İntiharı erməni əsirliyindən üstün tutdu, Səma Kərimova...

Tarix: 13.04.2016 / 01:51
Bölmə: Gündəm

Nəhayət, 11-ci qəbirdə bacısının...

Yurd sevgisindən, vətən məhəbbətindən bəhrələnən neçə-neçə oğul və qızlarımz silaha sarılıb düşmənə göz dağı oldular. Kimisi qələmi ilə, kimisi sinəsinə sıxdığı silahıyla... Qələmini süngüyə çevirənlərdən biri də qeyrətli, vətənpərvər soydaşımız, ömrünü sabahımıza sütun olan gənclərin maariflənməsinə həsr edən peşəkar müəllimə - Səma Aydın qızı Kərimova idi.

Səma Kərimova 1969-cu ildə gözəlliklər diyarında-Laçının Nağdalı kəndində dünyaya göz açıb. Orta təhsilini əla qiymətlərlə başa vuranda hər kəs inanırdı ki, ali məktəblərin qapısı Səmanın üzünə açıqdır. Az sonra Səma böyük arzu və ümidlərlə Bakıya gəldi-1986-cı il idi. İndiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin tələbə biletini əlinə alanda göz yaşlarını saxlaya bilmədi Səma. Elə fərəhli görünürdü ki... sanki quş olub uçacaqdı.

İllər sürətlə ötürdü. Səma filologiya fakültəsini başa vurub doğulduğu kəndə dönəcək, müəllimlik fəaliyyətinə başlayacaq, müəllimləri ilə çiyin-çiyinə duracaqdı. Səma düşündükcə, qürur hissi bürüyürdü onu. Axı bir zaman şagird kimi gəlib-getdiyi elm ocağında indi müəllimlik edəcəkdi. Arzuları həyata keçmişdi Səmanın. Amma... amma əvvəlki çiçək qoxulu dağlar barıt qoxusu ilə əvəzlənmişdi. Namərd qonşularımızın torpaq iddiası nəinki sərhəd boyu yaşayış məntəqələrində, hətta bütün Qarabağda həyatın düzənini pozdu.

Qanlı döyüşlər gedirdi. Şuşanın işğalından sonra Laçın köməksiz qalmışdı. Həm Gorus, həm də Şuşa istiqmətində cəmləşən erməni hərbi birləşmələri qrad və toplarla Laçının mərkəzini vurur, silahsız əhalini didərgin salmağa çalışırdılar. Düşmən irəliləməyə can atır, bəzi cinahlarda buna nail olurdu da. Silahlıların əsas hədəfi Laçın dəhlizi idi-Gorusu Xankəndi ilə birləşdirən əsas yol.

1992-ci il 17 may... Laçın şəhəri ermənilərin işğal etdiyi Qaladərəsi, Zarıslı və Gorusun Dığ kəndi istiqamətindən atəşə tutuldu. Qoz bağı deyilən yerdən isə Qayğı qəsəbəsindəki mövqelərimiz hücuma məruz qaldı. Sərhədboyu kəndlərdə də vəziyyət ürəkaçan deyildi. Düşmən ordusu getdikcə mərkəzə doğru irəliləyirdi. Silahsız əhali isti ocağını tərk etmək məcburiyyətində qalmışdı. Topların səsi daha yaxında eşidilirdi...

Kərimovlar ailəsi Bərdəyə - Qaradəmirçi kəndinə pənah gətirmişdi. Min bir əziyyət bahasına başa gələn imarəti, uzun illər hesabına qazandığı var-dövləti və bir də Tanrının bəxş etdiyi əvəzsiz neməti-müqəddəs torpağı tərk etmək asan olmasa da, bu baş vermişdi. Yurd dərdi göynərtili yara kimi asılmışdı hər kəsin yaxasından.

Laçın dəhlizi düşmənin əlində olsa da, Qubadlı və Kəlbəcər istiqamətində olan kəndlərin əksəriyyəti əsgərlərimiz tərəfindən müdafiə olunurdu. Hətta uğurlu əməliyyatlar nəticəsində, Nağdalı kəndi başda olmaqla, bir neçə yaşayış məntəqəsi düşməndən təmizlənmişdi. Artıq bacalardan tüstü qalxırdı. Sakinlərin əksəriyyəti doğma elinə dönmüşdü. Əksər kəndlərdə məktəblər fəaliyyətə başlamışdı. Səma Kərimova da, həyat yoldaşı Arif də iş başında idi. Sanki onun üçün həyat yeni başlayırdı.

Elə bu arada Kəlbəcərdən gələn xəbərlər bütün uğurların üstünə qara bir kölgə saldı.

