“Tez evlənənlə yuxudan tez oyanan udar" deyirlər. Amma bu gün gənclərimiz yuxudan tez oyansalar da, tez evlənmək istəmirlər.
Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 1991-ci ildə - Azərbaycan müstəqillik əldə etdiyi zaman rəsmi nikaha daxil olan kişilərin orta yaş həddi 26,8, qadınların orta yaş həddi isə 23,3 olub. Ancaq 2002-2003 və 2014-2018-ci illərdə ölkədə nikaha daxil olan kişilər arasında nikah yaşı yüksəlib. 2002, 2003-cü illərdə kişilər üçün orta nikah yaşı 28,6, 2014, 2015, 2016-cı illərdə 28,9 olub. 2017-ci ildə bu yaş göstəricisi bir qədər də artıb, kişilər arasında rəsmi nikahın orta yaşı 28,8-ə, 2018-ci ildə 29-a yüksəlib. 2019-cu ildə 29,4-ə və 2020-ci ildə 30-a çatıb. 2021-ci ildə Azərbaycanda rəsmi nikaha daxil olan kişilərin orta yaş həddi 29,4, qadınların orta yaş həddi isə 24,7 olub.
Son illərdə ölkədə gec yaşda nikaha daxil olan gənclərin sayında artım müşahidə olunur. Rəqəmlər də göstərir ki, Azərbaycanda həm qadınlar, həm də kişilər arasında nikaha daxil olma yaşı son 30 ildə ən yüksək səviyyəyə çatıb. Bu da təhlükəli hal hesab edilir.
Fatimə Hacıbəyli: “Gənclər artıq iqtisadi imkanlarını yaxşılaşdırmaq üçün yollar tapa və özləri öz həyatlarını idarə edə bilirlər”
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, insanlar özlərini evliliyə psixoloji baxımdan hazır hiss etdikləri zaman ailə qurmalıdırlar: "İnsan mənən, qəlbən və psixoloji baxımdan özünü hansı yaşda evliliyə hazır hiss edirsə, o zaman da ailə qurmalıdır. İnsan var ki, sosial cəhətdən təminatlıdır, ancaq özünü evliliyə hazır hiss etmir. Belə insanı evlilik yaşı keçsə belə, evliliyə məcbur etmək olmaz".
Birlik sədrinin sözlərinə görə, kişilərin gec yaşlarda ailə qurmağının bir çox səbəbləri var: “Burada xüsusilə vurğulanması gərək olan isə maliyyə problemləridir. Bəli, əsas səbəb ailə quracaq tərəflərin bir-birindən gözlədikləri, tələbləridir ki, bunun da həlli üçün maddi durumun yüksək olması mütləqdir. Əvvəlki vaxtlara baxmayın. Ailələr dəstək olurdu. İndi yeni dövr gəncləri hər şeyin ən gözəlini, ən bahalısını istəyirlər. Zaman dəyişdikcə, insanların dünya görüşü də dəyişir, formalaşır. Gənclər xarici ölkələrə meyl edir. Düşünürlər ki, xaricdə çalışıb, karyera qurub daha sonra ailə həyatı barədə düşünmək olar. Zaman isə təbii ki, gözləmir. Bu istəklər getdikcə daha da güclənir və bütün bunlar fikirlərimizə də təsirsiz ötüşmür. Belə olan halda evlənmə yaşı da ildən-ilə artır”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, bu gün ölkəmizdə toy adət-ənənələri qədər zəngin ikinci prosedur yoxdur: “Təəssüf ki, bu gün evlənməyin xərci çoxdur. Cəmiyyətdə şişirdilmiş adətlər, göstərişli toylar, dəm-dəstgahlı cer-cehizlərin rəqabəti gedir, nəinki ailə quran gənclərin xoşbəxtliyi: “Gənc oğlan evlənməyə meyllənir, amma qız evinin istəyi bitmir. Məsələn, qızıl alınan zaman mütləq qız evinin fikri olmalıdır, həmçinin, evin təmirində qız evinin rəyi soruşulmalıdır, toyun xərcləri isə bəy evinə baxır. Bütün bunlar, əlbəttə ki, evliliyi çətinləşdirən amillərdir. Sadəcə olaraq, gənclərin gözü qorxur. Baxın, toy