Hər iki tərəf üçün həm hərbi üstünlüklər, həm də təhlükəli diplomatik və hərbi reaksiyalar ehtimalı mövcuddur
Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski ABŞ-dan uzaq mənzilli raketlər əldə edərsə, Rusiya hakimiyyətinin qərar qəbul edən mərkəzlərinə, o cümlədən də Kremlə raket zərbələri endirəcəyini bildirib.
Zelenski deyib ki, Kreml və Rusiyada qərar verən şəxslər “həqiqi bomba sığınacaqlarının” yerini bilməlidir, çünki müharibə davam edərsə, belə sığınacaqlara onların ciddi ehtiyacları olacaq.
O deyib ki, Ukrayna sivil əhaliyə hücum etmək fikrində deyil, çünki “biz terrorçu deyilik”.
Zelenski Ukraynaya yeni, uzaqmənzilli silah sistemləri verilsə, onların istifadə ediləcəyini istisna etməyib. O, həmçinin bildirib ki, ABŞ-la görüşdə yeni silah sistemlərinin təqdimatı və onların ehtimal olunan istifadə imkanları müzakirə olunub.
Bu tip bəyanatlar Ukrayna-Rusiya münaqişəsində gərginliyi artırır və potensial olaraq eskalasiya üçün zəmin yaradır. Həmçinin bu, beynəlxalq hüquq və silahların istifadə edilməsinə dair siyasətlər baxımından mübahisə doğura bilər.
Rusiya tərəfi belə çıxışlara cavab olaraq güclü ritorika sərgiləyib və bunun “mümkün təhlükə” olaraq qiymətləndirildiyini bildirib. Kiyevin belə uzaqmənzilli raketlər əldə etməsi realdırmı? Əgər Ukrayna ABŞ-dan uzaqmənzilli raketlər alsa nə baş verə bilər?
Baki-xeber.com- görə, bəli, Ukraynanın ABŞ-dan uzaqmənzilli raketlər (məsələn, ATACMS və ya Avropa istehsalı uzun mənzilli sistemlər) almaq ehtimalı realdır və artıq belə mərhələlərdə tarixi nümunələr var. Bununla birlikdə istifadə şərtləri, ABŞ tərəfinin məhdudiyyətləri və Rusiyanın cavab addımları bu qərarın nəticələrini böyük dərəcədə müəyyən edəcək.
Ukrayna ABŞ-dan uzaqmənzilli raketlər ala bilərmi?
ABŞ əvvəllər Ukraynaya ATACMS tipli uzun mənzilli raket sistemləri göndərib və administrasiya istifadə sahəsi ilə bağlı qərarlar verib. Bu, tədarüklərin və xüsusilə istifadənin tamamilə istisna olmadığını göstərir. Qərar tamamilə siyasi və strateji seçimdir. ABŞ administrasiyası və müttəfiqlər risqləri ölçür, bəzən bu risqlərə uyğun istifadə məhdudiyyətləri qoyur. 2025-ci ildə belə məhdudiyyətlərin qaldırılması və ya dəyişdirilməsi barədə qərarlar verildi.
Texniki və diplomatik olaraq uzaqmənzilli silahların verilməsi mümkündür, amma tədarük və istifadəyə dair məhdudiyyətlər, şərtlər və gizlilik səviyyəsi dəyişə bilər.
Əgər belə silahlar alınsa nə baş verə bilər? (ən əhəmiyyətli mümkün ssenarilər)
Birincisi, Ukrayna daha dərin və strateji hədəfləri vura bilər (logistika düyünləri, hava bazaları, istehsal obyektləri, qərar mərkəzlərinə yaxın infrastrukturlar). Bu, Rusiya qüvvələrinin taktiki və strateji manevr imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.
İkincisi, istifadə qaydaları və məhdudiyyətlər də tətbiq edilə bilər.
