Bu gün Rusiyanın müxtəlif növ meyvə və tərəvəz məhsulları idxal etdiyi ölkələr sırasında Azərbaycan xüsusi yer tutur. Xüsusən də yaz və yay aylarında Azərbaycandan göndərilən məhsulların həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artır. Məsələn, Rusiyaya pomidor tədarükünün həcminə görə Azərbaycan birinci yerdədir. Lakin mövsüm vaxtı Rusiyaya məhsul ixracında bir sıra hallarda ciddi problemlər də üzə çıxır.
Elə günlərdir Rusiya-Azərbaycan sərhədində yerləşən Yaraq-Qazmalar sərhəd-keçid məntəqəsində yaranan uzun tıxac da bunun daha bir təzahürüdür. Ölkəmizdən Rusiyaya məhsul daşıyan yüzlərlə yük maşını günlərdir ki, sərhəddə gözləyir. Apardıqları məhsul xarab olmasın deyə bütün gün kondisioneri işlək vəziyyətdə saxlayan sürücülər mövcud vəziyyətdən şikayətçidirlər. Sürücülərin sözlərinə görə, əsas problem Rusiya tərəfindədir. Belə ki, Rusiya gömrüyündə köhnə sistem olduğundan keçid prosesi uzanır. Belə olan halda həm artıq yanacaq sərf olunur, həm də yük maşınlarındakı məhsullar xarab olur. Bu isə sürücülərin əlavə xərc çəkmələrinə səbəb olur. Problemlə bağlı Dağıstan gömrüyünün rəhbəri Sergey Trotsko “sputnik” portalına açıqlamasında həm Rusiyanın sərhəd xidməti, həm də Dağıstan gömrüyünün sərhədkeçmə qabiliyyətini artırmaq üçün əllərindən gələni etdiyini bildirir. Rəisin sözlərinə görə, hazırda buraxılış qabiliyyəti layihə göstəricilərini iki dəfə üstələyir: “Yəni layihə və faktiki buraxma qabiliyyəti var. Biz, faktiki olaraq, layihənin icazə verdiyindən iki dəfə artıq insanı sərhəddən keçiririk. Hər gün 300 yük maşını keçir buradan. Bu göstəricini artırmaq üçün işlər görülür. İndi buraxılış məntəqəsinin rekonstruksiyası aparılır – bu, birinci mərhələdir. Sonra ikinci mərhələ başlayacaq, onu da 2022-ci ilin ortalarınadək yekunlaşdırmağı planlaşdırırıq. Alternativ nəqliyyat növləri var və onlardan istifadə etmək lazımdır, xüsusilə də dəmir yolundan, məsələn, bir dəmir yolu qatarı – 150 tır deməkdir. Əgər dəmiryolu ilə vaqonlar göndərilsə, on gün ərzində Yaraq-Qazmalarda və yaxınlıqdakı buraxılış məntəqəsində bir maşın da qalmaz. Dəmir yolu da açıqdır. Sual daşıyıcılaradır ki, göndərən də, daşıyıcılar da, alıcılar da alternativ kimi bu nəqliyyat vasitəsindıən istifadə etsinlər”. Trotskonun sözlərinə görə, Dağıstan gömrüyünün gün ərzində bir neçə dəmiryol qatarını buraxmaq üçün gücü, imkanı və vasitələri var. Hətta gündə bir qatar Yaraq-Qazmalardakı gərginliyi azalda bilər: “Əlavə Xanoba gömrük-keçid məntəqəsinin açılacağı barədə söhbət gedir. Azərbaycan tərəfdə onun tam rekonstruksiyası aparılır. O, Yaraq-Qazmalardakı yükü müəyyən qədər azaldacaq”.
Alternativ variant kimi təklif edilən dəmir yolu nəqliyyatı ilə bağlı Azərbaycanın müvafiq qurumu - Dəmir Yolları QSC-dən “report”a bildirilib ki, bununla əlaqədar yük əməliyyatlarına açıq olan bütün stansiyalar 24 saat ərzində yüklərin vaqonlarla qəbulunun (soyuducu vaqonlar daxil olmaqla) mümkünlüyünə hazırdır: “Hazırkı dövr üçün dəmir yolu ilə daşımalar avtonəqliyyat vasitələri ilə daşımalarla müqayisədə çatdırılma müddəti daha az, sərhəd keçid prosedurları 2 dəfə sürətli və təyinat məntəqəsindən asılı olaraq, 20-25% aşağı qiymətə başa gəlir. Məhsulların ixracını sürətləndirməklə ixracatçılara dəstəyin verilməsi üçün Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin, Azərbaycan Respublikası Dəmir Yolları QSC-nin və Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin əməkdaşları gücləndirilmiş iş rejimində fəaliyyət göstərir və operativ məsələlərin həlli məqsədilə qaynar xətt yaradılıb”. Maraqlıdır ki, yüklərin dəmir yolu ilə Rusiyaya göndərilməsi təcrübəsindən az istifadə edilir. İndilikdə isə Rusiya gömrüyündə köhnə sistem olduğundan, yüklərin keçirilməsində problemin davam etməsi qaçılmaz sayılır. Samur gömrük məntəqəsinin rəisi Eyvaz Əliyev də yaranmış problemi Rusiya tərəfinin gömrük postunda texniki imkanların aşağı olması və mövsümlə əlaqələndirir: "Hazırda baş verən sıxlığın bir neçə səbəbi var. Birinci səbəb mövsümlə əlaqədardır. Yüklərin çox olması tıxaclara səbəb olur. Bundan başqa, qarşı tərəfin buraxılış qabiliyyətinin aşağı olması səbəbindən tıxaclar yaranır. Onlarda texniki imkanlar bizə nisbətdə zəifdir. Kompüter sistemi tez-tez xarab olur. Buna görə də gün ərzində 200-dən artıq yük avtomobilinin keçidini təmin edə bilmirlər. Amma son günlər bəzi nasazlıqlar aradan qaldırılıb və yavaş-yavaş vəziyyət stabilləşməyə doğru gedir”.
O da nəzərə alınmalıdır ki, İran yük maşınları da Azərbaycan üzərindən Rusiyaya daxil olur. Buna baxmayaraq, mövsümlə əlaqədar Azərbaycanda da yük maşınlarının sayı çoxalıb. Yaraq-Qazmalar keçid məntəqəsi gün ərzində maşınları çox qəbul edə bilmədiyinə görə problem də dərinləşir. Halbuki, dəmir yollarından istifadə problemin daha tez və səmərəli həllinə səbəb ola bilər. Özü də dəmir yolu ilə daşınma indi qiymət baxımından da olduqca sərfəli hesab edilir.
Ramil QULİYEV
