Bütün dünya bilir ki, Hayastan Azərbaycan torpaqlarında yaradılıb. İrəvanın da tarixi Azərbaycan şəhəri olduğu beynəlxalq aləmə məlumdur. Artıq bu barədə baş ofisi Nyu-Yorkda yerləşən Foreign Policy Association qeyri-kommersiya təşkilatının dərc etdiyi məqalədə də danışılır.
Trend xəbər verir ki, Foreign Policy Association qeyri-kommersiya təşkilatının dərc etdiyi məqalədə deyilir ki, 80-ci illərin sonunadək İrəvan əhalisinin böyük əksəriyyətini azərbaycanlılar təşkil edirdi. “Baxmayaraq ki, bu gün bir çoxları ola bilsin bu barədə bilmir, İrəvan əhalisinin böyük əksəriyyətini azərbaycanlılar təşkil edirdi. 1897-ci ildə İrəvan quberniyasında 77 491 azərbaycanlı və cəmi 58 148 erməni yaşayırdı", - məqalədə deyilir.
"Lakin qəddar etnik təmizləmə kampaniyasından sonra hazırda İrəvanda çoxluğu ermənilər təşkil edir və bir nəfər də olsun azərbaycanlı yoxdur", - məqalədə qeyd olunub.
Həmçinin, Qərbi Azərbaycan İcmasının Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyana müraciət ünvanladığı və müraciətdə etnik təmizləmənin bəşəriyyətə qarşı cinayət olduğunu, Ermənistandan sürgün edilmiş azərbaycanlıların təhlükəsiz şəkildə və lazımi qaydada qayıdışının onların qanuni hüququ olduğunun deyildiyi qeyd olunub.
Foreign Policy Association, həmçinin, Qərbi Azərbaycan qaçqını olan YAP Yasamal rayon təşkilatının sədri Bəxtiyar Nəbiyevdən sitat gətirir. Sitatda azərbaycanlıların doğma İrəvan şəhərindən sürgün edilməsi prosesinin 1988-ci ilin fevralında başladığı deyilir. Nəbiyevin xatırladığına görə, hər an ermənilərin hücum etmə ehtimalı var idi və insanlar təxliyə olunmağa cəhd edirdilər. "Mənim atam doğma kəndimizi ən son tərk edənlərdən olub. O, 1989-cu ilin may ayına qədər Kirovakanda qaldı. Zəlzələdən sonra elektrik enerjisi kəsildi və orada məhdud sayda sakin yaşayırdı. Atam deyirdi ki, öz əcdadlarının vətənini, ata-anasının dəfn olunduğu torpağı tərk edə bilmirdi. O, kənddən yalnız 1989-cu ilin may ayında çıxdı", - Nəbiyev deyib.
O, ümumilikdə ermənilərin azərbaycanlılara qarşı 1905-1906-cı illərdən etibarən etnik təmizləmə siyasəti apardığını qeyd edib.
"Azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən etnik təmizləməyə məruz qalırdılar, lakin vətənlərini tərk etmək istəmirdilər. Biz orada əsrlərlə yaşamışıq və geri qayıdacağıq", - o vurğulayıb.
“İrəvan şəhərinin və indiki Ermənistan ərazisinin Azərbaycan torpağı olması tarixi sənədlərlə dəfələrlə sübut olunub”
AVCİYA-nın vitse-prezidenti, siyasi şərhçi, tarixçi alim, professor Məhərrəm Zülfüqarlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Hayastan rəhbərliyinin və dünyadakı hay lobbi təşkilatlarının apardığı təbliğata baxmayaraq, dünya artıq gerçəklikdən məlumatlıdır. “İrəvan şəhərinin və indiki Ermənistan ərazisinin Azərbaycan torpağı olması tarixi sənədlərlə dəfələrlə sübut olunub. Yəni bunu ermənilər özləri də yaxşı bilir. Di gəl ki, ermənilər bizim nəinki orta əsr dövrü abidələrimizi, hətta daş dövrünə aid olan Azıx mağaramızı da saxtalaşdıraraq özününküləşdirməyə çalışıb və zaman-zaman da bunu təbliğ etmək üçün Qərb ölkələrindən, xüsusilə də hay diasporunun güclü olduğu dövlətlərdən, eləcə də Rusiyadan dəstək alıb. Sovet dövründə Azərbaycan tarixçilərinə imkan verilməyib ki, Qarabağı, indi Ermənistan adlanan Qərbi Azərbaycan ərazisini ətraflı şəkildə tədqiq etsinlər. Azərbaycan xalqını ürəkdən sevən və Azərbaycan tarixinin obyektiv işıqlandırılması uğrunda daim bizim tarixçilərimiz, ziyalılarımız mübarizə aparıblar. Əsərlər yazılıb, təbliğ olunub. Xüsusən də Azərbaycan Prezidentinin Qərbi Azərbaycan icması ilə görüşdən sonra bu iş daha da fəallaşdı və beynəlxalq aləmdə təbliğat genişləndi. Mənə belə gəlir ki, bu iş çoxdan görülməli idi. Amma 44 günlük müharibədən sonra bunun genişlənməsinin böyük əhəmiyyəti var. Çünki Qarabağdakı bir ovuc erməni uzun illərdir ki, öz “müqəddəratlarını təyin etmək” üçün separatçılıq etdikləri bir vaxtda hələ də dünyanın bir çox ölkələri bilmir ki, Ermənistan adlanan ölkə Qərbi Azərbaycan ərazisidir və burada tarixən Azərbaycan türkləri yaşayıb. Onu da çoxları bilmir ki, zaman-zaman İrəvandan Azərbaycan türkləri deportasiya edilib və onlar sonuncu dəfə 1988-ci ildə öz evlərindən qovulublar. Hazırda tarixi Azərbaycan şəhəri olan İrəvanda bir nəfər də olsun azərbaycanlı qalmayıb”.