günü sadəcə gəlin bəzəyi, saç və makiyaj azı 1000 manata başa gəlir. Ərə gedən qızlar təəssüf ki, qarşı tərəfə anlayışla yanaşmırlar. Xanımların məşhur sözü var: “Ömrümdə bir dəfə toyum olur, onda da istədiyim stilist məni bəzəməlidir”. Bu bəzək iki dəfə, qız və oğlan toyunda olur. İndi ailənin təməl prinsiplərində bu cür maddiyyat dayanır. Ona görə də, boşanmaların sayında artımlar var. Gec evlənənlər də bu boşanmalardan qorxur, psixoloji sarsıntı keçirir ki, gələcəkdə onun da ailəsində yaşana bilər. Digər səbəblərdən biri isə gənclərin özlərinə karyera qurmaq həvəsidir. Xüsusən də qızlar evləndikdən sonra ev xanımı olmamaq üçün əvvəlcə iş-güc həvəsinə düşür. Düşünürlər ki, ailə qurduqdan sonra bu istəkləri oğlan evində xoş qarşılanmaz və xəyalları puç olar. Təbii ki, bu da onların evlilik yaşlarının keçməsinə gətirib çıxarır. Oğlanlar da karyera üçün gec ailə qurur, amma onlar daha çox ailə-uşaq-ev qayğılarından azad olmaq üçün karyeralarını bitirdikdən sonra evlənməyi planlayırlar. Bir növ avropalaşmağa üstünlük verirlər. Ailə məsuliyyətini tez daşımaq istəmirlər”.
F.Hacıbəyli hesab edir ki, 25-30 yaş evlənmək üçün ən uyğun yaşdır. Çünki məhz bu yaşda insanda həyata baxış dəyişir, məsuliyyət hissi yaranır. Gənclər artıq iqtisadi imkanlarını yaxşılaşdırmaq üçün yollar tapa və özləri öz həyatlarını idarə edə bilirlər.
Könül İsmayılova: “Evlilik yaş həddinin artması genofond üçün təhlükəlidir”
Psixoloq Könül İsmayılova “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, evlilik yaş həddinin artması genofond üçün təhlükəlidir. Bu hal genofond üçün yaxşı heç nə vəd etmir. Yaşlı evliliklərdə valideynlər uşaqlara baxma üçün də o qədər enerjili olmurlar: “23-24 yaş ilə, 30-35 yaş arasında böyük fərqlər yaranır. İnsan eyni zamanda sosial bir varlıqdır. Başı sosial işlərə qarışanda ailəyə diqqət azalır. Uşaqların tərbiyəsində, ailənin möhkəmlənməsində ciddi təsirlər yaradır”.
Psixoloq hesab edir ki, gec ailə quran və gec yaşlarda ana olan qadınların əksəriyyətinin övladları daun sindromu ilə doğulur. Ananın yaşı 35-40 keçirsə, risk daha da artır: “Ümumiyyətlə, gec evliliklərə səbəb düzgün sistemləşdirilməmiş iş həyatıdır. Cəmiyyətdə belə bir fikir üstünlük təşkil edir ki, bir gəncin orta məktəbi bitirib, 4 il universitet, 2 il magistratura təhsili alması, ən azı rus, ingilis dillərini bilməsi, bir neçə il iş axtarması, həyatını düzənə salması onun 27-28 yaşına gəlib çatması ilə nəticələnir. Üstəlik oğlanlar üçün 1 il hərbi xidmət müddəti də var. Gəncləri qorxudan səbəblərdən biri isə kütləvi informasiya vasitələrində oxuduğumuz xəyanətə dair xəbərlərdir. “Tez-tez evli xanımların başqa kişilərə qoşulub qaçdığına, kişilərin ailəsini və övladını atıb getdiyinə dair xəbərlər oxuyuruq. Sosial şəbəkələrdən aktiv istifadə edən gənclik bütün bunları oxuyur və şüuraltı bir qorxu yaranır. Bu, gənclər arasında bir-birinə inamsızlıq yaradır. Hər iki tərəfin ağlında “görəsən, o mənə sadiq həyat yoldaşı ola bilər, ya yox” sualı yaranır. Əlbəttə ki, bu, insanların evlilik haqqında fikirlərini ikinci plana salır”.
Günel CƏLİLOVA
