Qarşıdan mart soyqırımının 105-ci ildönümü gəlir. Xalqımızın tarixinə qanla yazılan 31 mart azərbaycanlıların soyqırımı erməni daşnakları tərəfindən həyata keçirilib. Danılmaz həqiqətdir ki, bu soyqırımı rus-bolşevik qüvvələri ilə daşnaklar birgə həyata keçiriblər. Onlar Bakıda və Azərbaycanın bir sıra bölgələrində onminlərlə azərbaycanlını amansızlıqla öldürdülər, qətlə yetirdilər.
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra ermənilərin xalqımıza qarşı genosidi yeni şəraitdə yeni forma aldı, azərbaycanlıların deportasiyası başladı. Bu dövrdə azərbaycanlıların indiki Ermənistan ərazisindən, yəni tarixi Azərbaycan ərazisi olan Qərbi Azərbaycandan deportasiyası həyata keçirildi. Birinci mərhələ 1905–1920-ci illəri, ikinci mərhələ 1948–1953-ci illəri, üçüncü mərhələ isə 1988-ci illəri əhatə edib. XX əsrdə xalqımız həm genosidlərə, həm də deportasiyalara məruz qalıb. Heç şübhəsiz, bu da onu göstərir ki, Sovet hakimiyyəti azərbaycanlıla qarşı ermənilərin həyata keçirdiyi mənfur plana hərtərəfli dəstək olub.
Bu gün Qərbi azərbaycanlılarının öz yurdlarına qayıdışı məsələsi aktuallaşıb və onların öz evlərinə geri qayıtmaqlarının vaxtı yetişib.
“1988-ci ildə isə ermənilər Sovetlərin köməyilə yerdə qalan azərbaycanlıları da deportasiya etdilər, 250 min nəfər soydaşımızı öz evlərindən qovdular”
AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, ermənilər bütün mənalarda Sovet dövründə qol-qanad açıblar. “Doğrudan da 31 mart soyqırımı Azərbaycan xalqının tarixində çox ağır faciələrdən biridir. Keçən əsrin 100 ili müddətində ermənilər tərəfindən dəfələrlə azərbaycanlılara qarşı soyqırımlar, deportasiyalar həyata keçirildi. Mart-aprel hadisələri zamanı Bakıda və ətraf rayonlarda, yəni Neftçalada, Salyanda, Lənkəranda, Şamaxıda, Qubada, Qarabağda, Zəngəzurda, İrəvana qədər olan böyük ərazilərdə kütləvi qırğınlar törətdilər. Ermənilər hər qarşılarına çıxan azərbaycanlını öldürürdü. Bu soyqırım idi. Bunlar ayrı-ayrı erməni terror dəstələrinin iştirakı ilə həyata keçirilirdi. Bu qırğınların bir mərhələsi Sovet hökumətinin yaranmasına qədər davam etdi. Bolşevik cildinə düşmüş və Daşnakstyun partiyasının Bakıdakı rəhbəri Şaumyan bu işlərə rəhbərlik edirdi. O da on min adam vermişdi və onlar da daşnaklarla birgə azərbaycanlılara divan tuturdular. Sovet dövrünün ilk vaxtlarında bu məsələ bir az səngisə də, ermənilərin Azərbaycana qarşı ərazi iddialarına son qoyulmadı, onların azərbaycanlılara qarşı ədavətləri bitmədi, sonra da davam etdirildi. Bilirsiz ki, Sovet hakimiyyəti dövründə indiki Ermənistan ərazisindən soydaşlarımızın kütləvi deportasiyası baş verdi. Sovetlər dövrünə qədər də deportasiya olmuşdu, amma bu, Sovet dövründə daha geniş vüsət aldı. Bu məsələdə Sovet hökuməti ermənilərə dəstək verdi və Qərbi Azərbaycanın azərbaycanlısızlaşdırmaq siyasətinin genişlənməsinə şərait yaratdı. SSRİ dövründə ermənilərin genosid siyasətinin mahiyyəti dəyişmədi, sadəcə şəkli dəyişdi, öz mənfur niyyətlərini soydaşlarımızı deportasiya etməklə gerçəkləşdirdilər. 1948-1953-cü ildə azərbaycanlıların öz yurdlarından deportasiya edilməsi prosesi insanlarımız üçün böyük işgəncəyə çevrildi. Onlar hər cür mərhumiyytə düçar edildilər. Sovet hökumətindən güc alan ermənilər XX əsrdə bir neçə dəfə azərbaycanlıların kütləvi qovulmasını həyata keçirdilər, onları vətənlərindən didərgin saldılar. 1988-ci ildə isə ermənilər Sovetlərin köməkliyi ilə gerdə qalan azərbaycanlıları da deportasiya etdilər, 250 min nəfər soydaşımızı öz evlərindən qovdular. Beləliklə, ermənilərin azərbaycanlılara qarşı apardığı soyqırım siyasəti müxtəlif formalarda XX əsr boyu davam etdirildi. Unutmalı deyilik ki, erməni daşnakları Güney Azərbaycanda da soydaşlarımıza qarşı genosid həyata keçirib. Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı terror, genosid və deportasiya siyasəti böyük tarixi cinayətdir. Hesab edirəm ki, tarixi ədalət bərpa olunmalı və bir əsrdə 3 dəfə böyük deportasiya dəhşəti yaşayan soydaşlarımız geriyə, öz vətənlərinə qayıtmalıdır. Ermənistan hökuməti heç bir bəhanə gətirmədən onların qayıdışını və təhlükəsizliyini təmin etməlidir”- deyə Q.Hacıyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
