İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə abadlıq-quruculuq işləri müvafiq baş planlar əsasında həyata keçrilməkdədir. Demək olar ki, azad edilmiş bütün rayonların baş planı hazırdır. Onlar xarici mütəxəssislərin də cəlb edilməsi ilə müfəssəl şəkildə hazırlanıb.
Bu arada qeyd edək ki, bu günlərdə Azərbaycanda səfərdə olan Özbəkistan prezidenti Şavkat Mirziyoyev Füzuli şəhərinin baş planı ilə tanış olub. Bundan başqa, işğaldan azad olunmuş Ağdam, Kəlbəcər, Şuşa, Cəbrayıl və Laçın şəhərlərinin baş planları da artıq hazırlanaraq Azərbaycan prezidentinə təqdim olunub. Amma illərdir paytaxt Bakının baş planının hazırlandığı deyilsə də, sənəd ortada yoxdur. Hətta bir neçə dəfə həmin planın hazırlanıb təsdiq üçün təqdim edilməsi ilə bağlı xəbərlər yayılsa da, sonradan məsələ gündəlikdən çıxıb. Sonuncu belə açıqlama bu ilin mayında verilmişdi. O vaxt Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədri Anar Quliyev qeyd etmişdi ki, Bakı şəhərinin baş planı artıq hazırlanıb və aidiyyəti dövlət qurumları ilə razılaşdırıldıqdan sonra yaxın zamanda təsdiqlənəcək. Amma hələ də plandan xəbər yoxdur. Hələ 2018-ci ildə Bakı şəhərinin baş planının hazırlanması prosesinin beynəlxalq təcrübəyə uyğun olaraq, iki mərhələdə təşkil edilməsi barədə rəsmi xəbər yayıldı. Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin məlumatına görə, birinci mərhələdə beynəlxalq strateji məsləhətçi “Boston Consulting Group” şirkətinin dəstəyi ilə paytaxtın inkişaf konsepsiyası işlənib. İkinci mərhələdə isə onun əsasında layihə tapşırığı hazırlanaraq beynəlxalq tender elan edilib. Rəsmi məlumata görə, baş planın hazırlanması işi tenderin qalibi - Almaniyanın “AS+P” şəhərsalma və memarlıq şirkətinə həvalə edilib. Baş plan 2020-ci ildə ictimaiyyətə təqdim edilməli idi. Almaniyanın “AS+P” şirkəti planı təqdim etsə də, sonradan onun qəbulu reallaşmadı. Bakı şəhərinin baş planı axırıncı dəfə 1986-cı ildə tərtib olunub və 2005-ci ilə qədər nəzərdə tutulub. Başqa sözlə, artıq 18 ildir şəhər baş plansız qalıb. Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsindən “Turan”a deyilib ki, Bakının baş planı hazırdır: “Bu barədə bundan öncə də mətbuata açıqlama verilib. Sənəd təsdiq edildikdən sonra ictimaiyyətə əlavə məlumat veriləcək”. Halbuki, Bakının baş planının tərtib və qəbul edilməsi çox təcili və aktual məsələdir. Amma bu, artıq xeyli gecikib. Bəzi ekspertlərə görə, Bakıda bütün tikintilər elə şəkildə aparılıb ki, belə bir planın ortaya çıxması şəhərin yarısının sökülməsinə gətirib çıxara bilər. O da xüsusi vurğulanır ki, yalnız baş planın tərtibi yox, şəhərin arxitekturasının qorunması istiqamətində müəyyən addımların atılması çox vacibdir. Bütövlükdə isə baş planın olması hamını düşündürən məsələdir. Çünki Bakının bu xaosdan, tıxacdan çıxması üçün həmin sənəd çox vacibdir. Qeyd edilən xüsusda memar Elçin Əliyev də “Azadlıq” radiosuna bildirib ki, baş plan şəhərin inkişafını göstərən bir sənəddir: “Məsələn, Nizami küçəsi ilə Səməd Vurğun küçəsinin kəsişməsində bina tikilməməlidir. Baş planda harada, hansı bina, neçə mərtəbəli bina, harada park, harada yol olacağı göstərilir. Sonuncu dəfə qəbul olunmuş baş plana görə, Səməd Vurğun küçəsi axıra kimi düz getməli və Dərnəgül şossesi ilə birləşməli idi. Amma nədənsə baş plana məhəl qoymadılar və həmin küçədə yaşayış kompleksi tikiblər. Faktiki, şəhər üçün çox vacib magistral küçə kəsilib”.
Ekspertin sözlərinə görə, Bakıda binalar tikilir, sonra sənədləşdirilir: “Baş plan qəbul olunsa, bütün tikinti şirkətləri həmin sənədə riayət etməlidir. Bilirik ki, bizdə kim harada istəyir bina tikir, heç bir sənədə də baxmırlar. Belə faktlar var ki, binalar tikilir, sonra sənədləşdirilir”. “AS+P” şirkətinin hazirladiği planla bağli indiyə qədər yayılan planlardan belə məlum olur ki, Bakı şəhərində tarazlı inkişaf əldə edə bilmək üçün 2800 hektar ərazinin təyinatı dəyişdirilməlidir. Plana əsasən, iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinin 2040-cı ilə qədər olan dövr ərzində nəzərdə tutulan inkişafı məqsədilə ofislər üçün 65 hektar, sənaye parkları və anbar təsərrüfatları üçün 817 hektar, pərakəndə satış obyektləri üçün 90, qonaqlama obyektləri üçün 110 hektar, təsərrüfat sahələri üçün 249 hektar, bərpa olunan enerji təsərrüfatları üçün 1492 hektar ərazi lazımdır. Baş Planın həyata keçirilməsinin 2027-ci ilə qədər olan birinci mərhələsində mühüm əhəmiyyət kəsb edən tədbirlər, o cümlədən ərazi zonalaşdırılması və çoxmərkəzli şəhər həlləri, əsaslı tikinti, nəqliyyat infrastrukturu, sosial təsisatlar, mühəndis-kommunikasiya sistemləri, ətraf mühitin sağlamlaşdırılması və ərazinin mühəndis hazırlığı üzrə fəaliyyətlər müəyyən edilir. Növbəti addım olaraq, birinci mərhələdə əldə edilmiş nəticələr nəzərə alınmaqla paytaxtın dayanıqlı inkişafının və əlverişli şəhər mühitinin formalaşdırılması məqsədilə qeyd edilən istiqamətlər üzrə fəaliyyətin davam etdirilməsi və eləcə də baş plan çərçivəsində mənzil fondu, postsənaye dövrünün tələblərinə uyğun olaraq planlaşdırılan ictimai-işgüzar zonaların, ictimai nəqliyyatın, yaşıllıqların və rekultivasiya olunan ərazilərin, mühəndis qurğularının imkanlarının baş planın texniki-iqtisadi göstəricilərində hesablama müddətinə nəzərdə tutulan parametrlərə çatdırılması üçün tələb olunan fəaliyyətlərin həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Amma bütün bunlar hələ layihə şəklindədir və təsdiqini gözləyir.
Samirə SƏFƏROVA
