İran Azərbaycanın ən böyük mütəfəkkirlərindən biri olan Nizami Gəncəvini fars şairi kimi təqdim etmək istiqamətində cəhdlərinə son vermir. Lakin Azərbaycanın buna adekvat cavabları və gördüyü işlər İranın cəhdlərini getdikcə daha böyük sürətlə iflasa uğradır.
Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə əsl həqiqətləri müxtəlif beynəlxalq tribunalardan da uğurla çatdırır.
Qeyd edilən fonda Bakıda işə başlayan “Dünya bu gün: Çağırışlar və ümidlər” mövzusunda X Qlobal Bakı Forumu da istisnalıq təşkil etmədi. Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə keçirilən Forumun açılış mərasimində çıxışı zamanı Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev çox maraqlı nüanslara toxunub: “Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin yaradıcılığına böyük hörmətlə yanaşır”. Nizami Gəncəvinin doğma Gəncə şəhərində dünyaya gəldiyini, orada yazıb-yaratdığını və orada da dəfn olunduğunu bildirən dövlət başçısı qeyd edib: “Onun müdrikliyi və istedadı Azərbaycan xalqının müdrikliyinin və istedadının təzahürüdür”. Bütün bunlar möhtəşəm bir beynəlxalq tədbirdən İrana verilən növbəti tutarlı cavabdır. Məsələ burasındadır ki, İran Mədəniyyət və İslami İrşad Nazirliyi Nizami Gəncəvinin anım həftəsi tədbirlərinə start verib. Rəsmi dövlət agentliyi İRNA-nın xəbərinə görə, Nizaminin anım həftəsinin ilk tədbiri Təbriz Universitetində təşkil olunub. İran təqvimində Hicri ili İsfənd ayının 21-i (12 mart) Nizami Gəncəvinin anım günü olaraq qeyd edilib. O da maraqlıdır ki, İran rəsmilərinin ölkənin müxtəlif şəhərlərində keçirilən Nizami Gəncəvi tədbirlərində verdiyi mesajlar bir-birindən fərqlənir. İsfahanda keçirilən tədbirdə Nizami Gəncəvinin İranla digər "farsdilli ölkələr" arasında mədəni birliyin amillərindən biri olduğu vurğulanarkən, Təbrizdəki tədbirdə Nizaminin əsərlərində fərqli mədəniyyət və dillərin izlərinə diqqət çəkilib. Mədəniyyət Nazirliyinin ümumi mədəniyyət şurasının sədri Seyyid Məcid İmami Təbrizdəki tədbirdə deyib ki, Nizaminin şeirləri fars dilindədir, ancaq onun şeirlərinin məzmunu və mənası müxtəlif mədəniyyətlərdən alınıb: "O, şeirlərinə Aristotel və Platondan hikmətli sözlər gətirib. “Leyli və Məcnun”u fars dilində yazıb. Türkcə ifadə və terminləri farscaya çevirib. Müxtəlif mədəniyyətlər və dillərdən müxtəlif hekayələr və mənaları toplayıb və belə görkəmli əsərlər yarada bilmək Nizaminin yüksək özəlliyidir". Tehran Universitetində İran XİN-in sözçüsü Nasir Kənani Nizaminin fars kökənli iranlı şair olduğu iddiasını irəli sürüb. Təbrizdə keçirilən seminarda da eyni fikirlər təkrar olunub. Biz Azərbaycan tüklərində bir sual yaranır ki, nə üçün İran və onun məsul şəxsləri Nizami Gəncəvini azərbaycanlı və türk kökənli olduğunu inkar edib, fars əsilli və iranlı kimi tanıtmaqda israrlıdılar?
