Rusiyanın ən məhşur enerji şirkətlərindən biri olan və həmyelimiz Vahid Ələkbərovun rəhbərlik etdiyi “LUKoil” Xəzər hövzəsində biznesini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirməyə hazırlaşır. Bu istiqamətdə “LUKoil” üçün Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistanla işbirliyini genişləndirmək əsas prioritetlərdən biri hesab olunur.
Belə bir vaxtda məlum olub ki, “LUKoil” neft şirkəti Qazaxıstanla “Əl-Farabi” yatağının birgə işlənməsi haqda müqavilə imzalamağı planlaşdırır. Şirkətin rəhbəri Vahid Ələkbərov Qazaxıstanla ən böyük geoloji kəşfiyyat layihələrindən birinin - Xəzər şelfindəki “Əl-Fərabi” blokunun işlənməsi haqda müqavilənin imzalanmasının “LUKoil” üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini qeyd edir. Buna qədər isə şirkət rəhbəri Nur-Sultanda Qazaxıstanın baş naziri Askar Mamin və “Samruk-Kazına” Səhmdar Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin sədri Almasadam Satkaliyev ilə görüşündə Qazaxıstanda karbohidrogen xammalının kəşfiyyatı, hasilatı və nəqli, həmçinin neft emalı və neft-qaz kimyası sahələrində birgə investisiya layihələrinin reallaşdırılmasını müzakirə edib. Bundan başqa, Qazaxıstan “LUKoil” şirkəti ilə “Əl-Fərabi” yatağının işlənməsi barədə danışıqlar aparıb. Bu fonda “KazMunayQaz” və “LUKoil” arasında pay bölgüsü ilə birgə müəssisənin yaradılması üzrə müqavilənin imzalanması nəzərdə tutulur. Xatırladaq ki, “Əl-Fərabi” ərazisi Xəzərin Qazaxıstan sektorunda yerləşir və suyun dərinliyi 150-500 metr, sahilə olan məsafəsi 100-130 kilometr, ərazisi 6 min kvadratkilometrdən çoxdur. Qazaxıstanın “Samruk-Kazyna” Səhmdar Cəmiyyəti də “LUKoil”la birlikdə, Xəzər şelfindəki layihələrin inkişafı da daxil olmaqla, neft və qaz sənayesinin investisiya cəlbediciliyinin yaxşılaşdırılması üçün fəal iş aparır.
Vahid Ələkbərov Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumunda jurnalistlərə açıqlamasında bildirib ki, “LUKoil” şirkəti Xəzər dənizindəki “Dostluq” yatağının da operatoru olmaq istəyir: “Dostluq”la bağlı məsləhətləşmələr aparılır, hökumətlərarası razılaşma hazırlanır. Biz operator olmaq istəyirik, nə qədər paya sahib olacağımızı isə hələ bilmirik”. Mütəxəssislərin fikrincə, “Dostluğ”un 50 milyon ton neft ehtiyatı var. Qeyd edək ki, Azərbaycan və Türkmənistan Xəzərdə yerləşən “Dostluq” yatağının birlikdə işlədilməsi haqda razılığa gəlib. Yataq SSRİ dövründə Azərbaycan neftçiləri tərəfindən kəşf olunub və 1989-cu ildə orada ilk kəşfiyyat quyusu qazılıb. SSRİ dövründə bu yataq Azərbaycanla Türkmənistanın dənizdəki sərhədinin tən ortasında yerləşdiyi üçün “Aralıq” adlandırılıb. “Dostluq” 1990-ci illərin ortalarından başlayaraq iki ölkə arasında mübahisə predmeti olsa da, uzun illərin danışıqlarının nəticəsində tərəflər ortaq məxrəcə gəlməyə nail olmağı bacarıb. İndi bu yatağın işlənilməsundə “LUKoil” da əsas tərəflərdən biri olmağa hazırlaşır.
Onu da xatırladaq ki, “Dostluq” yatağından əvvəl də “LUKoil” Azərbaycanla işbirliyi qurub. Hələ ötən il SOCAR və “LUKoil” şirkətləri arasında Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda “Naxçıvan” perspektiv strukturu, dənizin dayazsulu hissəsində “Xəzəryanı-Quba” və “Qoşadaş” perspektiv strukturlarını əhatə edən kəşfiyyat blokuna dair Anlaşma Memorandumu imzalanıb. “Qoşadaş” strukturu Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşir. 1951-ci ildən etibarən sahədə seysmik kəşfiyyat işləri aparılıb. “Naxçıvan” perspektiv strukturu Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunun dərin hissəsində yerləşir. Strukturun yerləşdiyi rayonda dənizin dərinliyi 120 metrdən 750 metrə qədər dəyişir. Struktur seysmik kəşfiyyat işləri nəticəsində 1960-cı ildə aşkar edilib. İndu bu yataqlarda “LUKoil” da fəaliyyətini genişləndirmək istiqamətində iş aparır. Bunun əsas səbəblərindən biri neft bazarının yenidən cəlbedici hala gəlməsidir. Vahid Ələkbərov bildirir ki, neftin qiymətləri ilə bağlı proqnozlar müsbət olduğundan, bu, “LUKoil”a da öz təsirini göstərəcək. Onun sözlərinə görə, 2022-ci ilədək qlobal bazar istehlakın 100 milyon barrelinə qayıdacaq: “Qiymətlərə gəlincə, kifayət qədər təmkinli bir proqnozum var. Neft bazarında vəziyyət yaxşılaşır. Neftin qiyməti artır, benzin istehlakı artır və təyyarə yanacağı istehlakı artmağa başlayıb. Hazırkı vəziyyət təmkinli nikbinliyə səbəbdir. Hər halda ümid edirik ki, əhalinin peyvənd edilməsi nəticə verəcək, yenidən insanlar normal həyata, enerji istehlakı 2019-cu ildəki vəziyyətinə qayıdacaq”.
Bununla yanaşı, “LUKoil” Xəzər dənizində “mavi hidrogen” layihəsinin mümkünlüyünü nəzərdən keçirir. “LUKoil”un vitse-prezidenti Leonid Fedun da faktı təsdiq edib. Qeyd edək ki, “mavi hidrogen”in istehsalı zamanı təbii qaz hidrogenə və karbon qazına ayrılır və sonuncu toplanılaraq saxlanılır. İstixana qazı olan karbon qazının saxlanılması sayəsində ətraf mühitə mənfi təsir azaldılır. Jurnalistlərin Xəzər dənizindəki yeni layihə ilə bağlı sualını cavablandırarkən Leonid Fedun bildirib ki, “mavi hidrogen”i istehsal etməyə dair fikirlər var. Xatırladaq ki, hələ ötən il Vahid Ələkbərov Rusiya prezidenti Vladimir Putindən şirkətə geoloji kəşfiyyat üçün Xəzər dənizinin Rusiya sektorunun qərb hissəsində üç sahənin verilməsini xahiş edib. Söhbət Tyuleniy adası yaxınlığındakı “Tyuleniy-1”, “Tyuleniy-2” və “Tyuleniy-3” sahələrindən gedir. Bu istıqamətdə “LUKoil” artıq Xəzərdə fəaliyyətini genişləndirir.
Tahir TAĞIYEV
