“Cənubi azərbaycanlı mühacirlər” rubrikasında müsahibimiz 1991-ci ilin aprel ayının 26-da Güney Azərbayanın Miyanə şəhərində doğulan və 4 ildir Bakıda yaşayan Bütöv Azərbaycan Ocaqları (BAO) sədrinin Güney Azərbaycan məsələləri üzrə müavini Babək Türkoğludur.
Miyanəli Babək Türkoğlu gənc olmasına baxmayaraq çox zəngin, şərəfli, eyni zamanda da çətin bir həyat yolu keçib, bu yolda itkiləri də, ağrı-acıları da çox olub, amma xalqımızın molla rejiminin caynağından xilas olması üçün mübarizəsindən bir addım da geri çəkilməyib.
Babək bəy həbs də görüb, molla rejiminin işgəncəsindən, hətta şallaq cəzasından da keçib, bütün amansızlıqların şahidi olub, soydaşlarımıza verilən əzabları ürək ağırısı ilə yaşayıb.
“Quzey Azərbaycanda özümü çox güvəndə hiss edirəm”
Vatsap üzrərindən söhbətimizdə Babək bəy bildirdi ki, Bakıda, Azərbaycanın quzeyində özünü mühacirətdə hiss etmir, çünki Bakı hər zaman güneylilərin ümid yeri, pənahı olub.
-Şərqi Azərbaycan əyalətinin Miyanə şəhərində doğulmuşam. Orada böyüyüb boya-başa çatmışam. 2011-ci ildə Təbriz İnstitutunda iqtisadiyyat bölümündə təhsil alırdım, amma molla rejiminin təzyiqlərinə görə ali təhsilimi yarıda buraxıb ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qaldım.
- Güney Azərbaycan milli azadlıq hərəkatına, ümumiyyətlə, proseslərə nə zaman qoşuldunuz?
- 2006-cı ildən Azərbaycan milli azadlıq hərəkatında görünmüşəm. Bu hərəkatda çox aktiv iştirak etmişəm. Hətta may qiyamında Miyanə şəhərində insanların meydanlara çağırılmasında, afişaların dağıdılmasında aktiv iştirak etmişəm.
- Molla rejimindən nə kimi əziyyətlər gördünüz?
- Mən də Azərbaycanın Güneyindən olan soydaşlarımızın biri olaraq öz dilimin, mənəviyyatımın, mədəniyyətimin assimliyasiya siyasətinə məruz qalmasının şahidi oldum. Bunlarla yanaşı milli sərvətlərimizin talanması, insanlarımızın ac-yalavac buraxılması, millətimizə qarşı dövlət tərəfindən “ikinci sort” vətəndaş münasibətinin olması, hər zaman bizə qarşı ögey münasibət bəslənməsi kimi məsələlər bizi hər zaman düşündürüb, narahat edib. Əgər sualınız Azərbaycan milli fəallarının hansı əzab-əziyyətlərə məruz qalması ilə bağlıdırsa, Azərbaycan milli hərəkatının dünyada görünməmiş, tayı-bənzəri olmayan milli-mədəni fəalları, demokratik insanları İran adlanan zindanda çox vəhşicəsinə müamilələrə məruz qalırlar. Onların özlərinin tutulmasına baxmayaraq, ailələri daim təhdid altında olur. Milli fəalların zindanda, qazamatda olması və bir tərəfdən də ailələrinin təhdidlər altında yaşması, eyni zamanda ailə başçısı azadlıqda olmadığı üçün iqtisadi çətinliklərlə mübarizə aparması halları var. Bu problemlər azmış kimi, hətta qohumlarına belə basqılar olur, onları da çağırıb sorğu-sual edirlər. Bu cür hərəkətlər milli-mədəni fəalların ailələrinin hərtərəfli şəkildə basqılara məruz qalması deməkdir. Molla rejimi ümumiyyətlə Azərbaycan xalqının milli mənafelərinin boğulması uğrunda bütün çirkinliklərə əl atır, bunların hamısı da müasir dünyada bənzəri olmayan qəddarlıqdır, canilikdir.
- Siz özünüz necə, həbs olunmusunuz?
- Bəli həbs olunmuşam. Həmin dövrün şərtlərinə uyğun olaraq şallaq cəzasına da çatdırılmışam. O zaman yaşımın az olmasına baxmayaraq qırx gün həbsdə yatmışam. Bu azmış kimi, yüz şallaq cəzasına məruz qalmışam...