ABŞ və ya Avropa tədarükçüləri istifadənin hansı hədəflərə yönələcəyini müəyyənləşdirə və ya müəyyən zərbələrin icazəsini şərt qoya bilər. Bəzi hallarda Pentaqonun əvvəlcədən təsdiqi lazım olur. Bu, tətbiqin “idarə edilən” olmasına səbəb ola bilər.
Rusiya belə tədarükləri eskalasiya və hibrid cavab üçün bəhanə kimi qiymətləndirə bilər. Daha güclü ritorika, hava hücum əməliyyatlarının artırılması, daha uzaq hədəflərə zərbə, kiberhücumlar və ya regionda hərbi mövcudluğun artırılması müşaphidə edilə bilər. Moskva bəyanatlarda tez-tez Qərbi “birbaşa müdaxilə” ilə təhdid edir — bu, siyasi gərginliyi yüksəldir.
Hədəf seçimi və mülki şəxslərə ziyan olmamaq prinsipləri beynəlxalq humanitar hüququn əsasını təşkil edir. Rusiya və bəzi üçüncü tərəflər ABŞ-ı “münaqişəyə birbaşa müdaxilə” ilə ittiham edə və beynəlxalq səhnədə diplomatik gərginlik artıra bilər.
Əgər Ukrayna uzun müddətli “dərin zərbələr” qabiliyyəti əldə edərsə, bu müharibənin gedişini dəyişə bilər (məsələn, Rusiya qüvvələrini geri çəkilməyə və ya müəyyən obyektləri qorumağa məcbur etmək). Eyni zamanda, risq artdığı üçün nəzarətsiz genişlənmə və daha çox dağıntı risqi də yaranır.
Hansı amillər nəticəni həqiqətən müəyyən edəcək?
Birincisi, ABŞ və müttəfiqlərin qoyacağı şərtlər, məhdudiyyətlər, hədəf razılaşmaları, əvvəlcədən icazə mexanizmləri ən vacib amillərdir.
Bunula yanası, Ukraynanın hədəf siyasəti - sivil əhaliyə zərər verməmək və beynəlxalq normalara riayət etmək qərarları önəmlidir. (Zelenski bununla bağlı açıqlama verib).
Eyni zamanda Rusiyanın cavab siyasəti - ritorika ilə məhdudlaşacaqmı, yoxsa hərbi-zərbə cavabları olacaq?
Bu məsələdə beynəlxalq reaksiyalar — NATO, Avropa və digər güclərin mövqeyi, regionda əlavə addımları da xüsusi təsirlərə malikdir.
“Ən real” ssenarilərə gəldikdə isə məhdud, məqsədyönlü silah tədarükü edilə və məhdud şəkildə hədəflərə qarşı istifadə (ABŞ icazəsi ilə) edilə bilər. Rusiyaya qarşı geniş müharibəyə səbəb olmayan ritorika sərgilənə bilər.
İkincisi, geniş istifadəyə keçid (Ukrayna müstəsna məqsədlər üçün daha çox istifadə edərsə) baş verə bilər. Rusiyanın daha kəskin hərbi və siyasi cavabları ola bilər və bu regionda gərginlik artar.
Üçüncü ssenari, Amerikanın gizli yardım taktikası ola bilər. ABŞ müharibəni dar çərçivədə saxlaya, davam edən “gizli balans” vəziyyəti qoruna bilər.
Nəticə — nə gözləmək lazımdır
Texniki baxımdan Ukraynaya uzaqmənzilli raketlərin çatdırılması real və mümkündir. Belə tədarüklər artıq tarixi olaraq müzakirə və bəzi hallarda həyata keçirilib. Bunun istifadə siyasəti, məhdudiyyətlər və ABŞ ali rəhbərliyinin razılığı nəticənin əsas mənbəyidir.
Ən vacibi odur kı, belə qərarlar müharibənin dinamikasını və eskalasiya risqini xeyli dəyişə bilər - hər iki tərəf üçün həm hərbi üstünlüklər, həm də təhlükəli diplomatik və hərbi reaksiyalar ehtimalı mövcuddur.
Akif NƏSİRLİ