Qarı düşmən xeyli sayda canlı qüvvə və ağır hərbi texnika ilə Cermux və "Alagöllər" istiqamətindən Kəlbəcərə hücuma keçdi. Əsas məqsəd isə Kəlbəcərdən Laçına keçən bölüklərin qarşısını almaq və Laçındakı hərbi hissəni mühasirəyə salmaqla, dəhliz ətrafında yaranan təhlükəni aradan qaldırmaq idi. Təəssüf ki, düşmənin bu hiyləgər planı baş tutdu. Ordumuzun silah-sursat və ərzaqla təminatı çətinləşdiyi üçün geri çəkilməyə məcbur oldu. 1993-cü ilin mart ayının sonunda silahsız əhali ikinci dəfə isti ocağından didərgin düşdü.

Səma Kərimova dayısıgillə birgə Kəlbəcərə tərəf üz tutdu. Güllə səsləri dağları silkələyirdi. Amma düşmənin hara qədər irəlilədiyindən heç kimin xəbəri yox idi. Köç karvanı tunelin on addımlığına çatdı. Əsgərlər köçə nəzarət etsələr də, heç bir təhlükə ilə üzləşməmişdilər. Ən böyük tələ isə qarşıda idi. Sən demə, düşmən tunelin ətrafında pusqu quraraq, bayaqdan bəri yol gələn köç karvanını gözləyirmiş.

Tuneldə qan su yerinə axdı. Neçə-neçə günahsız, əliyalın insan həyatla vidalaşdı. Sağ qalanlar da əsir götürülərək ermənilərin cəmləşdiyi ərazilərə - Xankəndinə, Xocavəndə aparıldı. Həmin gün Səma dayısı Asifi də itirdi, Yusifi də... hələ üstəlik bibisi Qənirəni də... Özü isə ağır yaralandı.

Səma gözünü açanda Vəng kəndinin xəstəxanasında idi.

Bir neçə gündən sonra yaralıların əksəriyyəti Xankəndinə gətirildi. Səma da onların arasında idi. Vəziyyəti getdikcə ağırlaşırdı. Amma körpəsinin qığıltısını eşitdikcə yaralarının sızıltısını unudurdu. "Təki körpəyə heç nə olmasın, təki onu incitməsinlər"-deyə Allaha yalvarırdı. Hələ bir dəfə vaxt tapıb evə məktub da yazmışdı: "Ana, bir aydan artıqdır ki, arxası üstəyəm, ayaqlarım sözümə baxmır, deyəsən, içində qəlpə var. Amma əməliyyat olunandan sonra ayağımın şişi bir az çəkilib. Qızım Nurlanə də yaxşıdır. Özünüzü qoruyun!"

Sevda xanım qızından xəbər tutandan sonra onun geri qaytarılması üçün bütün imkanlardan istifadə etməyə çalışdı. Ermənilər Səmanı geri qaytarmaq üçün onun valideynlərindən külli miqdarda vəsait tələb etdi. Sevda ananın razı olmaqdan başqa çarəsi yox idi. Vəsait toplanan zaman növbəti qara xəbər Sevda ananı sarsıtdı. Səma ölümü əsirlikdən üstün tutaraq özünə qəsd etmişdi.

9 aylıq Nurlanə isə əsirlikdə olan Arzu və Nəsibəyə elə meyl salmışdı ki, onlardan ayırmaq mümkün deyildi.

Səmanın cəsədini geri qaytarmaq üçün növbəti danışıqlar başladı. Görüş komandirlərin iştirakı ilə cəbhə bölgəsində baş tutdu. Ancaq tabut boş idi.

Deyilənə görə, Səma Füzulinin Tuğ kəndində dəfn edilmişdi.

...Əli bacısının cəsədini geri almaq üçün erməni saqqallısı Ediklə olan söhbətini xatırladı və ölümü gözünə alıb qəbiristanlığa gəldi. Yan-yana düzülmüş xeyli təzə qəbir vardı.

-Axtar tap bacının cəsədini, - deyə saqqallı Edik səsini qaldırdı.

Əli carəsiz halda qəbirləri bir-bir qazdı. İnsanların hansı vəhşiliklə öldürülməsinin bir daha şahidi oldu. Bu dəhşətə dözmək üçün dişini-dişinə sıxdı, göz yaşlarını içinə axıtdı, nifrətini içində boğdu. Əli on qəbir qazmışdı, yorulub əldən düşsə də dözür, tab gətirirdi. Axı əliboş qayıtmayacağına söz vermişdi. Nəhayət, 11-ci qəbir...

