Əvvəlki illərlə müqayisədə ali məktəblərə qəbul ballarının aşağı düşdüyünün şahidi oluruq. Öncəki illərdə aşağı bal toplayan abituriyent ödənişsiz təhsil ala bilmirdisə, artıq bu il qəbul olan hər iki abituriyentdən biri ödənişsiz təhsil ala biləcək.
Qeyd edək ki, son illər abituriyentlərin imtahan zamanı topladığı ballar, xüsusilə də bəzi ixtisaslar üzrə keçid ballarının çox aşağı salınması ictimaiyyət tərəfindən də birmənalı qarşılanmır. Halbuki, bir neçə il bundan öncə bəzi ixtisaslarda keçid balı çox yüksək olsa da, hazırda 150 bal kifayət edir.
Ekspertlərin fikrincə, bu il II qrup üzrə 150 baldan çox nəticə göstərənlərin hamısı ali məktəblərə qəbul ola bilər. Məhz balların aşağı olmasının bir səbəbi kimi imtahan suallarının çətin olduğu göstərilir. Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) isə imtahan zamanı proqramdan kənara çıxmadığını bildirir.
Maraqlıdır, abituriyentlərin daha aşağı bal toplaması imtahan suallarının orta məktəb dərsliyi ilə uyğun gəlməməsi, yoxsa şagirdlərin yaxşı təhsil almaması ilə bağlıdır?
Elmin Nuru: “Universitetlərə qəbulda qiymətləndirmə meyarı, testlər, situasiya tipli suallar və s. çətinliklər var”
Sosioloq Elçin Bayramlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, təhsilin inkişafı kompleks yanaşma tələb edir: “Hər il qəbul imtahanları, ixtisas seçimi ilə bağlı yeni bir eksperiment aparırlar və hər biri də effektsiz olur. Azərbaycanda orta məktəb təhsili məhv edilib. Orta məktəblərdə oxuyan şagirdlərin repetitorsuz, kurssuz ali məktəbə qəbul olması, hər hansı bir ixtisasa yiyələnməsi mümkün deyil. Yəni yazıq valideynlər həm uşaqların məktəb xərclərini çəkir, həm də ayda 300-500 manat xərc çəkib uşağını əlavə müəllim yanına, kurslara göndərir. İlk növbədə orta məktəblərdə təhsil sistemi qaydaya salınmalıdır. Orta təhsil proqramını mənimsəyən uşaqlar üçün ali məktəbə qəbul problem deyil. Hər biri normal bal toplayacaq, universitetdə də öz üzərində işləyib seçdiyi ixtisas üzrə biliklərini təkmilləşdirəcək. Əgər uğurlu bir sistem yarada bilmirlərsə, Finlandiya, Yaponiya kimi mükəmməl təhsil sisteminə sahib ölkələrin təcrübəsini götürüb olduğu kimi tətbiq etsinlər. Hər il bir qayda çıxarırlar. Hər ölkədən bir şey götürürlər və o da mövcud sistemə uyğunlaşmır deyə “kaşa” olur”.
Sosioloq hesab edir ki, keçid balının ildən-ilə aşağı salınması, 150 bal toplayan uşaqların universitetə qəbul olması isə başdan-ayağa rəzalətdir: “5 ballıq sistem üzrə 150-200 bal “1” qiymətinə bərabərdir. Bu isə “0” səviyyəsində biliyi olan insanları ali məktəblərə qəbul etmək deməkdir. Pul qazanmaq məqsədilə savadsız abituriyentlərə ali təhsil vermək heç bir halda dövlətin xeyrinə deyil. Plan yerlərinin artırılmasının tərəfdarıyam, bu çox yaxşı haldır. Lakin bir çox kapitalist ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da univeristetdə oxumaq pulsuz olmalıdır. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən dövlət ali məktəbləri ödənişli təhsili ləğv etməlidir. Keçid balı isə elə rəqəm olmalıdır ki, ortalama bilik göstəricisi 400 balın üstündə olsun. Onsuz da orta məktəb bazası olmayan, imtahanda 150-200 toplayan abituriyentlər ali məktəbdə də oxumur, semestr qiymətlərini də pulla yazdırıb, qrupdan-qrupa keçir. Burada yeganə qazanan universitetlərin biznes marağıdır. Valideynlərin pulu, tələbələrin isə vaxtı gedir. Əgər ali təhsil səviyyəsini beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırmaq istəyiriksə, savadlı uşaqları qəbul edib, onları tələbə təqaüdü və yataqxana ilə təmin etmək, üstəlik, lazım olan kitabları da pulsuz vermək lazımdır. Təhsilə biznes sahəsi kimi baxdığımız müddətdə vəziyyət daha da arzuolunmaz hal alacaq”.
Təhsil eksperti Elmin Nuri isə bildirdi ki, bu gün Azərbaycanda ali məktəb tələbəsi olmaq deyildiyi və göründüyü qədər əlçatan deyil. Əksinə, bizim ölkədə ali məktəbə qəbul sistemi digər ölkələrlə müqayisədə həddindən artıq çətindir: “Universitetin qapısı abituriyentlərin üzünə çətin açılır, oradan çıxış isə çox asan olur. Bu da o deməkdir ki, çətinliklə tələbə adını qazanan şəxs daxil olduqdan sonra asanlıqla məzun ola bilir. Universitetlərə qəbulda qiymətləndirmə meyarı, testlər, situasiya tipli suallar və s. çətinliklər var. Keçid ballarının aşağı düşməsi, bəzi ixtisaslar üzrə 150-180 bal olması bizi çaşdırmasın. Keçid balları nisbidir. Bu gün keçid balı 180 olan ixtisas gələn il 100 bala qədər dəyişə bilər. Bunu imtahan verən abituriyentlərin ümumi göstəriciləri müəyyənləşdirir, nə Dövlət İmtahan Mərkəzi, nə də digər bir qurum müəyyən edir. DİM qəbul mexanizmində müəyyən yumşalmalar etsə, situasiya tipli suallar daha sadə qoyulsa, açıq suallar daha anlaşılan olsa, göstəricilər də yüksək olar. Razıyam, abituriyentlərin balları o qədər də yüksək olmadığına görə nisbi xarakter daşıyan ümumi ortaq göstərici getdikcə aşağı düşür. Xatırlayırsınızsa, 4-5 il əvvələ qədər hər il 700 bal toplayan abituriyentlər olurdu, hətta bir il ərzində təxminən 23 nəfər 700 bal toplamışdı. Sonradan imtahan mexanizmi dəyişildi, iki mərhələli keçirilməyə başlandı. Situasiya və açıq tipli sualların sayı artırıldı. Nəticədə nə oldu? İkinci şans verilsə də, artıq 3 ildir ki, maksimum bal toplayan olmur. Əminliklə deyə bilərəm ki, indinin 150 balı 4 il bundan əvvəlin 280-300 balına bərabərdir. DİM müəyyən güzəştlərə getməlidir ki, səviyyə aşağı düşməsin. Bəzi ixtisaslar üzrə keçidi 150-yə endirməkdənsə, imtahanların təşkili və suallar sadələşdirilsin. Beləliklə, nəticə daha ürəkaçan olar”.
Günel CƏLİLOVA
