Ermənistan Hindistan mallarının Rusiya və Avropaya daşınmasını sürətləndirmək üçün Hindistana Qara dəniz üzərindən ticarət dəhlizi təklif edib. Bu təklif Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın Hindistana səfəri zamanı irəli sürülüb.
Bu barədə “The Economic Times” qəzeti məlumat yayıb.
Qeyd edilir ki, dəhlizin Rusiya ilə Qərb arasında qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün Süveyş kanalından yan keçən əlavə marşrut yaradacağı güman edilir. Dəhliz Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinə paralel olacaq. O, Hindistanın Türkiyə və Pakistanla sıx əlaqələri şəraitində soyuq münasibətləri olan Azərbaycandan yan keçməklə Mumbayı İran və Ermənistan vasitəsilə Avropaya birləşdirəcək.
Ukraynada hərbi əməliyyat başlayandan Hindistan və Rusiya arasında ticarət dövriyyəsi Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi üzrə ticarət hesabına artıb. Son on ayda Rusiya ilə Hindistan arasında ticarət dövriyyəsi rekord həddə çatıb - 39,8 milyard dollar - bu, Rusiyaya Hindistanın ilk 5 ticarət tərəfdaşına daxil olmağa imkan verib. Bəzi mal və xammal növləri üzrə ölkələr arasında ticarətin həcmi bir neçə dəfə artdı. Məsələn, Hindistan fevralın 24-dən əvvəlki dövrlə müqayisədə Rusiya neftinin idxalını 16 dəfə artırıb.
Nə dərəcədə mümkündür ki, Hindistanın Mumbay limanından Azərbaycandan yan keçməklə İran, Ermənistan və Gürcüstan üzərindən Qara dənizə yüklər daşınsın? Tutaq ki, İrandan yükü Ermənistana gətirdilər, ondan sonra yük necə daşınacaq? İranla Ermənistan arasında mövcud olan Tatev avtomobil yolu heç iki ölkə arasında yüklərin daşınması üçün uyğun deyil. Ona görə ki, sərt dağlıq relyefə malikdir və normal yol inşa etmək üçün həddən artıq böyük vəsaitə ehtiyac var. Buna da nə Ermənistanın, nə də İranın imkanı var. O zaman Hindistan kimi böyük dövlət hansı ağılla Azərbaycan üzərindən keçən hazır Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizini, Şərq-Qərb dəhlizinin tərkib hissəsi olan Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunu qoyub Ermənistan üzərindən yük daşıyacaq? Azərbaycan üzərindən keçən dəhlizlər həm Rusiya, həm də Avropa ilə əlaqə qurmaq baxımından daha əlverişlidir. O baxımdan Hindistanla bağlı Ermənistanın bu planı nə dərəcədə realdır?
“Belə olan halda Hindistan niyə bu yolla Avropaya yük daşısın ki?”
Məsələyə münasibət bildirən millət vəkili Aydın Hüseynovun fikrincə, Ermənistanın irəli sürdüyü bu layihənin reallaşması mümkün görünmür: “Əvvəla, bununla bağlı infrastruktur yoxdur. Üstəlik, sözügedən infrastrukturun yaxın onilliklərdə belə reallaşacağı qeyri-mümkündür. Çünki Ermənistanın dağlıq əraziyə malik olması səbəbindən bu yolun çəkilişi ilə bağlı böyük sərmayələrə ehtiyac var. Nəzərə alsaq ki, Ermənistan üzərindən keçəcək dəhlizin rentabelliyi qaranlıqdır, o zaman bu risqə xarici beynəlxalq maliyyə qurumları da getməz. O üzdən, Hindistan buna getməz. Ermənistan bununla bağlı çox şey təklif edə bilər, amma bu, o demək deyil ki, sözügedən layihə reallaşacaq. Uzun illərdir Ermənistan üzərindən keçəcək Şimal-Cənub avtomobil magistralının inşa olunması ortaya atılıb. Ancaq bu, təklif olaraq ortadadır. Bunun reallaşması üçün konkret, praktiki işlər görülmür. Ona görə ki, həm maliyyə tutumu böyükdür, həm də Azərbaycandan keçən nəqliyyat dəhlizləri ilə rəqabət aparmaq gücündə deyil. Belə olan halda Hindistan niyə bu yolla Avropaya yük daşısın ki? Digər tərəfdən, həm İran, həm də Ermənistan beynəlxalq hüquqa hörmətsiz yanaşan ölkələrdir. İqtisadiyyat və ticarət elədir ki, etibarlılığı, stabilliyi sevir. Bəlli məsələdir ki, stabil olmayan Ermənistan və İran bundan siyasi məqsədlər üçün istifadə etməyə çalışacaq. Ona görə də bu layihənin reallaşması mümkün görünmür”.
Vidadi ORDAHALLI