Bəli, bu onun qəbri idi - ölümü əsirlikdən üstün tutan bir müəllimənin, bir ziyalının, bir Azərbaycan qadınının... Bu dəfə göz yaşlarını saxlaya bilmədi Əli, başını bacısının sinəsinə söykəyib hönkürdü...

Vaxt itirmədən buz kimi cəsədi qolları üstünə alıb sərhədə doğru irəlilədi.

Səmanın cəsədi geri alındıqdan sonra körpə Nurlanəni qaytarmağın yollarını axtardı Əli. "Kaş onu salamat qaytara biləydim, axı o, Səmanın yeganə yadigarı, ailəmizin ümid işığıdır. Axı o, Səma ocağının alovlanan çırağı ola bilər." Əli düşündükcə, düşmənlərə nifrət püskürürdü. Və bir gün Nurlanəni qaytarmaq üçün ermənilərlə razılığa gələ bildi. Əli və bütövlükdə Kərimovlar ailəsi Nurlanəni səbrsizliklə gözləyir, ona qovuşacaqları üçün dua edirdilər. Amma namərd düşmən nəvə həsrətilə gözü yollara dikilən Sevda nənənin qəlbinə növbəti bir dağ çəkdi. Nurlanəni dünya işığından məhrum elədilər. Ağrı-acının, müharibənin, hətta düşmənin nə olduğunu anlamayan körpə ömürlük nura həsrət qaldı.

O əzablı illər arxada qalsa da, Nurlanənin yarasına məlhəm olmur. Çünki yaranın göynərtisi haraya, hayqırtıya çevrilib savaşa, qisasa səsləyir yurd oğullarını. O yaranın göynərtisi topa, tüfəngə çevrilib düşmənə od püskürür. Bəzən də o yaranın göynərtisi ipə-sapa düzülərək misralanır, şeirə, bayatıya çevrilir.

Mən şəhid balasıyam

Dağların lalasıyam

Mən özüm böyüyəndə

O alçaq düşmənimdən

İntiqam alasıyam

Mən şəhid balasıyam.

Artıq Nurlanə həddi-büluğa çatıb. Hətta Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. Anası kimi o da şeir yazır, pianinoda ifa edir. Özündən bir yaş böyük qardaşı Rüfət isə hərbi xidməti başa vurandan sonra ailənin qayğılarını öz üzərinə götürüb. Daha doğrusu, Kərimovlar ailəsində ocağın daha da gur yanması üçün əlindən gələni əsirgəmir.

Qeyrət müəcəssəməsi Səma Kərimova ölümü əsirlikdən üstün tutdu. Tanrı dərgahına ucaldı. Adına şeirlər yazıldı, dastanlar bağlandı. Yaddaşdan yaddaşa köçərək tarixləşdi, əbədiləşdi...

Günay KƏLBƏCƏRLİ

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 30.10.2026 / 06:41

Yəhudilər erməni monastırına tüpürdülər

Tarix: 29.10.2026 / 17:00

Bir Millət, İki Dövlət, Bir Ürək: Türkiyə Cümhuriyyətinin 103-cü ildönümü münasibətilə İctimai Nəzarət Təşkilatının Təbrik Bəyannaməsi

Tarix: 28.10.2026 / 12:51

ROZA TÖREKULOVNA AYTMATOVANIN ƏZİZ XATİRƏSİNƏ

Tarix: 28.10.2026 / 08:35

Türkiyədəki “sərmayə olayı” Pasifik Holding-i də vurdu - aktivləri donduruldu

Tarix: 28.10.2026 / 06:26

Türkiyədə səs-küylü “Starlink əməliyyatı” - 85 nəfər saxlandı

Tarix: 27.10.2026 / 13:54

"Bakı bu cür beynəlxalq forumlar vasitəsilə mədəniyyətlərarası dialoqa mühüm töhfə verə bilər" - Ozodbek Nazarbekov

Tarix: 27.10.2026 / 13:30

Penitensiar Xidmətə yeni rəis təyin edildi

Tarix: 27.10.2026 / 10:28

Dubay məhkəməsi Rusiya neftinin satışından 700 milyon dollardan çox vəsaiti dondurub - işin içində azərbaycanlılar da var…

Tarix: 26.10.2026 / 06:58

Vuçiç seçkidə məğlubiyyətini rəsmən bəyan etdi

Tarix: 24.10.2026 / 08:38

Serbiyada etirazlar pik həddə - gənclər Vuçiçi devirməyə qərarlıdır

Tarix: 22.10.2026 / 15:01

44 günün fövqündə: milli iradənin və tarixi yaddaşın təntənəsi

Tarix: 20.10.2026 / 22:19

İran XİN sözçüsü Azərbaycana tövsiyə verməyə qalxdı - həm də insan haqları mövzusunda…

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...