Son aylar ərzində Rusiya və Ermənistan arasında münasibətlərin kifayət qədər gərgin məcraya qədəm qoyması müşahidə edilir. Ermənistanda artıq belə fikirlər səslənir ki, bu hal Kremlin artıq sanksiyalardan tutmuş müxtəlif digər təzyiq alətlərinə qədər fərqli formalarda İrəvana təsirinin artması ilə müşayiət olunacaq.
Erməni siyasi ekspert Vigen Akopyan məsələ ilə bağlı “Qraparak” nəşrinə açıqlamasında qeyd edir: “Rusiyanın reaksiyası sərt gücdən istifadədən iqtisadi sanksiyalara qədər ola bilər. Ermənistan xarici siyasət vektorunu dəyişdikcə, Moskvanın mövqeyi də sərtləşəcək.
Rusiya istəyir ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanasında əsas vasitəçi qismində özü çıxış etsin. Ermənistanın meyl etdiyi Brüssel sənədi Azərbaycanın təklif etdiyi beş prinsipə əsaslanır. Bakıya gəlincə, burada hər şey məntiqlidir: o özünə daha çox uyğun gələn variantı seçir. Belə olan halda Qərb variantı Azərbaycanı qane edir, çünki onda Qarabağ artıq onun üçün problem deyil, daxili məsələdir. Beləliklə, Qarabağ məsələsi tamamilə mövcud olmaqdan çıxır. Rusiya versiyası Qarabağ məsələsinin qeyri-müəyyən müddətə gələcək nəsillərə buraxılmasını təklif edir. Təbii ki, Azərbaycan üçün daha az sərfəlidir. Rasional praqmatizm və erməni marağı nöqteyi-nəzərindən İrəvanın niyə hazırkı proseslərin Qərb variantı və bu məntiqlə getməsindən razı qaldığını izah etmək çətindir. Və bu aspektdə Azərbaycan və Ermənistan hakimiyyətinin yanaşmaları təəccüblü dərəcədə üst-üstə düşür və təbii ki, burada erməni marağı tapmaq çətindir”. Ekspert hesab edir ki, Ermənistan hakimiyyəti Rusiyanı regiondan sıxışdırıb çıxarsa, Moskva buna sərt reaksiya verəcək: “Dövlət Dumasının sədri Vyaçeslav Volodinin İrəvana ünvanladığı xəbərdarlığı nəzərə alaraq, bu ssenarinin həyata keçirilməsini gözləmək olar. Rusiya Ermənistanın cəzalandırılmasına gedəcək. Avropa qurumları istiqamətində bəyanatlar verənlər sadəcə ölkəni itirə bilər. Amma yenə də Ermənistan öz xarici siyasətini dəyişmək istiqamətində hərəkət etməyə çalışır və bunu onunla əsaslandırır ki, Ermənistan-Rusiya müttəfiqliyi nəinki Ermənistanın təhlükəsizliyinə zəmanət vermir, həm də ona böyük təhlükələr yaradır. Nikol Paşinyan son mətbuat konfransında bunu açıq mətnlə bəyan etdi və sonra bu tezis digər rəsmilər səviyyəsində bir neçə dəfə təsdiqləndi. Hər həftə Ermənistan rəhbərliyindən yeni əsaslandırmalar gəlir. Onlar iddia edir ki, Ermənistan öz təhlükəsizlik sisteminin arxitekturasına yenidən baxmağa çalışmalı və alternativ olaraq, guya Qərbi dəvət etməlidir. Bu mənada, Rusiyada bunu görmədiklərini düşünmək sadəlövhlük olardı. Ola bilsin ki, Moskvada bir müddət problemi daha da gərginləşdirmək istəmirdilər, çünki indi, necə deyərlər, bu ondan asılı deyil, onlar daha çox qlobal məsələlərlə məşğuldurlar. Baxmayaraq ki, mən şübhə etmirəm, hətta indiki vəziyyətdə belə Rusiyanın o qədər resursları var ki, istəsə, Ermənistan hakimiyyətinin “zarafatı”na daha sərt reaksiya verə bilər. Gürcüstan, Ukrayna, eləcə də digər münaqişələr bunun bariz nümunəsidir. Biz bunu başa düşməliyik: əgər Moskva itirilmiş vəziyyətə reaksiya verirsə - istər yumşaq güc, istərsə də diplomatiya yolu ilə - bu, adətən Gürcüstan və Ukraynada baş verən kimi olur. Rusiyanın belə ənənələri var, bu üslub ona yaxındır. Politoloqlar bu dövlətin daha əvvəl oxşar hallarda davranışını təhlil edərək bu suala cavab verirlər. Bu həm tarixə, həm də son iyirmi ildə baş verən hadisələrə aiddir. Rusiyada ümumiyyətlə nitq tonu dəyişəndə bunun müəyyən nəticələri olur. Təəssüf ki, ruslar reaksiya vermək üçün lazım olan hər cür resurslara sahibdirlər. Ermənistan kimi kiçik ölkələrə gəldikdə, xüsusən indiki vəziyyətdə reaksiya müxtəlif formalarda özünü göstərə bilər: arzuolunmaz sərt gücün istifadəsindən başlayaraq, konkret iqtisadi sanksiyalarla qədər Moskvanın Ermənistanda rıçaqları çoxdur. Bu rıçaqlardan biri, məsələn, Rusiyanın Ermənistana çox aşağı qiymətə satdığı ənənəvi enerji ilə bağlıdır”.
