şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

Dağlıq ərazilərdə unudulmuş və dağılmış Alban məbədlərinin bərpası gündəmdə...

Image


Qasım Hacıyev: “Azərbaycanın bir çox yerlərində alban-xristian abidələri mövcuddur və vəziyyəti pis olanların bərpasına ciddi ehtiyac var”

Azərbaycanın hər yerində Alban dövrü abidələr mövcuddur. Yəni yalnız Qarabağda, və Şərqi Zəngəzurda deyil, Azərbaycanın əksər bölgələrində Qafqaz Albaniyası irsi mövcuddur, bunların da xeyli hissəsini kilsələr, məbədlər, monastrlar təşkil edir.

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş dağlıq ərazilərində, xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda uzun illər baxımsız qalan, dağıdılan və ya saxtalaşdırmaya məruz qalan Qafqaz Albaniyasına aid dini-mədəni irsin bərpası və araşdırılması hazırda dövlətin əsas strateji və mədəni prioritetlərindən biridir.

Bu olduqca müsbət tendensiyadır və xalqımızın tarixi irsinin yenidən özünə qaytarılması çox vacibdir.

Ölkəmizin bir sıra yerlərində, xüsusən də dağlıq rayonların ərazilərində yerləşən onlarla qədim alban abidəsi var ki, onların bir çoxunun vəziyyəti heç də ürəkaçan deyil.

Alimlərin də tədiqiqatlarından, müşahidələrindən, yerli əhalinin də söhbətlərindən məlum olur ki, bəzi yerlərdə, xüsusən də dağlıq ərazilərdə hələ də baxımsız vəziyyətdə olan alban abidələri, monastrlar var, bəziləri yarı uçuq haldadır, bəzilərinin kalafası, yəni himi qalıb və sair. O da məlumdur ki, aidiyyəti qurumların o abidələrə diqqəti yetərli deyil, abidələrin mühafizəsi lazımı şəkildə həyata keçirilmir, bəzilərinin üzərində löhvə belə yoxdur.

Qeyd edək ki, AMEA-nın Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Rizvan Qarabağlı bu ilin yayında Xoşbulaq yaylağında müşahidə etdiyi bir qala barədə yazıb və qalanın mühafizəsinin aşağı səviyyədə olduğunu bildirib: “...Bölgədə aparılan vizual memarlıq-tədqiqat işləri zamanı Xoşbulaq yaylağının hündür dağ zirvələrindən birinin hamar relyefində yerləşən, elmi ədəbiyyatda və rəsmi qeydiyyatda geniş təhlil olunmamış unikal bir siklopik qala (çoban qalası / qala-məskən) qalığı aşkar edilmişdir. Bu məqalə, həmin abidənin memarlıq-planlaşdırma quruluşunu və onun mühafizə statusu ilə bağlı mövcud problemləri elmi müstəvidə nəzərdən keçirir...

Abidənin qorunma statusu kağız üzərində qalsa da, faktiki olaraq nəzarətsiz vəziyyətdədir. Qala ərazisində və tarixi divarların içərisində iri və xırdabuynuzlu heyvan sürülərinin (mal-qoyun) otarılması abidənin mədəni qatına zərbə vurur, quru hörgü üsulu ilə ucaldılmış divarların aşınmasını və uçmasını sürətləndirir. Bu xüsusat, abidənin fiziki mühafizəsinin təcili olaraq gücləndirilməsini tələb edir. Daşkəsənin Xoşbulaq yaylağındakı ikiqat divarlı, içqalalı siklopik tikili Azərbaycanın qədim müdafiə memarlığının mühüm monumentlərindən biridir. Abidənin relyeflə vəhdəti və hörgü xüsusiyyətləri onun yüksək memarlıq dəyərini sübut edir. Abidənin pasportlaşdırılmasında gedən elmi qeyri-dəqiqliklərin aradan qaldırılması, ona "Memarlıq abidəsi" statusunun verilməsi və ərazidə təcili olaraq multidissiplinar (memarlıq və arxeologiya birgə) tədqiqatların və qazıntıların başlanması Azərbaycan tarixinin qədim səhifələrinin işıqlandırılması üçün vacib addımdır”.

