şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

İranın qarşı çıxdığı TRİPP-ə ehtiyacı artır...

Image


İranın cənub limanları ABŞ-nin dəniz blokadasına məruz qaldığı üçün Tehran neft ixracı və müxətlif malların idxalına alternativlər axtarır. Elə bu kontekstdə İranın şimal sahilindəki Xəzər dənizi ölkənin xarici dünyaya çıxışı üçün daha böyük əhəmiyyət kəsb etməyə başlayır. Bundan başqa, ölkəmizlə, eləcə də Ermənistanla sərhəd və Azərbaycanla dəmir yolu əlaqələri də daxil olmaqla Cənubi Qafqazdan keçən nəqliyyat yollarının əhəmiyyəti İran üçün birə-beş artır. Hətta Xəzərlə müqayisədə Cənubi Qafqazla dəmir yolu əlaqələri Tehran üçün daha böyük önəmə malikdir. Sovet dövründə nəqliyyat şəbəkəsinin bir hissəsi olan Culfa və Naxçıvandan keçən dəmir yolu isə hələ də bağlıdır. Onun mümkün bərpası Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesi və TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi ilə bağlıdır.

Bu arada onu da qeyd edək ki, Birləşmiş Millətlər Təşkilatında İran və ABŞ arasındakı çıxılmaz vəziyyətə son qoymaq üçün göstərilən son səylər yenə uğursuz oldu. ABŞ prezidenti Donald Tramp Tehranın Hörmüz boğazını yenidən açmaq üçün irəli sürdüyü şərtlərin qəbuledilməz olduğunu bildirib. Eyni zamanda, Tramp noyabr ayında baş tutacaq aralıq seçkilərindən sonra İrana qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyatları bərpa etməyi düşünür. Nəticədə ABŞ və İsrailin 28 fevralda İrana qarşı başlatdığı müharibəyə son qoymaq üçün heç bir irəliləyiş görünmədiyindən, Tehran neft ixracı və zəruri malların idxalı marşrutlarında düzəlişlər edir. Nəticədə əsas diqqət ilk olaraq Xəzər dənizi üzərində fokuslanır. İranın dəniz ticarətinin əsas hissəsi ənənəvi olaraq cənub limanlarından keçib. Tehran hazırda Ənzəli, Əmirabad və Nouşəhr kimi şimal limanlarından istifadəsini artırır. İran hakimiyyət orqanlarının məlumatına görə, müharibənin başlanğıcından bəri şimal limanlarının həyati əhəmiyyətli malların daşınmasında payı 18%-dən 30%-ə qədər artıb. Lakin onların ümumi ötürmə qabiliyyəti cənub limanlarınkından xeyli aşağıdır: İran limanlarının 300 milyon tonluq tutumunun təxminən 30 milyon tonu şimalın payına düşür. Başqa bir problem də var: Xəzər dənizi dayazlaşır. Son onilliklərdə suyun səviyyəsi təxminən iki metr azalıb. Buna görə də şimal limanları indi əvvəlki kimi böyük tutumlu gəmiləri qəbul edə bilmir. İran Gəmiçilik Assosiasiyasının baş katibi Məsud Polmeh bildirir: “İranın şimal limanları bir vaxtlar 6000 tona qədər ağırlığında lövbər salan gəmiləri qəbul edə bilirdi. Su səviyyəsinin aşağı düşməsi səbəbindən indi onlar yalnız 4000 tonluq gəmiləri qəbul edə bilirlər. Rusiyanın Volqa çayı vasitəsilə Xəzər dənizinə daxil olan İran gəmiləri suyun səviyyəsinin aşağı olması səbəbindən ilişib qalır və bəzən heyətləri xilas edilənə qədər günlərlə və həftələrlə hərəkətsiz qalmağa məcbur olurlar”. Bununla belə, ABŞ-ın dəniz embarqosu və infrastruktura hava hücumları Tehranı ticarəti Xəzər dənizinə və quru sərhədlərinə keçirməyə məcbur edir. Hazırda şimaldakı logistikaya qarşı aktiv hərbi hücumlar olmasa da, marşrutlardakı dəyişikliklər İranın quru sərhədlərinə böyük təzyiq göstərir. Məsələn, Ermənistanla sərhəddəki Norduz sərhəd keçid məntəqəsində İrana daxil olmaq üçün bir neçə gün ərzində 1800-ə qədər yük maşını növbəyə düzülüb. Digər terminallarda isə İrana daxil olmaq üçün gözləmə müddəti 10-15 gün arasında dəyişir.