Ermənistanın “Past” nəşri də vəziyyətin ağırlaşdığını yazır: “Bu günlərdə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Bakıda olub, orada İlham Əliyevlə görüşüb, daha sonra azərbaycanlı həmkarı ilə mətbuat konfransı keçirib. Orada, həmin mətbuat konfransında Lavrova birbaşa sual verildi ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Rusiyanın Ermənistanda hərbi mövcudluğunun Ermənistanın təhlükəsizliyinə təhdid olması barədə bəyanatını necə şərh edər. Lavrov “Ermənistan rəhbərinin açıqlamasını tamamilə onun vicdanına buraxıram” deyib. Bəli, vicdanına buraxır. Paşinyanın vicdanına... Sonra Lavrov Aİ müşahidəçilərinin Ermənistana göndərilməsinin region üçün təhlükə yaratmasından uzun-uzun danışıb. Lavrovun diplomatik deyil, ictimai çıxış ritorikasından hansı fərziyyələr irəli sürmək olar? Birincisi, “strateji müttəfiqlər” hesab edilən Ermənistanla Rusiya arasında münasibətlər kritik pozulma həddinə çatıb. Halbuki, Kreml Paşinyan rejiminə yalnız ona görə dözür ki, onun bəzi üçtərəfli sazişləri var. Rusiya hesab edir ki, bu sazişlərin həyata keçirilməsi regionda hələ də onlara nəsə verə bilər. İkincisi, Rusiyada Paşinyanın Ermənistanın təhlükəsizliyinin təhdid edilməsi ilə bağlı bəyanatını layiqli və ya ona bərabər qiymətləndiriblər. Əgər onlar artıq onun vicdanına istinad edirlərsə, onda şübhə yoxdur ki, nəticələr Paşinyan üçün deyil, Ermənistan və ümumilikdə ermənilər üçün kifayət qədər amansız ola bilər. Üçüncüsü, Rusiya Ermənistanın strateji rəqibi olan Azərbaycanla, o cümlədən birbaşa erməni maraqları ilə bağlı məsələlərdə danışmağa və ya danışıqlara üstünlük verir. Bəs Ermənistan haradadır? Ermənistan isə bu müzakirələrdə sadəcə masa üzərində olan obyektdir ki, hər kəs onu istədiyi kimi kəsib yamaq edir. Yeri gəlmişkən, Lavrov İrəvana yox, yalnız Bakıya gedib”. Rusiya-Azərbaycan ekspert şurasının üzvü Aleksandr Artamonov isə diqqəti ona yönəldir ki, Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı xarici siyasəti hazırda mühüm dəyişikliklərə məruz qalır: “Rusiyanın regionda prioriteti Azərbaycan və Ermənistan arasında sabit sülhə nail olmaqdır, lakin bu vəzifə yeni strategiya tələb edir. İrəvanın Qərbə doğru daha da meyllənməsi və Moskvanın Bakı ilə Müttəfiqlik Bəyannaməsi imzalaması baxımından iki respublika arasında əvvəlki balanslaşdırma aktı artıq özünü doğrultmur. Rusiya XİN rəhbəri Lavrovun Azərbaycana səfəri Moskvanın Cənubi Qafqazdakı yeni siyasətinin təcəssümüdür. Biz bilirik ki, paradiqma dəyişikliyi gedir, Kremlin bütün Qafqaz düyününə münasibəti dəyişir. Üçtərəfli Bəyanata uyğun olaraq, Qarabağ iqtisadi rayonunda Rusiyanın sülhməramlı missiyasının müddəti başa çatacağı 2025-ci il ərəfəsində Moskva Ermənistanın necə davrandığını diqqətlə izləyir. Və belə bir anlayış var ki, regional siyasətdə Azərbaycana güvənmək daha yaxşıdır. Yəni biz tarixi dəyişikliklərin şahidi oluruq və açıq şəkildə deməyə dəyər ki, bu, İlham Əliyevin böyük qələbəsidir”. Artamonov qeyd edib ki, Rusiya sülh mövzusunda Azərbaycana arxalanır: “Ümumiyyətlə, Rusiya indi Ermənistan, Fransa və Amerika təcavüzü qarşısında Cənubi Qafqazda sülh və əminamanlığın qorunmasında Azərbaycana arxalanır. Moskva Azərbaycanla yeni münasibətləri inkişaf etdirmək üçün bütün kontekstdən istifadə edir. Kreml başa düşür ki, bu edilməsə, vəziyyət nəzarətdən çıxa bilər və o zaman Rusiya Cənubi Qafqazda təsirini itirəcək. Lavrovun səfərinin nəticələri müsbət olub. Onun bəyanatları ümumi xarakter daşıyırdı, indi onları dəqiqləşdirmək və konkretləşdirmək lazımdır. Bayramovla aparılan danışıqlar öz nəticəsini verdi və indi bundan sonra nə edəcəyi ilə bağlı konkret protokol hazırlamaq lazımdır”.
Nahid SALAYEV
