İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelin son hesabatı qlobal istiləşmənin planetimizdə yaratdığı fəlakətli təsirinin acınacaqlı, lakin təəccüblü olmadığını bildirir.
İqlim dəyişikliyinin hava şəraitinə, məhsuldarlığa təsiri haqqında çox şey deyilsə də, isti dünyanın sağlamlığımıza təsiri daha az araşdırılır. Reallıq budur ki, iqlim problemi – COVID-19-dan daha pisdir və dövrümüzün ən böyük sağlamlıq böhranıdır.
2050-ci ilə qədər istidən ölümlərin üç dəfə artacağı gözlənilir. Hazırda havanın çirklənməsi hər il 7 milyon insanı vaxtından əvvəl öldürür ki, bu da pandemiya zamanı ölənlərin ümumi sayından çoxdur. Havanın çirklənməsi nəticəsində xroniki xəstəliklərin sayı da artır və sübutlar göstərir ki, bu həm də xərçəng xəstəliyinin nisbətlərinin çoxalması deməkdir. Son 30 ildə ağciyər xərçəngi və tənəffüs yolu ilə bağlı ölümlər 160% artıb və havanın çirklənməsi bəzi ağ ciyər xərçəngi ilə əlaqəli genlərdə genetik mutasiyalara səbəb olur. Bu problem həmdə iqtisadi xərclərin əhəmiyyətli dərəcədə artması deməkdir. Tədqiqatlar göstərir ki, qlobal ÜDM-in 15%-nin iqtisadiyyata itirildiyi düşünülür. Bunun üçün yalnız neft şirkətləri, avtomobil istehsalçıları və təyyarələr günahkar deyil. Dünyanın istixana qazı emissiyalarının 5%-i, varlı iqtisadiyyatlarda isə 8%-ə qədəri təkcə səhiyyə sektorunun payına düşür. İstixana qazlarının azaldılmasına investisiya qoyuluşunun nəticəsi daha sağlam əhali və iqtisadi fayda ola bilər. Biz deyə bilərik ki, yalnız istixana qazları emissiyaları ilə bağlı radikal addımlar atmaqla bəşəriyyətin sağlamlığı üçün əlimizdən gələni edirik.
Digər problemlərdən biri olan dəniz səviyyəsinin artması sahilboyu regionların su altında qalmasına səbəb ola bilər ki, bu da insanlar üçün ciddi təhlükələr yaradır. Daşqınların baş verməsi əhalinin yaşam tərzinə birbaşa təsir göstərə və hətta onların miqrasiyası ilə də nəticələnə bilər. Həmçinin daşqınlar, temperaturun və yağıntıların dəyişməsi, kənd təsərrüfatı məhsuldarlığına da təsir edir. Dünyanın bəzi regionlarında bu qida təhlükəsizliyini poza, yoluxucu xəstəliklərin yayılması və qida zəhərlənmələrinin baş verməsinə yol aça bilir. Bütün bunların ən çoxunun inkişaf etməkdə olan ölkələrdə, həssas əhali arasında baş verəcəyi proqnozlaşdırılır.
İqlim pozulmasının fiziki təsirləri ilə yanaşı, həm də psixoloji təsirləri də mövcuddur. Belə ki, bu insanlarda narahatlıq və depressiyaya səbəb ola bilər. Belə dəyişikliklərə həssas olan insanlar qrupuna meteohəssas insanlar deyilir.
İqlim dəyişikliyinin insan sağlamlığında yaratdığı təhlükə risklərini minimuma endirmək üçün infrastrukturun gələcək dəyişikliklərə uyğunlaşdırılması, səhiyyə işçiləri arasında məlumatlılığın artırılması, ekstremal hadisələr üçün erkən xəbərdarlıq sistemlərinin yaradılması zəruridir. İnvestorlar qlobal istiləşmənin qarşısını almaq üçün cəsarətli və elmi fəaliyyət göstərən müəssisələrə diqqət yetirirlər. Eyni zamanda elmi və ictimai maarifləndirmə fəaliyyətinin diqqəti artan metan emissiyaları, donmuş torpağın əriməsi və ya meşələrin karbon qazı yayması kimi ciddi problemlərə yönəldilməlidir.
Ləman QAFAROVA BDU-nun Jurnalistika fakültəsinin IV kurs tələbəsi, praktikant
