Tural İsmayılov: “BMT kimi universal platformada bu məsələnin səsləndirilməsi Ermənistan üçün də müəyyən diplomatik məsuliyyət yaradır”
Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasında verdi bəyanatda Ermənistanla yekun sülh sazişinin imzalanması qarşısında qalan son və ən həlledici maneə Ermənistan Konstitusiyası ilə bağlı olduğu vurğulanıb.
Ceyhun Bayramov BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyası çərçivəsində etdiyi çıxışlarda və digər rəsmi görüşlərdə bu məsələ ilə bağlı bir neçə mühüm məqamı vurğulayıb.
Azərbaycan və Ermənistan arasında faktiki olaraq de-fakto sülh əldə olunub, tərəflər arasında nəqliyyat, tranzit və ilkin ticarət əlaqələri üçün addımlar atılıb, hətta "Sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin təsis edilməsi haqqında Saziş" paraflanıb.
Bu prosesin geridönməzliyini təmin etmək və yekun sülh müqaviləsini imzalamaq üçün Ermənistanın öz daxili hüquqi prosesini başa çatdırması, yəni referendum keçirərək yeni konstitusiya qəbul etməsi mütləq şərtdir. Ermənistanın mövcud hüquqi sənədlərində Azərbaycana qarşı hər hansı ərazi iddiası qaldığı müddətcə sazişə son imzanın atılması mümkün deyil. Bu fikirlər C.Bayramovun çıxışında yer alıb.
Ceyhun Bayramov BMT də Ermənistanda konstitusiya dəyişikliyi barədə danışıb. Nazir deyib ki, sülh sazişinin imzalanması yolunda yeganə böyük bir problem qalıb, bu da Ermənistanın Konstitusiyasının dəyişdirilməsidir.
BMT tribunasından bu məsələnin bəyan olunmasının proseslərə nə kimi təsiri olacaq?
Politoloq Tural İsmayılov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Ceyhun Bayramovun BMT Baş Assambleyasının tribunasından Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi məsələsini sülh sazişinin imzalanması yolunda qalan əsas məsələ kimi təqdim etməsi diplomatik baxımdan mühüm siyasi mesajdır. “Azərbaycanın bu məsələni dünyanın ən böyük beynəlxalq siyasi platformalarından birində açıq şəkildə gündəmə gətirməsi göstərir ki, Bakı sülh prosesinin yalnız ikitərəfli danışıqlar predmetində qalmasını deyil, onun hüquqi və siyasi əsaslarının beynəlxalq səviyyədə də aydın şəkildə qəbul olunmasını istəyir.
Burada Azərbaycanın mövqeyinin əsas məntiqi kifayət qədər aydındır. Bakı hesab edir ki, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində yeni mərhələ artıq formalaşıb, münaqişə başa çatıb və sülh üçün real siyasi zəmin yaranıb. İndi əsas məsələ əldə edilmiş nəticələrin hüquqi baxımdan möhkəmləndirilməsi və gələcəkdə yeni ərazi iddialarının ortaya çıxmasına imkan verə biləcək müddəaların aradan qaldırılmasıdır. Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycan ərazisinə dair iddiaların mövcudluğu məsələsinin qabardılması da məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir.
BMT tribunasının seçilməsi isə məsələyə əlavə siyasi ağırlıq gətirir. Çünki Azərbaycan bununla demək istəyir ki, sülh prosesi artıq yalnız Bakı ilə İrəvan arasında aparılan danışıqlar deyil, Cənubi Qafqazın gələcək təhlükəsizlik arxitekturasını müəyyən edən daha geniş beynəlxalq məsələdir. Azərbaycanın mövqeyi beynəlxalq auditoriyaya açıq şəkildə çatdırılır və Ermənistanın konstitusion dəyişikliklərlə bağlı mövqeyi də bundan sonra daha ciddi diplomatik diqqət altında olacaq.
Ən vacib məqam Azərbaycanın Ermənistanın daxili siyasi proseslərinə birbaşa müdaxilə etməməsidir. Konstitusiyanın necə dəyişdirilməsi Ermənistanın daxili siyasi qərarıdır. Lakin Azərbaycan üçün əsas məsələ həmin Konstitusiyanın Azərbaycan ərazisinə qarşı gələcəkdə hər hansı iddianın hüquqi-siyasi əsasına çevrilməməsidir”.
T.İsmayılov qeyd etdi ki, bu fərq diplomatik baxımdan əhəmiyyətlidir. Ekspertin fikrincə, Bakı konkret olaraq Ermənistan cəmiyyətinə hansı qərarı verməli olduğunu diktə etməkdən daha çox, imzalanacaq sülhün davamlılığı üçün hansı hüquqi təminatların vacib olduğunu ortaya qoyur.
“Bu mövqenin Azərbaycanın xeyrinə olan digər tərəfi ondan ibarətdir ki, Bakı sülh prosesinin qarşısını alan tərəf görüntüsü yaratmır. Əksinə, Azərbaycanın mesajı belədir: sülh sazişinin imzalanması mümkündür, lakin bu saziş gələcəkdə yeni münaqişəyə yol aça biləcək hüquqi ziddiyyətləri özündə saxlamamalıdır. Başqa sözlə, Azərbaycan sülhün sadəcə imzalanmasını deyil, onun uzunmüddətli və dayanıqlı olmasını gündəmə gətirir.
BMT kimi universal platformada bu məsələnin səsləndirilməsi Ermənistan üçün də müəyyən diplomatik məsuliyyət yaradır. İrəvan bundan sonra Konstitusiya məsələsini yalnız daxili siyasi müzakirə kimi təqdim etməklə kifayətlənə bilməyəcək. Çünki Azərbaycan artıq öz mövqeyini beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında açıq şəkildə ifadə edib. Ermənistanın qarşısında duran məsələ təkcə Bakı ilə münasibətlər kontekstində deyil, regionda yeni siyasi reallığın hansı hüquqi əsaslarla qurulacağı kontekstində müzakirə olunur.
Əslində Azərbaycanın diplomatik xəttində burada mühüm bir ardıcıllıq görünür: əvvəlcə ərazi bütövlüyü və suverenlik məsələsi həll edildi, daha sonra regionda kommunikasiya və iqtisadi əlaqələrin bərpası üçün yeni imkanlar yarandı, indi isə növbəti mərhələ sülhün hüquqi əsaslarının tam formalaşdırılmasıdır”.
T.İsmayılov hesab edir ki, bu baxımdan Ceyhun Bayramovun BMT tribunasındakı çıxışı Azərbaycanın postmünaqişə gündəliyinin beynəlxalq səviyyədə sistemli şəkildə təqdim edilməsinin davamıdır: “Məncə, bu çıxışın əsas siyasi nəticəsi Azərbaycanın sülh gündəliyində özünün müəyyən etdiyi çərçivəni daha da möhkəmləndirməsidir. Bakı artıq “münaqişənin necə həll olunacağı” sualını deyil, “münaqişədən sonra sülhün necə geri dönməz və hüquqi baxımdan təminatlı olacağı” məsələsini müzakirəyə çıxarır. Bu isə Azərbaycanın yaratdığı yeni reallığın diplomatik müstəvidə də möhkəmləndirilməsi deməkdir”.
İradə SARIYEVA
