönəldilməsi ilə eyni məbləğin ixracyönümlü sənayeyə, yüksək texnologiyaya və ya rəqəmsal iqtisadiyyata yatırılması eyni nəticəni yaratmır. Birinci halda əsasən tikinti və xidmət fəaliyyəti genişlənir. İkinci halda isə istehsal, texnologiya transferi, yeni təchizat zəncirləri, ixrac və məhsuldarlıq artımı formalaşa bilər. Ona görə Azərbaycanın investisiya siyasətində strateji və operativ məqsədləri bir-birindən ayırmaq lazımdır. Strateji məqsəd qeyri-neft sektoruna daha çox və daha keyfiyyətli xarici investisiya cəlb etmək, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsini sürətləndirmək, ixracyönümlü və yüksək əlavə dəyər yaradan istehsalı genişləndirməkdir”.
A.İbrahimovun fikrincə, burada söhbət yalnız kapitalın artırılmasından getmir, məqsəd eyni zamanda texnologiyanın, məhsuldarlığın və rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsidir. “Azərbaycanın bunun üçün imkanları genişdir. Orta Dəhliz, logistika, yaşıl enerji, sənaye, rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt, kənd təsərrüfatı və kritik xammal sahələri yeni investisiya istiqamətləri yaradır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və formalaşmaqda olan nəqliyyat infrastrukturu da investor üçün əlavə üstünlüklər yaradır. Amma investor yalnız Azərbaycanın potensialına baxmır. O, riskə və gəlirliliyə baxır. Kapitalının nə qədər müddətə geri qayıdacağını, hüquqi təminatın səviyyəsini, rəqabət mühitini, kadr imkanlarını, logistika xərclərini və bazara çıxış imkanlarını hesablayır.
Deməli, investisiya cəlb etmək üçün yalnız ölkənin imkanlarını təqdim etmək kifayət deyil. İnvestor üçün kapitalını uzunmüddətli perspektivdə işlədə biləcəyi proqnozlaşdırılan və rəqabətqabiliyyətli biznes mühiti formalaşdırılmalıdır.
Operativ məqsədlər də məhz burada başlayır”.
A.İbrahimov bildirdi ki, investor üçün hazır və iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmış layihələrin hazırlanması, investisiya prosedurlarının sadələşdirilməsi, sənaye və iqtisadi zonalarda infrastrukturun təmin edilməsi, investisiya təşviqlərinin təkmilləşdirilməsi, investorların yerli şirkətlərlə əlaqələndirilməsi və layihələrin icrasının monitorinqi təmin edilməlidir.
“Ən vacib məsələlərdən biri isə imzalanan investisiya sənədlərinin sonrakı taleyidir. 10,8 milyard dollarlıq layihələr üzrə sənədlərin imzalanması mühüm göstəricidir, amma son nəticə deyil. Operativ mərhələdə həmin layihələrin maliyyələşdirilməsi, tikintisinin başlanması, istehsala keçməsi və iqtisadi fəaliyyət yaratması təmin olunmalıdır. Bu baxımdan investisiya forumlarının nəticələrini qiymətləndirmək üçün ayrıca bir göstəricilər sistemi formalaşdırmaq lazımdır. Biz bilməliyik: elan olunan investisiyanın nə qədəri real olaraq yatırılıb, nə qədər yeni istehsal yaradılıb, nə qədər ixrac formalaşıb, neçə yeni iş yeri açılıb, nə qədər texnologiya gətirilib və yerli şirkətlər həmin layihələrin təchizat zəncirinə hansı səviyyədə qoşulub. Birinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda da 10 milyard dollardan artıq layihələr üzrə sənədlər imzalanmış və bunun 7 milyard dollardan çox hissəsi qeyri-neft sektoruna aid olmuşdu. Ona görə ikinci forumun nəticələrini qiymətləndirərkən əvvəlki forumda elan olunan layihələrin də nə qədərinin real investisiyaya çevrildiyini nəzərə almaq vacibdir. Mən hesab edirəm ki, Azərbaycanın investisiya siyasətində növbəti mərhələ “investisiyanın cəlb edilməsi” mərhələsindən “investisiyanın iqtisadi nəticəsinin artırılması” mərhələsinə keçid olmalıdır. Yəni strateji məqsəd daha çox əlavə dəyər yaradan investisiya cəlb etmək, operativ məqsəd isə həmin investisiyanın real layihəyə çevrilməsi üçün investorun qarşısındakı maneələri aradan qaldırmaqdır. Bu zəncir belə qurulmalıdır: investorun cəlb edilməsi, investisiyanın reallaşdırılması, istehsalın yaradılması, ixracın artırılması, texnologiyanın gətirilməsi, məhsuldarlığın yüksəldilməsi və əlavə dəyərin formalaşdırılması. Əsas məsələ Azərbaycanın nə qədər investisiya cəlb etməsi deyil. Əsas məsələ cəlb etdiyi investisiyanın Azərbaycan iqtisadiyyatında nə qədər əlavə dəyər yaratmasıdır. İnvestisiya siyasətinin real uğuru da məhz bununla ölçülməlidir”-deyə A.İbrahimov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
