Azərbaycan Qəsəbə Bələdiyyələri Milli Assosiasiyasının sədri Hümbət Hüseynov Avropa Şurasının Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresinin 44-cü növbədənkənar sessiyasında çıxışı zamanı deyib ki, əsrlər boyu tarixi vətəni olan və bu gün Ermənistan adlanan ərazilərdən didərgin salınmış azərbaycanlıların hüquqlarının bugünə qədər bərpa olunmaması bu gün yerli hakimiyyət nümayəndələri kimi bizləri çox narahat edir:
“Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların hüquqlarının təmin edilməsi həm də regional sülhün və təhlükəsizliyin qorunması üçün mühüm şərtdir. 1989-cu ildə “Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti” kimi təsis edilmiş, 2022-ci ildə “Qərbi Azərbaycan İcması” adını almış təşkilat hazırda Ermənistan adlanan, əsrlər boyu tarixi vətənlərindən qovulmuş azərbaycanlıların hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğuldur”.
H.Hüseynov deyib ki, azərbaycanlıların müasir Ermənistan ərazisindən qovulması öz siyasi, hüquqi və humanitar miqyasına görə tarixdə analoqu olmayan ədalətsizlikdir: “İndiki Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlı icmasının ötən onilliklər ərzində mötəbər təmsilçisi olan “Qərbi Azərbaycan İcması” İcmanın pozulmuş hüquqlarının bərpa edilməsi uğrunda fəaliyyətini daha fəal şəkildə davam etdirmək əzmindədir. İcma Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsində, Mülki və Siyasi Hüquqlar üzrə Beynəlxalq Paktda, Qaçqınların Statusuna dair Konvensiyada və digər mühüm beynəlxalq aktlarda təsbit olunmuş geriyə qayıtmaq hüququna əsaslanmaqla, indiki Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların öz evlərinə təhlükəsiz və ləyaqətli şəkildə qayıtmasına və oraya qayıtdıqdan sonra onların fərdi və kollektiv hüquqlarının təmin olunmasına çalışır”.
Onun bu çıxışı erməniləri bərk narahat edib. H.Hüseynova Parlaq Ermənistan Partiyasının İdarə Heyətinin üzvü David Xazhakyan cavab verib. Ancaq onun ortaya qoyduğu arqumentlər zəif olub. D.Xazhakyan iddia edib ki, guya Azərbaycan 10 noyabr 2020-ci ildə imzalanan üçtərəfli bəyanatın 7-ci maddəsini pozur. Yəni Qarabağ ermənilərinin Hadruta, Şuşaya və digər yaşayış məntəqələrinə qayıdışını təmin etmir. Halbuki, üçtərəfli razılaşmada öhdəçilik təkcə Azərbaycana aid deyil. Bu, hamıya aiddir. Məgər Azərbaycan Hadrutu, Şuşanı tərk edən mülki ermənilərin geri qayıtmasını inkar edir? Əsla belə deyil. Azərbaycan hətta Xankəndidə bir vaxtlar yaşayan ermənilərin ora qayıdıb yaşamasına qarşı deyil. Ancaq məsələ ondadır ki, Birinci Qarabağ müharibəsində 800 min azərbaycanlı Qarabağ və ətraf 7 rayondan didərgin düşüb. Ermənistan onların geri qayıtması üçün addım atmır. Müvəqqəti də olsa Xocalı şəhəri, Kərkicahan, Malıbəyli və digər yaşayış məntəqələri separatçıların və rus sülhməramlıların nəzarətindədir. Ancaq oradan məcburi köçkün düşənlərin geri qayıtması ilə bağlı şərait yaradılmır. Halbuki, 10 noyabr razılaşmasında bununla bağlı Ermənistan üzərinə öhtəçilik götürüb. O da ondan ibarətdir ki, sözügedən yerlərdən qovulan azərbaycanlılar geri qayıtmalıdır. Üstəlik, Ermənistan mina xəritələrini bugünə qədər verməkdən imtina edir. Başqa bir tərəfdən, erməni nümayəndəsi Ermənistandan qovulan azərbaycanlılara ikrahla yanaşır. Məgər Ermənistandan 250 minədək azərbaycanlı 1988-ci ildən başlayaraq qovulmayıb?
“Ermənistanda yaşayan soydaşlarımız 20-ci əsrdə dəfələrlə deportasiyaya məruz qalıb”
Məsələyə münasibət bildirən Qərbi Azərbaycan İcmasının, İrəvan Türk Cümhuriyyətinin Millət Şurasının üzvü Afsəddin Nəbiyevin fikrincə, erməni tərəfinin arqumentləri heç bir əndazəyə sığmayan siyasi həyasızlığın növbəti göstəricisidir: “Bunlar gör nə qədər həyasız məxluqdular ki, müasir tarixdə belə baş verənləri inkar edirlər. 35 il əvvəl Qərbi Azərbaycandan olan soydaşlarımız öz tarixi vətənlərindən qovulublar. Onların sayı barədə məlumatlar nəinki Ermənistan, Rusiya arxivlərində də var. Bir belə məlumatı necə danmaq olar? İndiki Ermənistan ərazizisində 1991-ci ilə qədər bir nəfər azərbaycanlı qalmayıb. Sonuncu Nüvədi kəndi idi ki, 1991-ci ilin avqustunda onlar da Qərbi Zəngəzuru tərk etməli oldular. Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların hüquqlarının təmin edilməsi prioritet məsələdir. Onların öz dədə-baba torpaqlarına geri dönüşü təmin edilmədən hansısa ədalətli variantdan söhbət gedə bilməz. Azərbaycanlılar təkcə 1988-ci ildə oradan didərgin salınmayıb. Ermənistanda yaşayan soydaşlarımız 20-ci əsrdə dəfələrlə deportasiyaya məruz qalıb. 1947-1953-cü illərdə Moskvanın bilavasitə qərarı ilə 100 minədək soydaşımız yerindən-yurdundan deportasiya edildi. Bizim mədəni, tarixi irsimizi məhv ediblər. Bütün bunlara görə ermənilər cavab verməlidir”.
Vidadi ORDAHALLI
