Məlumat verildiyi kimi, bu günlərdə Azərbaycan nümayəndələri Xocalıda Qarabağ bölgəsində yaşayan erməniləri təmsil edən şəxslərlə görüşərək onların Azərbaycana reinteqrasiyasını müzakirə edib. Görüş Xocalı şəhərində Azərbaycan ərazisində müvəqqəti yerləşdirilmiş Rusiya sülhməramlı kontingentinin qərargahında keçirilib. Bu, Ruben Vardanyanın fevralın 23-də tutduğu “vəzifədən azad olunduqdan” sonra baş tutmuş ikinci görüşdür.
Ruben Vardanyan Qarabağa gəldikdən sonra rəsmi Bakı bəyan etmişdi ki, onun təmsil etdiyi qrupla danışıqlar aparmayacaq. Bakının bu tələbi yerinə yetirildi. Bu arada onu da xatırladaq ki, son görüşdə Azərbaycanı Qarabağ bölgəsində yaşayan erməni sakinlərlə təmaslar üzrə məsul şəxs qismində müəyyən edilmiş Milli Məclisin üzvü Ramin Məmmədov təmsil edib. Görüşdə Azərbaycan tərəfdən həm də Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin və "AzerGold" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin mütəxəssislərindən ibarət, təbii sərvətlərin qanunsuz istismarını araşdıran monitorinq qrupunun rəhbəri Məsim Məmmədov iştirak edib. Görüşdə, Azərbaycan Konstitusiyasına və qanunlarına uyğun olaraq, Qarabağ bölgəsində yaşayan erməni sakinlərin Azərbaycan Respublikasına reinteqrasiyasına dair ilkin müzakirələr aparılıb. Yayılan məlumatlara görə, bu təmaslar davam edəcək və növbəti görüş yeri kimi Bərdə, Gəncə və Ağdamın seçilməsi nəzərdə tutulur. Müvafiq olaraq, gələcəkdə Rusiya sülhməramlı kontingentini təmsil edən nümayəndələrin sülh danışıqlarında iştirakı planlaşdırılmır. Söhbət Azərbaycanın və onun vətəndaşlarının birbaşa dialoqundan gedir və bu təmasların istər Rusiya sülhməramlı kontingenti ilə, istərsə də digər istənilən xarici aktorlarla heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu fonda Ermənistanın “Qraparak” nəşri maraqlı bir məlumat yayıb. Qeyd edilir ki, Azərbaycanın və onun Qarabağdakı erməni vətəndaşlarının birbaşa dialoqunda Laçın-Xankəndi yolunda gediş-gəlişə nəzarət məqsədilə rentgen yoxlama aparatı quraşdırılması üçün razılıq əldə edilib. Bildirilib ki, Azərbaycan erməni separatçılarının, ağır hərbi texnikaların Qarabağdan çıxarılmasını, mədənlərdə monitorinqlərin aparılması və Laçın dəhlizində rentgen aparatlarının quraşdırılması ilə bağlı tələblər irəli sürüb. Qəzet iddia edir ki, son danışıqlar zamanı rentgen aparatlarının quraşdırılması barədə razılıq əldə olunub. Digər məsələlərlə bağlı danışıqlar davam etdiriləcək. Ermənistan parlamentinin deputatı Tiqran Abramyan qeyd edir ki, Bakı Qarabağ məsələsində istədiklərini əldə edir və İrəvan da bununla razılaşır: “Əsas problemimiz odur ki, Ermənistan və Azərbaycan Qarabağla bağlı konsensusa malikdir. Azərbaycanın dərc etdiyi beş prinsip və Ermənistanın əlavələri göstərir ki, sülh müqaviləsinin bağlanması Bakı üçün danışıqların uğurla başa çatması deməkdir. Çünki danışıqların aparıldığı və açıq şəkildə deyilənlərin heç biri Ermənistanın maraqlarını əks etdirmir. Öz müqəddəratını təyinetmə hüququ danışıqlardan çıxarılıb. Bu, artıq onu göstərir ki, ermənilərin heç bir müsbət gözləntiləri ola bilməz və Qarabağın Azərbaycanın nəzarətinə keçməsi İrəvan hakimiyyətini xüsusi qıcıqlandırmır”. Abramyan qeyd edib ki, danışıq sırf Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində müzakirə olunur.
Istənilən halda görünən odur ki, Azərbaycan Qarabağda qalan ermənilərin reinteqrasiyası üçün artıq mühüm addımlar atır. Bunu görən Qarabağdakı ermənilər də prosesə tədricən maraq göstərir. Məsələn, elə son görüşdə Qarabağın erməni sakinləri bəzi kommunikativ və təchizat problemlərinin həll edilməsi üçün kömək istədilər. Bu, özlüyündə Azərbaycanın yurisdiksiyasının erməni icması tərəfindən qəbul edilməsi kimi də qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan isə dağ-mədən yataqlarımızın qanunsuz istismar olunması vəziyyəti ilə bağlı problemlərin həlli üzrə imkanları əldə etdi. Eyni zamanda, gələcəkdə Azərbaycanın digər ərazilərində də belə görüşlərin keçirilməsi planlaşdırıldı. Bu, postmüharibə dövründə erməni sakinlərin cəmiyyətimizə reinteqrasiya olunması istiqamətində irəliyə doğru atılan ilk mühüm addım hesab edilə bilər. Bu göstərir ki, Azərbaycan öz yurisdiksiyasını artıq Qarabağın ermənilər yaşayan ərazilərinə də yaymağa başlayıb. Üstəlik, ermənilər yaxşı anlayırlar ki, danışıqlar prosesində daha çox onların təhlükəsizliyi və təminatı məsələsinə diqqət yetirilir. Bu fonda Qarabağdakı erməni əsilli Azərbaycan vətəndaşlarının reinteqrasiyası gözlənildityindən də tez baş tuta bilər. Rəsmi Bakı belə görüşlərlə sülh niyyətli, məramlı olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Azərbaycan regionda sülh və təhlükəsizliyin təmin olunması istiqamətində addımlar atdığını və bu yöndə təşəbbüsləri davam etdirəcəyini isbatlayır. Qarabağ bölgəsində yaşayan erməni sakinlərin reinteqrasiyasına dair sözügedən görüş bunun əyani təsdiqidir. Burada xatırladaq ki, Azərbaycan ərazisində çoxsaylı etnik qrupun nümayəndələri yaşayır. Onlar bu ölkəni öz vətəni, dövləti kimi qəbul edir. İndi onların sırasına əvvəlki kimi ermənilərin də qatılması zəruridir.
Tahir TAĞIYEV
