İranın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Möhsün Pakayin Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması ilə bağlı geniş bir yazı ilə çıxış edib. O, İranın Bakı və İrəvanla bağlı əksəriyyəti Ermənistanın maraqlarını ifadə edən təklif səsləndirib.
İranın təklif etdiyi prinsiplərə baxaq:
1. Ermənistan Respublikası Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünə hörmət edərək, mərkəzi Xankəndi olan Qarabağ bölgəsini (? – red.) Azərbaycan Respublikasının ərazisi kimi tanımalı və bu bölgənin müstəqilliyini və Azərbaycan Respublikasından ayrılmasını dəstəkləməməlidir;
2. Azərbaycan Respublikası öz ərazi bütövlüyü çərçivəsində Qarabağa muxtariyyət verilməsi, təhlükəsizliyin təmin edilməsi və ermənilərə vətəndaşlıq hüquqlarının verilməsi öhdəliyini götürməlidir;
3. Azərbaycan Respublikası Zəngəzur dəhlizinin Ermənistanın ərazisi və bu ölkənin ərazi bütövlüyünə aid olmasını qəbul etməli, bu dəhlizlə bağlı tarixi iddialardan çəkinməlidir;
4. Azərbaycan Respublikası öz ərazi bütövlüyü çərçivəsində Qarabağ ermənilərinin Ermənistanla əlaqəsi üçün Laçın keçidini açıq saxlamaqla bağlı öhdəlik götürməlidir;
5. Ermənistan Respublikası öz ərazi bütövlüyü çərçivəsində və Zəngəzur dəhlizi üzərində suverenliyini qorumaqla Azərbaycan Respublikasına Naxçıvan Muxtar Respublikasına daxil olmaq üçün bu dəhlizdən istifadə etməyə icazə verməlidir;
6. Azərbaycan Respublikası və Ermənistan Respublikası Laçın və Zəngəzur keçidlərindən hərbi təyinatlı yüklərin daşınmaması üçün öhdəlik götürməlidir.
Göründüyü kimi, İran diplomatının təklifində Zəngəzur dəhlizi Ermənistanın bütövlük məsələsi kimi qələmə verilir və "Dağlıq Qarabağ” kimi olmayan quruma “müstəqillik” istənilir. Bu təkliflərlə bağlı ekspertlər nə düşünür?
Siyasi şərhçi Sahil Kərimli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, İranın Ermənistanla Azərbaycan arasında imzalanacaq sülh müqaviləsinə, ümumiyyətlə iki ölkə arasında baş tutan istənilən təmaslara və ya danışıqlara müdaxilə etməsi yolverilməzdir: “Son günlər İran rəsmiləri Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması üçün 6 hiyləgər təklif səsləndirir. Bu addım İranın öz qonşularının daxili işlərinə birbaşa müdaxilə kimi qiymətləndirilməlidir. İranın Bakı ilə İrəvan arasında münasibətlərə heç bir dəxli yoxdur. Yaxşı olar ki, rəsmi Tehran öz ölkəsində tüğyan edən problemlərin həlli ilə məşğul olsun. Çünki Azərbaycanda, elə regionda da hamı yaxşı bilir ki, İran rəsmiləri bu təklifləri irəli sürməkdə heç də səmimi deyillər. Molla rejimi ciddi cəhdlə öz çirkin niyyətlərinə nail olmağa çalışır. Halbuki, qonşuların ərazi bütövlüyünə, suverenliyinə hörmət etmək, özünü ləyaqətli aparmaq, mehriban və səmimi qonşuluq siyasəti aparmaq hamı kimi İranın da borcudur. Amma təəssüf ki, biz müstəqilliyimizin ilk illərindən İranın məkrli planlarının, düşmənçilik siyasətinin şahidi olmuşuq. Əlbəttə ki, bu heç cür qəbuledilən deyil. İran rəsmiləri daha bir hay-həşir salaraq Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı saxta narahatlıqlarını ifadə edirlər. Belə çıxır ki, Zəngəzur dəhlizi açılarsa, guya Ermənistanın ərazi bütövlüyü pozulacaq. Əlbəttə ki. bu məsələ də İranın növbəti siyasi manipulyasiyasıdır. Azərbaycan dəfələrlə bəyan edib ki, Ermənistan ölkəmizin ərazi bütövlüyünü tanıyarsa, rəsmi Bakı da buna qarşılıq verəcək. Əks təqdirdə Azərbaycan ərazi iddiları irəli sürə bilər. Yəni Zəngəzur dəhlizinin açılması Ermənistanın ərazi bütövlüyü üçün təhdid deyil, əksinə, səfil durumda yaşayan ölkə üçün nəfəslik, iqtisadi inkişaf deməkdir. Görünən odur ki, İran heç bir halda bölgədə vəziyyətin normallaşmasını istəmir. Məqsəd aranı qatmaq, təxribatlar törətməklə yeni münaqişə ocağı yatarmaqdır. Özü də İran bunu təkbaşına yox, başqa vaxt düşmən elan etdiyi, maraqları toqquşanda isə dost hesab etdiyi Avropa ölkələrinin iştirakı ilə edir. Konkret olaraq Fransanın dəstəyi ilə. Çünki İran, Fransa və Ermənistanı Azərbaycana qarşı düşmənçilik hissi birləşdirir. Amma tam əmin olsunlar ki, heç nəyə nail ola bilməyəcəklər. Çünki bölgədəki bütün rıçaqlar Azərbaycanın əlindədir. Bölgənin güc sahibi rəsmi Bakıdır və bu reallıqla bütün oyunçular barışmalıdır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