Bu arada, İran aviaşirkətlərinə qarşı sanksiyalar və nəticədə İranın Ermənistan və Türkiyə ilə quru sərhədlərinə sərnişin axını sərhəd terminallarında problemləri daha da artırıb. Şərqi Xəzər dəmir yolu marşrutu İran yüklərinin Türkmənistan, Qazaxıstan və Çinə daşınması üçün əlaqə təmin edir. Lakin İranın Cənubi Qafqaz regionu ilə dəmir yolu yük daşımaları əlaqələri Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı kəsilib və hələ də bağlı qalır. İranlı tədqiqatçı Vəli Kaleji bu fonda qeyd edir: “Cənubi Qafqazda Sovet dövründən qalma dəmir yolu şəbəkəsinin bir hissəsi olan Culfa-Naxçıvan dəmir yolu var. Bu marşrutun dirçəldilməsi də Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh prosesindən, xüsusən də TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsindən asılıdır. Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizinin qərb marşrutu boyunca tranzit və ticarətin böyük bir hissəsi bu marşrut vasitəsilə həyata keçirildiyindən, İranla Cənubi Qafqaz arasında dəmir yolu əlaqəsinin olmaması, xüsusən də cənubda dəniz blokadasının güclənməsi şəraitində ticarət və tranzit həcminin sürətləndirilməsi və artırılması üçün əsas maneə olaraq qalır”. Beləliklə, görünən odur ki, İranın Cənubi Qafqazla dəmir yolu əlaqəsinin səmərəli şəkildə qurulması üçün Tehranın daim əleyhinə çıxdığı TRIPP layihəsinə ehtiyacı artır. Cənubi Qafqazla dəmir yolu əlaqəsinin olmaması Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizinin qərb qolu boyunca ticarət və tranzitin artmasına da mane olan amillərdən biri olaraq qalır. İran həmçinin Şimal-Cənub Dəhlizinin qərb qolunu Azərbaycan və Rusiya ilə birləşdirməyi nəzərdə tutan Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisini də irəli aparmağa çalışır. Amma Cənubi Qafqazla səmərəli dəmir yolu üçün İranın TRIPP layihəsinə ehtiyacı var və rəsmi İrəvan da Tehranın bu marşrutdan istifadəsi üçün hər cür şərait yaratmağa hazır olduğunu bildirir.

Tahir TAĞIYEV




DİGƏR XƏBƏRLƏR

VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 22:23
Rusiya raketləri Polşada gərginliyi artırdı – NATO hərəkətə keçəcəyini açıqladı...

21.11.2026 / 22:05
Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb

21.11.2026 / 21:24
Trampdan İranla bağlı ŞOK PLAN – gələcək Ağ Ev rəhbərlərinin də əl-qolu bağlanacaq...

21.11.2026 / 20:19
Ukrayna ilə bağlı bənd Tramp-Si-Putin bəyanatından son anda çıxarıldı... Finlandiya prezidentindən sensasion iddia...

21.11.2026 / 19:50
Zelenski Krım körpüsünü hədəf göstərdi – “Rusiya müharibənin nə olduğunu hiss etməlidir”

21.11.2026 / 19:23
İran ABŞ F-16-sını vurduğunu iddia edir – Pentaqondan açıqlama gəldi...

21.11.2026 / 19:07
Məleykə Abbaszadənin Nərmin Heydərlini işdən çıxarması ilə bağlı xəbərlərə RƏSMİ REAKSİYA...

21.11.2026 / 18:28
Leyla Əliyeva Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonasının açılışında iştirak edib - FOTO

21.11.2026 / 17:42
Elektron hökumıət inkişafı üzrə Azərbaycanın nəticələrini hər ölkə göstərə bilməz...

21.11.2026 / 17:12
Rusiyada miqrantlara sərt nəzarət başlayır – dekabrın 1-dən hər addımları izlənəcək...

21.11.2026 / 16:27
Britaniyanın Aİ-yə qayıtması gündəmə gəldi – Londondan gözlənilməz açıqlama...

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