O vurğuladı ki, Nadir şah Əfşarın ölümündən sonra Azərbaycanda 20 xanlıq yaranıb, bunlardan 12-si Şimali Azərbaycanda, 8-i isə Cənubi Azərbaycanda idi. O qeyd etdi ki, Şimalda olan 12 xanlıqdan biri də İrəvan xanlığı idi. “İrəvan xanlığının əhalisinin mütləq əksəriyyəti Azərbaycan türklərindən ibarət idi. Buradakı abidələr də, məscidlər də, qalalar da bunu sübut edir. Amma çox təəssüf ki, Birinci və İkinci Qacar-rus müharibəsindən sonra vəziyyət dəyişdi. Xüsusən də Türkmənçay müqaviləsinin 15-ci maddəsi ilə bu gün İran adlanan ölkədən, sonra isə Türkiyədən ermənilərin Azərbaycan ərazisinə köçürülməsi prosesi baş verdi. Nəticədə bu ərazidə etnik tərkibin dəyişməsi müşahidə olundu. Bunu da əsas sürətləndirən proses 1828-ci il martın 21-də I Nikolayın fərmanı ilə Azərbaycanın İrəvan xanlığı Naxçıvan xanlığı və Ordubad mahalı ərazisində “erməni vilayəti”nin yaranması oldu. Prosesdə bu qondarma “vilayət”in yaranması böyük “rol oynadı”. Onların Azərbaycan ərazilərini özününküləşdirmə prosesinə buradan başlanıldı”.
M.Zülfüqarlı hesab edir ki, ermənilərin “erməni vilayət”inə istinad etməsi də, ərazi iddialarına düşməsi də tamamilə yanlışdır. O bildirdi ki, çünki bu çar rejimi tərəfindən yaradılan qondarma bir “vilayət” olub. Azərbaycan tarixçilərinin bu sahədə fəal olmalı olduğunu və tədqiqatlarını davam etdirməli olduğunu deyən M.Zülfüqarlı qeyd etdi ki, I Nikolayın fərmanı ilə ortaya atılan saxtalaşdırmaya baxmayaraq etnik tərkib o qədər də dəyişməyib, proses XX əsrin əvvəlində genişlənib. İrəvan xanlığı, Naxçıvan xanlığı, Qarabağ xanlığı ərazisinə ermənilərin köçürüldüyünü deyən alim hesab edir ki, yenə də Azərbaycan türkləri üstünlük təşkil edib.
“Əlbəttə, bu gün dünyanın nüfuzlu bir qurumunun bu faktı gündəmə gətirməsi çox əhəmiyyətlidir. Artıq dünya bilməyə başlayıb ki, bu gün Ermənistan adlanan ölkə Qərbi Azərbaycandır, buranın yerli əhalisi Azərbaycan türkləri olub, ermənilər ora gəlmədir. Heç şübhəsiz ki, bu faktların tirajlanması erməni lobbisinin özünə də bir zərbədir, çünki onların illər boyu yaydıqları yalanlar ifşa olunur. Hesab edirəm ki, biz bu barədə xarici mediada daha çox yazılmasına nail olmalıyıq. Beynəlxalq aləm bu sahədə çox işlər görməliyik. Nüfuzlu təşkilatların bu tarixi həqiqəti qeyd etməsi Qərbi azərbaycanlıların öz yurdlarına qayıtmaq arzusuna da dəstək olacaq. Əlbəttə, dünya görəcək ki, onminlərlə adam öz torpağından didərgin salınıb. Bu baxımdan, biz Qərbi Azərbaycanın tarixini dünyaya yaymalıyıq”-deyə müsahibimiz vurğuladı.
İradə SARIYEVA
