Qərb və Rusiya arasında yaşanan ziddiyyətlər iqtisadi müstəvidə də özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Qarşılıqlı sanksiyalar və embarqolar bunun faktiki təsdiqidir. Amma real vəziyyət göstərir ki, Rusiyanın sənaye sahələrinin Qərbin yüksək texnologiyalarına ehtiyacı olduqca böyükdür. Elə bu fonda Qərbdən həmin məhsulların üçüncü ölkələr vasitəsilə idxalı Moskvanın xüsusi diqqət mərkəzində yer alır.
Hazırda bu məsələdə Rusiyanın istifadə etdiyi ölkələr arasında ilk sırada gələnlərdən biri də Ermənistandır. Hər halda, Rusiya və Ermənistan arasında artan ticarət dövriyyəsi də bunu təsdiq edir. Statistikaya baxdıqda da bunu görmək mümkündür. Belə ki, 2021-ci ildə Avropa İttifaqının Ermənistana ixracı 753 milyon avro idisə, 2022-ci ildə artıq bu rəqəm 1,3 milyard avroya çatıb. Maraq doğuran fakt odur ki, Ermənistanın Rusiyaya ixracı 2021-ci ildə 800 milyon dollar idi. 2022-ci ildə isə bu rəqəm üçqat artdı və faktiki olaraq 2,4 milyard dollara çatıb. Məhz bu rəqəmlər, faktiki olaraq, Ermənistanın Rusiyaya qarşı qoyulan sanksiyalardan yayınmasını göstərir, sübut edir.
Qeyd edək ki, bu günlərdə “Ukrainskaya Pravda” nəşrində dərc olunan yazıda göstərilirdi ki, sanksiyalar altına düşmüş məhsulların Rusiyaya ixracında Ermənistan tranzit ölkə kimi fəal rol oynayır. Belə ki, balaca Ermənistan Rusiyanın elektron avadanlıqlarına olan tələbatını ödəməkdə ən aparıcı mövqeləri tutur. Əlbəttə ki, söhbət geridə qalmış kənd təsərrüfatı ölkəsi olan qonşumuzun elektronika sənayesinin məhsullarından getmir. Çünki Ermənistanda belə şey ümumiyyətlə yoxdur. Söhbət Qərb ölkələrində istehsal olunan elektrotexnikanın, avadanlıqların Ermənistan vasitəsilə sanksiyalardan yayındırılaraq Rusiyaya ötürülməsindən gedir ki, həmin avadanlıqlar da sonradan Rusiya hərbi sənayesində istifadə olunur, Ukraynanı bombalayan raketlərə, təyyarələrə, gəmilərə, hərbi dronlara və sairə quraşdırılır. Ukrayna nəşri yazır ki, müharibə başlayandan sonra tətbiq olunan sanksiyaların Rusiya hərbi sənayesini çökdürəcəyi gözlənilirdi. Lakin Ermənistan kimi “dost ölkələr” Rusiyanın “boz sxemlər”dən istifadə edərək, elektron avadanlıqlarla təmin olunmasına kömək etdi: “Ermənistandan Rusiyaya mal ixracı 4 dəfə artaraq, 85 milyon dollardan 325 milyon dollara çatıb”. Yazıda qeyd olunur ki, bu dövrdə hətta Moskvanın ən nəhəng strateji tərəfdaşı olan Çinin Rusiyaya ümumi ixracı cəmi 9-10 faiz artdığı halda, Ermənistanda bu göstərici 400 faizə yaxın olub. Ən biabırçı cəhət isə odur ki, heç bir elektronika istehsal etməyən Ermənistanın Rusiyaya məhz elektrotexnika ixracı düz 100 dəfə artıb: “İqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatından ibarət olan Ermənistanın Rusiyaya elektronika ixracı 2021-ci ildə 1 milyon dollardan 2022-ci ildə 100 milyon dollara çatıb. Yəni bu ölkədən Rusiyaya ixracın üçdə biri məhz elektronikanın payına düşüb. Özü də söhbət təkcə “sülhpərvər” paltaryuyan maşınlardan getmir, hansılardan ki, rusiyalılar çipləri çıxarıb hərbi texnikada istifadə edirlər... Rusiyaya qarşı sanksiya tətbiq edən Avropa ölkələri, faktiki olaraq, bu cür vasitəçilərin əli ilə eksportu davam etdirirlər. Məsələn, Almaniya Rusiyaya birbaşa elektronika ixracını azaltsa da, Ermənistana ixracı 0.5 milyon dollardan 6 milyon dollara çatdırıb”. Yazıda qeyd olunur ki, Avropa ölkələrinin hökumətləri bu cür “boz sxemlər”in qarşısını almağa çalışsalar da, bir çox istehsalçı şirkətlkər öz maddi maraqları naminə Ermənistan kimi dövlətlərdən istifadə edərək, mallarını Rusiyaya çatdırırlar. Bunun qarşısını almaq üçünsə Ermənistan kimi ölkələrə ciddi sanksiyaların tətbiq olunmasının vacibliyi qeyd olunur. Yazıda o da bildirilir ki, məsələn, Türkiyə rəsmən Qərbin sanksiyalarına qoşulmasa da, bir müddət əvvəl Rusiyaya sanksiyaya düşən malların ixracına qadağa qoydu. Bunun ABŞ-ın Dövlət katibi Entoni Blinkenin Türkiyəyə səfərindən sonra baş verdiyi bildirilir. Qeyd olunur ki, eyni addımı digər ölkələr də atmalıdır. Lakin göründüyü kimi, Ermənistan buna məhəl qoymur.
İngiltərənin “The Economist” jurnalı isə məsələnin başqa tərəfinə nəzər salaraq yazır ki, Ermənistan siyasət, müdafiə və iqtisadiyyat sahələri baxımından Rusiyadan ən çox asılı olan ilk üç ölkə sırasına daxil olub. “The Economist”in hesablamalarına görə, Rusiyadan asılılıq reytinqində 9 bal toplayan Ermənistan Belarusdan sonra ikinci yerdədir. Məqalədə bu ölkələrin Rusiya ilə hərbi sahədə, xüsusən də Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT) əlaqələri xüsusilə vurğulanır. Qeyd edilib ki, bu təşkilatın üzvü olan ölkələrin bir-birinə hərbi yardım göstərmək öhdəliyinə baxmayaraq, Rusiya İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistanın bir çox müraciətlərini təmin etməyib: “Ermənistanı 2020-ci ildə baş vermiş müharibə zamanı ərazisində yerləşdirilmiş 3500 rusiyalı hərbçinin ona köməyə gəlməməsi hiddətləndirir”. Bildirilib ki, sadalanan məsələlər Rusiyadan asılı olan ölkələrin, xüsusən də Ermənistanın Qərb dövlətləri ilə münasibətlərinə birbaşa təsir edir, çünki Qərb əməkdaşlıq nöqteyi-nəzərindən bu dövlətlərə tam etibar etmir. Məqalədə vurğulanıb ki, bu ölkələrin Rusiyadan aşkar asılılığına baxmayaraq, Qərb hələ də onlarla münasibətləri gücləndirməyə ümid bəsləyir. Amma yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Qərbin bu ümid və etibarından Ermənistan sui-istifadə edir. Qərb Ermənistanın sanksiyalar məsələsində Rusiyaya necə yardım göstərməsi fonunda artıq İrəvana sanksiyalar tətbiq etməlidir. Əks halda bundan zərər görən əsas tərəflərdən biri elə Qərbin özü olacaq.
Nahid SALAYEV
