Şəmsəddin Əliyev: “Hakimlərin sayı, icraatda olan cinayət, mülki, kommersiya işlərin sayına nisbətdə çox azdır”
Müasir dövrün çağırışları, qlobal miqyasda baş verən sosial-iqtisadi transformasiya, sürətlə inkişaf edən rəqəmsallaşma, yeni texnologiyaların, xüsusilə də süni intellektin tətbiqi məhkəmə sistemlərindən daim adaptasiya olunmağı, yeni yanaşmaları tətbiq etməyi tələb edir.
Bu fikir Prezident İlham Əliyevin Beynəlxalq Hakimlər Assosiasiyasının 67-ci illik iclasının iştirakçılarına ünvanladığı müraciətdə yer alıb.
“Bu baxımdan Beynəlxalq Hakimlər Assosiasiyasının illik iclasları müasir reallıqlar fonunda məhkəmə-hüquq sistemlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyən edilməsi, onların qarşısında duran çağırışlara cavab verilməsi üçün faydalı təcrübə mübadiləsi və səmərəli dialoq platformasıdır”, - deyə Prezident vurğulayıb.
Bununla Prezident demək istəyir ki, məhkəmə sistemi müasir çağırışlara uyğunlaşmalıdır. Burada konkret olaraq nələrin tətbiqinə ehtiyac var? Adətən Azərbaycanda hakimlərin sayının azlığı, əllərində olan məhkəmə işlərinin çoxluğu qeyd edilir. Məhkəmə sistemində müasir vasitələrin tətbiqi hakimlərin işini azalda bilərmi?
“Məhkəmə sistemində müasir vasitələrin tətbiqi, ştatların artırılması məhkəmələrin çevikliyini təmin edə bilər”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən hüquqşünas Şəmsəddin Əliyevin fikrincə, hakimlərlə bağlı bu məsələ çox ciddi və aktualdır: “Azərbaycan dövləti Konstitusiyaya görə demokratik, hüquqi, unitar və dünyəvi dövlətdir. Yəni 4 əlaməti özündə ehtiva edir. Bu o deməkdir ki, Azərbaycan demokratik, hüquqi, unitar və dünyəvi dövlət olmaq kimi ali məqsədini insan hüquq və azadlıqlarını təmin etməklə şərtləndirir. Yəni ölkə Konstitusiyasının 12-ci maddəsində ehtiva edildiyi kimi, insan hüquq və azadlıqlarını təmin etmək dövlətin ali məqsədidir. Hüquqi dövlətlərdə hakimiyyətin bölgüsü 3 prinsip əsasında həyata keçirilir. Məhkəmə hakimiyyəti məhkəmələr tərəfindən həyata keçirilir. Qanunverici hakimiyyət parlament tərəfindən həyata keçirilir. İcra hakimiyyəti isə ölkə prezidentinə mənsubdur. Yəni icra hakimiyyətini prezident özü formalaşdırır. Məhkəmələr Azərbaycan dövləti adından qərar qəbul edir, aktlar qəbul edir, hökm çıxarır. Həmçinin qətnamə, qərardad qəbul edir, əmr çıxarır və s. Məhkəmələr mütləq mənada sosial ədaləti bərpa etmək üçün bütün sahələr üzrə məhkəmə hakimiyyətinin ən mühüm vəzifələrindən biridir. Məhkəmələrin müstəqilliyinə dövlət başçısı zəmanət verir. Məhkəmələrin qəbul etdiyi qərarlar qüvvəyə minəndən sonra hakimiyyətin bütün qolları üçün, eyni zamanda hüquqi və fiziki şəxslər üçün məcburi xarakter daşıyır. Məhkəmə qərarları icra edilmədikdə, bu, məsuliyyət yaradır. Son zamanlar Azərbaycanda aparılan hüquqi islahatların bir bariz nümunəsi də ondan ibarətdir ki, bu sahədə islahatlar aparılır. Ancaq Azərbaycanda hakimlərin sayı icraatda olan cinayət, mülki, kommersiya işlərinin sayına nisbətdə çox azdır. Məhkəmənin iş yükü çoxdursa, bu onun işə obyektiv və ədalətli baxmasına öz mənfi təsirini göstərir. Ona görə də müasir vasitələrin tətbiqi, ştatların artırılması məhkəmələrin çevikliyini təmin edə bilər. Xüsusən Bakının rayonlarında buna daha çox ehtiyac var”.
Vidadi ORDAHALLI