Azərbaycan ərazisində belə abidələr çoxdur.

Bu vəziyyətdə olan abidələrin yenidən siyahıya alınması və bərpası vacib bir məsələ kimi qarşıda durur.

Alimlər hazırda baxımsız vəziyyətdə olan o qədim kilsələrin, abidələrin bərpa prosesini necə görür? Alban dövrü abidələrin bərpası necə həyata keçirilməlidir?

Tarix elmləri doktoru, professor Qasım Hacıyev baki-xeber.com-a bildirdi ki, təkcə Qarabağda, Şərqi Zəngəzurda yox, Azərbaycanın müxtəlif ərazilərində, bölgələrində xristian-Alban abidələri mövcuddur. “Onlar arasında qorunub saxlanılanları da var, müxtəlif dövrlərdə təbii təsirlərdən uçub dağılanlar da var. Amma artıq bu abidələrin bərpasına başlanılıb. Qarabağın bir çox yerində ermənilərin dağıtdığı abidələr bərpa olunur, həm xristian dövrü, həm də müsəlman abidələri bərpa olunur. Azərbaycanın bir çox yerlərində alban-xristian abidələri mövcuddur və vəziyyəti pis olanların bərpasına ciddi ehtiyac var. Bu abidələr xalqımızın tarixi irsidir. İstər atəşpərəstlik, istər tanrıçılıq, istər xristianlıq, istərsə də islam abidələri bizim əcdadlarımızın yartdığı tarixi irsdir. Bu Azərbaycan xalqına məxsusudur. O baxımdan götürəndə dağılmış abidələr çox yerlərdə bərpa olunur. Onları bərpa etməliyik. Bu ərazilərdə bizim ulu əcdadlarımız yaşayıb və onlar da tapındıqları dinlərə aid abidələr yaradıblar”.

Q.Hacıyev qeyd etdi ki, Azərbaycan ərazisindəki xristian-alban abidələri bizimdir və onların ermənilərə heç bir aidyyəti yoxdur.

Q.Hacıyev qeyd etdi ki, Azərbaycan dövlətinin o abidələri bir-bir bərpa etməli və xalqımıza qaytarmalıdır. “Bu abidələr, kilsələr, ziyarət yerləri bərpa edildikdən sonra onlar yerli və xarici qonaqların istifadəsinə verilməlidir ki, onlar gedib ziyarət etsinlər, zəngin və qədim tariximizlə tanış olsunlar.

Mənim özüm o abidələri görmüşəm. Şəmkirdə belə abidələr var. Arxeologiya İnstitunun əməkdaşları məni də dəvət ediblər birgə gedib o abidələrə baxmışıq. Memar, arxeoloq və tarixçilər olub orada. Şəmkirdə çox yaxşı saxlanılmış alban-xristian abidəsi var. Amma təəssüf ki, o alban-xristian abidəsinin çöl divarında gözlə açıq şəkildə görünən yerdən orta hissədən daş löhvə çıxarılıb (hər şey öz yerində qalıb, dağıdılmayıb) xaç üzərində “əməliyyat aparılıb”, yaxud dəyişdirilib yeni bir daş kimi ora əlavə olunub. Bu onun divarında açıq aşkar görünür, bu divarın suvanmasından da, daşın rəngindən də görsənir. Bunu vaxtilə ermənilər ediblər. Çünki onlar yaşadıqları ərazilərdə-Qarabağda, Şəmkirdə, Gəncədə bu cür saxtakarlıq, bu cür “əməliyyat” apardığını bilirik. Yəni ermənilərin məqsədi aydın idi.

Biz o abidələri olduğu kimi bərpa etməliyik.

