Bakıda keçirilən Qoşulmama Hərəkatının COVID-19-a qarşı mübarizə üzrə Təmas Qrupunun Zirvə görüşündə Prezidentin qlobal təhlükəsizliklə bağlı islahat təklifləri oldu.
Bunlar BMT TŞ-nin tərkibinin genişlənməsini özündə ehtiva edir: “Dünyada uzun illərdir müzakirə olunan digər mühüm məsələ BMT sistemində aparılan islahatlardır. BMT Təhlükəsizlik Şurası keçmişi xatırladır və indiki reallığı əks etdirmir. Təhlükəsizlik Şurasının tərkibi genişləndirilməlidir ki, orada daha çox ölkə təmsil olunsun və coğrafi baxımdan daha ədalətli olsun.
Bir daimi yer Qoşulmama Hərəkatına verilməlidir və Qoşulmama Hərəkatına sədrlik edən ölkə növbəli şəkildə bu yerə sahib olmalıdır. Mən Qoşulmama Hərəkatına üzv ölkələri bu məsələ ilə bağlı məsləhətləşmələrə başlamağa və öz fikirlərini BMT-nin müvafiq komitəsinə təqdim etməyə çağırıram. Biz Təhlükəsizlik Şurasında Afrikaya da daimi yerlərin verilməsi fikrini dəstəkləyirik”.
Afrika Birliyinin və Qoşulmama Hərəkatının BMT TŞ-də təmsilçiliyi ilə bağlı olunan təkliflərin reallaşma şanslarını necə dəyərləndirmək olar?
Siyasi şərhçi Turab Rzayev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, BMT TŞ-nin tərkibi İkinci Dünya müharibəsinin nəticəsinə uyğun olaraq, qalib ölkələr tərəfindən formalaşdırılıb: “Bu təsisat həmin dönəmdəki dünya nizamı üçün aktiallıq kəsb edirdi. Həmin zamanda Afrika ölkələrinin çoxu müstəmləkə vəziyyətindəydi. Cənubu Amerikada inkişaf templəri olduqca zəif idi. Orada yalnız Çinə böyük Asiya ölkəsi olaraq bir yer veriblər. Əslində həmin yeri Tayvana vermək nəzərdə tutulurdu. Sonra Çinə təklif etdilər. Bu nizam dünyadakı real mənzərəni ədalətli şəkildə özündə ehtiva etmir. Dünya əhalisinin üçdə iki hissəsi Asiya qitəsində yaşayır. Amma həmin qitə burada cəmi bir ölkə ilə təmsil olunur. Dünyada iki milyarddan çox müsəlman var, ancaq heç bir müsəlman ölkəsinin TŞ-də təmsilçiliyi yoxdur. Daimi üzvlüyü olan beş ölkədən dördü xristian ölkəsidir. Dünyada bu illər ərzində bir çox yeniliklər baş verib. Artıq Asiya ölkələri inkişaf edib, Afrikadakılar müstəmləkədən azad olunublar. Bir vaxtlar Britaniyanın müstəmləkəsi olmuş Hindistan və Pakistan kimi ölkələr ayrı-ayrılıqda atom silahı olan ölkə səviyyəsinə gəliblər. Cənubi Afrika adlı ölkə yüksək inkişafa nail olub. Latın Amerikasında : Braziliya, Argentina, Meksika kimin yeni iqtisadi nəhənglər əmələ gəlib. Bütün bu ölkələrin geç biri deyilən formatda təmsil olunmur. Məhz buna görə də, çox ədalətli olardı ki, BMT TŞ-nin tırkibinə yenidən baxılsın. Faktiki olaraq, TŞ-də təmsil olunan ölkələr bloklaşıb bir-birləri ilə müharibə edirlər. Biz bunun ən bariz nümunəsini Ukraynada görürük. Sərf edən qərarları gündəmə çıxarırlar, sərf etməyənlərlə bağlı isə veto qoymaq hüququndan istifadə edirlər. Ərdoğan yaxşı dedi ki, dünya beşdən böyükdür. Almaniya iqtisadiyyatı Fransanın və Böyük Britaniyanın göstəricilərindən iki dəfə böyükdür. Hindistanın iqtisadiyyadı bir vaxtlar müstəmləkəsi olmuş Britaniyanı arxada qoydu. Niyə dünyanın nizamına İkinci Dünya müharibəsi prizmasından baxılmalıdlr? Qoşulmama kimi böyük bir təşkilat niyə orada bir səslə təmsil olunmamalıdır? Afrika kimi böyük qitəyə bir yetin ayrılması da ədalətli olardı. Həmin qitəni də növbəlilik prinsipi ilə böyük dövlətlər təmsil edə bilər. Hətta mən istərdim ki, daimi üzvlərdən biri də müsəlman ölkəsi olsun. Məsələn, Türkiyə kimi böyük ölkə niyə orada olmamalıdır?”
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