Tanınmış güneyli publisist və araşdırmaçı-jurnalist Abdulla Əmir Haşımi Cavanşir qeyd edir ki, nə Nizami Gəncəvi iddia etdikləri kimi fars şairidir, nə də Gəncə İran şəhəri olub. O, bu xüsusda “kult.az” portalına açıqlamasında qeyd edib ki, İran rejimi Azərbaycanın maddi və mənəvi abidələrinə sahib çıxmaq niyyətindədir: “Elə ona görə də Nizami Gəncəvini fars şairi kimi dünyaya tanıtmağa cəhd göstərirlər. Keçirilən bu seminarda da şairin harada doğulmasını, türk mühitində böyüyüb tərbiyə almasını, o adətlərlə yetişməsini, özünəməxsus türk ruhunu danırlar. Bu haqda danışmırlar. Nizaminin türkcə olan şeirlərini yandıraraq məhv edib, ya da ərəbcə dediklərinə qiymət verməyiblər. Hətta onun farsca yazdığı əsərlərin məğzini təhrif etməyə çalışıblar. Keçirilən seminarlar buna xidmət edir. Sübut etmək istəyirlər ki, qədimdən hamı Şimali Azərbaycanda, Gəncədə farsca danışıb. Sonradan türk olublar. Nizami Gəncəvi də farsdır. İran mənsublarının niyyəti budur ki, Cənubi və Şimali Azərbaycan türklərinin irsini bu yolla təhrif edib, mənimsəsinlər”. Abdulla Əmir Haşımi Cavanşir alimlərin bununla bağlı araşdırmasından da söz açıb: “Nizami Gəncəvi müxtəlif dillərdə, o cümlədən fars dilində də dəyərli əsərlər yazıb-yaradıb. Onun ərəb və türk dilində də gözəl şeirləri olub. Elə Nizaminin Gəncədə doğulduğunu farslar özləri də bilir. Ömrü boyu da orada yaşayıb və orada da ölüb. Heç bir fars şəhərinə də səyahət etməyib. Amma o dövrdə özü müxtəlif dilləri məharətlə mənimsəmişdi. Yazdığı əsərləri ilə təkcə türk dünyasına deyil, bütün bəşəriyyətə bəhrələr vermişdi. “Leyli-Məcnun” əsərini yazmadan öncə onun haqqında ərəb mənbələrindən məlumat toplamış, türk ruhu ilə birləşdirib, fars dilində qələmə almışdı. O dövrdə hakimiyyətdə olan şahlar, xanlar fars dilində bilməsələr də, bu dildə yazılan əsərlərə, musiqiyə, şeirə böyük maraq göstərirdilər. Bu dildə yazıb-oxuyan şairləri də öz saraylarında xüsusi hədiyyələrlə qəbul edib, mükafatlandırırdılar. Nizamidən başqa Xaqani, Qətrani kimi tanınmış şairlər hamısı 3 dildə yazıb-yaratmışdı. Onlar da fars deyil, Azərbaycan-türk şairləridir”. Araşdırmaçı jurnalist, türk əsilli olsalar da, fars dilində əsər yazan bir çox şairin olduğunu diqqətə çatdırıb: “Bu adət-ənənə bugünə kimi bizdə, xüsusilə də Güney Azərbaycanda mövcuddur. Səhənd, Sabir, Şəhriyar kimi çoxlu şairləri misal gətirə bilərik. Şəhriyarın həm ana dilində əsərləri var, həm də fars dilində. Onun fars dilində yazdığı şeirlər o qədər yüksək səviyyədədir ki, heç bir fars şairi belə ustalıqla yaza bilməyib. Bu o demək deyil ki, Şəhriyar farsdır. Yaxud, Əhməd Şamlı. Özü türk əsilli olsa da, onun türkcə heç bir şeiri yoxdur, tamamilə farsca yazıb. Bu o demək deyil ki, o, fars kökənlidir. Amma İran İslam Respublikası bu həqiqətləri qəbul etmək istəmir. Onları fars, yaxud iranlı şair kimi tanıdır. Keçmişdə alimlərimiz də öz dillərində yazmayıblar. İbn Sina Həmədan türk olsa da, “Qanuni-Şəfa” kitabını ərəbcə yazıb. Eləcə də Xarəzmdən olan Əbu Reyhan Biruni riyaziyyata dair əsərlərini ərəbcə qeydə alıb. Bunlar nə ərəbdir, nə fars. Əsl türk dühalarıdır. Odur ki, İran təkcə Nizamini deyil, Birunini, İbn Sinanı, Şihabəddin Sührəvərdini və minlərlə belə türk alimi farslaşdırıb İslam Ensiklopediyasına daxil edib. Orada onların əsl milliyyəti isə qeyd olunmayıb. Bu oğurluq dünya tərəfindən qınanmalıdır. Biz bu gün İranın yanlışlıqlarına və mədəniyyət müsadirəsinə son qoyulmasını tələb edirik”.
X Qlobal Bakı Forumu da, şübhəsiz ki, İran tərəfinə tutarlı cavabdır. Belə ki, Forum dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri, bütün həyatını ölkəmizin qədim Gəncə şəhərində keçirən Nizami Gəncəvinin adını daşıyır. Dünya da məsələyə məhz bu rakursdan yanaşır.
Samirə SƏFƏROVA