Sovet dövründə “Şaumyan” kənd rayonu deyilən bir rayon vardı, indi ora Goranboy rayonuna tabedir, 19 kəndi var idi. Burada alban-xristian abidəsi var, özü də meşənin içərisində. O abidə də hazırda baxımsız vəziyyətdədir. O abidənin onlarla heç bir əlaqəsi yoxdur. Ermənilər buradan köçəndən sonra da hələ də timsah göz yaşları tökürlər ki, guya buralar ermənilərin “qədim torpağıdır”, guya “irsləri” var. Amma bu abidə də, digəriləri də alban-xristian irsidir və o abidəni də bərpa etmək mümkündür. Yəni onun divarları qalır, yaxşı bir yerdə yerləşir. Onu abidə kimi bərpa edib saxlamaq olar. Beləliklə, ölkə ərazisində olan bu kimi abidələrin bərpa ediləcəyi uzaqda deyil və onlar xalqımızın irsidir”-deyə professor Hacıyev bildirdi.

İradə SARIYEVA



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

20.11.2026 / 12:51
Jurnalistlər üçün müsabiqə elan edildi

20.11.2026 / 12:36
ABŞ-da hakerlər “Visa”, “Mastercard” və “JPMorgan Chase” müştərilərinin məlumatlarını ələ keçirdi…

20.11.2026 / 12:21
Sahibə Qafarova Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşdə iştirak edib

20.11.2026 / 12:14
Uşaqların energetik içkilərə marağı artır – nəzarət gücləndirilə bilər...

20.11.2026 / 12:01
Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edildi

20.11.2026 / 11:50
İspaniya futbolunun dörd nəhəngi İstanbulda üz-üzə gəlir

20.11.2026 / 11:37
Jurnalist müsabiqəsində sosial media aktivliyi də nəzərə alınacaq - YENİ QAYDA...

20.11.2026 / 11:23
Keçmiş təhsil nazirinə yeni vəzifə verildi...

20.11.2026 / 11:09
Dəbilqəsiz elektroskuter sürmək qadağan edilə bilər - Ombudsmandan təklif...

20.11.2026 / 10:54
Bu halda media subyektinə yardım dayandırılacaq...

20.11.2026 / 10:36
Sülhə mane olan sənəd Ermənistanın rəsmi saytlarında açılmır

20.11.2026 / 10:18
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Vyetnam Milli Assambleyasının sədri ilə görüşüb - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 10:03
Tramp İrana yeni hücumla bağlı yeni tarix açıqladı – nələrin baş verəcəyini görəcəyik…

20.11.2026 / 09:47
Abşeron-Xızı Təhsil İdarəsinin müdiri yeni vəzifəyə təyin edildi...

20.11.2026 / 09:30
Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi 2027-ci il üzrə kiçik və böyük qrant müsabiqələrini elan edir

20.11.2026 / 09:20
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnamın Baş naziri ilə görüşü olub - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Ho Şi Minin məqbərəsini ziyarət etdi - FOTO

20.11.2026 / 08:21
Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü gündəmdə - yalnız ərazi güzəşti qarşılığında…

20.11.2026 / 08:11
Netanyahunun əsas rəqibi hərəkətə keçdi - Ayzenkot ərəb partiyaları ilə koalisiyaya gedir

20.11.2026 / 08:10
Prezident İlham Əliyev Hanoyda “İnqilab şəhidləri” abidəsini ziyarət edib - FOTO

20.11.2026 / 08:01
Senat Trampın İrana qarşı müharibə səlahiyyətini məhdudlaşdırmaq cəhdini rədd etdi

20.11.2026 / 00:45
Beynəlxalq Məhkəmədən tarixi qərar... Myanma Arakan müsəlmanlarına qarşı rəsmən soyqırımda ittiham olundu – təzminat ödəyəcəklər…

20.11.2026 / 00:11
Qarakənd faciəsindən 35 il ötür...

20.11.2026 / 00:01
Bu gün Ağdam Şəhəri Günüdür - Qarabağın dirçəliş rəmzinə çevrilən Ağdam...

19.11.2026 / 22:53
Azərbaycan tarixinin öyrənilməmiş səhifələri

19.11.2026 / 22:35
Sadiq həmişə müharibənin qələbə ilə bitəcəyini deyirdi…

19.11.2026 / 21:58
Yeni prezident seçkilərinə qədər Əkrəm İmamoğluna “siyasətlə məşğulluq” qadağası qoyuldu...

19.11.2026 / 21:35
“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