- Bakıya nə zaman gəldiniz?
- 2019-cu ildə.
- Ümumiyyətlə, güneylilərin xeyli bir hissəsi müxtəlif ölkələrə mühacirət ediblər. Güneydə qalıb molla rejiminə qarşı mübarizə aparmağın əsas çətinlikləri nədir ki, soydaşlarımız çıxış yolunu mühacirətdə görürlər?
- Bizim düşüncəmizdə, bizim təfəkkürümüzdə həqiqətən də Azərbaycanın Güneyi və Quzeyi bir bütövdür. Bunu Azərbaycanın Güneyindəki soydaşlarımız, milli fəallar deyirlər. Bilirsiz, Azərbaycanın Güneyində milli fəalların göstərmiş olduqları mədəni fəaliyyətə baxmayaraq fars rejimi onları siyasi məqsədlə tutuqlayıb. Özü də rejim milli fəalları canilərin, qatı cinayətkarların içinə salaraq onların apardıqları mübarizəni aşağılamaq niyyəti güdür. Fəallarımızın həyatını rejimin içəridəki quldur dəstələrinin dəstəyi ilə təhlükə altında saxlaması məsələsi də var. Onlar həbsxanadan çıxdıqdan sonra heç bir dövlət qurumunda işləyə bilmirlər. Hətta fəhlə kimi gedib hardasa işlədikdə belə dolayı yollarla rejim tərəfindən basqılara məruz qalırlar. Soydaşlarımız fəhlə işində də çətinliklərlə üzləşirlər. Bu da aydın məsələdir ki, ailədə iqtisadi problemə səbəb olur, milli fəal işsizlik və basqı ilə üzləşdiyindən aiəsinin maddi problemlərini həll edə bilmir. İstər-istəməz buna görə onlar özlərini ailələri qarşısında günahkar hesab edirlər. Hər cür basqılar nəticəsində çıxış yolunu ölkədən çıxmaqda görürlər. Milli fəallar hökumət tərəfindən nəzarət altına alınır və hər addımları diqqətlə izlənilir. Onları həbsxanadan buraxanda belə şərtli buraxırlar. Kiçik bir addım atdıqda bunları tutub ağır cəzalarla hədələyirlər. Bütün hallarda hər zaman onların həyatı üçün təhlükə olur. Onlar öz ailələrini düşünürlər və məcburiyyət qarşısında qalıb ölkədən çıxırlar. Milli fəallarımız xaricdə diaspor fəaliyyəti ilə məşğul olurlar.
- Bu gün Güneydə baş verənləri necə qiymətləndirirsiniz?
- Azərbaycan milli hərəkatı 25-30 ildən bəridir ki, tamamilə diqqətli bir şəkildə öz mübarizəsini mədəni, sivil bir formada sürdürür. Azərbaycan milli fəallarının həbsxanalardan buraxılması məsələsində Tehran rejimi çalışır ki, özünü Qərb dünyasına, beynəlxalq təşkilatlara guya siyasi fəalları həbsdən buraxır kimi göstərsin.
- Soydaşlarımız milli hökumət qurmağa nail ola bilərmi?
- Ümumi olaraq soydaşlarımızın milli hökumət yaratmaq məsələsində öz varlıqları, dırnaqları ilə sürdürmüş olduqları mübarizələrini bugünə qədər gətirib çıxarıblar. Milli hökumətin yaradılması isə bugündən sonra İranın indiki vəziyyətində mümkündür, amma ciddi dəstək lazımdır.
İran iqtisadi bohran içində boğulur. Bu ölkədə nə milli mədəni yaşayış var, nə də başqa şeylər. Demək olar ki, o ölkədə insanlar yaşamırlar, onlar “ölmüş bir cisim içində sadəcə ruh”dur. İnsanlar hamısı məişət problemi ilə üz-üzədir. Hər bir insanın öz ailəsi qarşısında bir sıra məsuliyyəti vardır ki, İran adlanan ölkədə insanların 100-də 70-i onu yerinə yetirə bilmir. Yenə ailəsi qarşısında xəcalətlidir. Bu kimi problemlərə baxmayaraq, Azərbaycan milli hərəkatı öz varlığını, dünyanın heç bir yerindən dəstək almamasına baxmayaraq, bugünə kimi şərəfi, qüruru ilə yola uyğun, Azərbaycana yaraşır, türk millətinin şənini qoruyan bir şəkildə sürdürür. Bundan sonra Azərbaycan milli hökumətinin yaradılması üçün mütləq mənada geniş dəstək lazımdır. Hər hansı bir dəstək olmazsa, bu millətin, bu fəaliyyətlərin, bu fəalların beynəlxalq səviyyədə səsləri eşidilməzsə, onlara hərtərəfli köməklik göstərilməzsə Azərbaycan Milli hökumətinin qurulması prosesi çox çətin olacaq. Hətta bu möcuzəvi bir proses olacaq. Azərbaycanın güneyində millətin ortaya qoymuş olduğu bir şüar var: azadlıq, ədalət, milli hökumət. Bu bizim bütün istəklərimizi açıq şəkildə ifadə edir.
- Devrilmiş İran şahının oğlunu bu gün gündəmə gətirirlər. Rza Pəhləvinin molla rejimi ilə anlaşması mümkün ola bilərmi?
- Bizim bir sözümüz var ki, şahla mollanın arasında sadəcə tacla əmmamə yer dəyişdirib. Fars şovinizmi farsçılıq düşüncəsi adı altında sözdə İslam Respublikası yaradılması hər kəs tərəfindən bilinən məsələdir. Buna misal olaraq keçmiş şahın oğlu ilə mollaların birlikdə göstərmiş olduqları fəaliyyəti qeyd etmək istəyirəm. Dəfələrlə biz bu problemi yaşamışıq. Uzağa getmək istəmirəm: 2019-cu ildə benzinin bahalaşması nəticəsində Güneydə və bir çox şəhərlərdə ayaqlanmalar baş verdi. Bu hətta 1500 nəfərin ölümünə səbəb olan bir qiyam idi. Rejim o zaman da bütün sərhədləri, hər yeri çəkib bağladı. Ölkə, demək olar ki, alov bölgəsinə çevrildi. O zaman da şahın oğlu çıxıb bir açıqlama verdi ki, biz artıq qayıtmaq üçün hazırlaşdırıq. Onların 15-20 nəfərlik dəstəsi, səhv etmirəmsə, İsfahan şəhərində şahın oğlu, Pəhləvilərlə bağlı şüarlar səsləndirdilər. Bununla istər-istəməz ultimativ bir şəkildə qiyam yatırıldı. Səbəb nə idi? Türk milləti ilə yanaşı İran adlanan ölkədə bir çox etniklər yaşayır. Bunun ərəbi də, kürdü də, bəlucu da var və s. Bunlar da Pəhləvi dönəmində çox ağır repressiyalara məruz qalmış millətlərdir. Ərəb də özü özlüyündə öz dilinin, mənəviyyatının, kültürünün assimliyasiya olunduğunu, istismar edildiyini, kürd də həmçinin qətliama məruz qaldıqlarını bilir. Şahın oğlu çıxıb hansı vədlərlə İran adlanan ölkəyə qayıtmaq istədiyini açıqlasa da, istər-istəməz buradakı etirazlara, ayaqlanmalara bir ləngitmə gətirir. Biz bunun keçən dəfə şahidi olduq, bu gün də şahidi oluruq.
Biz əgər ayaqlanıb bədəl ödəyəcəyiksə, bu ancaq Azərbaycanın istiqlalı üçün olacaq. Azərbaycanın Güneyindəki insanların bir çoxu bunun fərqindədir.
- Bakıda nə işlə məşğulsunuz?
- Mən özüm dərziyəm, dərzi işləyrdim. Lakin son 2 ayda bu sahədə çətinlik olduğu üçün tikinti şirkətində işləmək məcburiyyətində qalmışam. Çox şükürlər olsun ki, bu gün öz dövlətimdə yaşayıram. Biz vaxtilə düşmənin əlinin altında fəaliyyət göstərib bütün təhdidlərə qarşı mübarizə aparmışıqsa, bu gün öz Vətənimdə, dövlətimdə fəaliyyət göstərirəm. Burada fəaliyyətimə heç bir məhdudiyyət hiss etmirəm. Quzey Azərbaycanda özümü çox güvəndə hiss edirəm. İctimai-siyasi fəaliyyət göstərməyim də təbii ki, mümkündür.
- Vətəndaşlıq almısınızmı?
- Xeyr.
- Bu gün Güneydə soydaşlarımızın haqqı tapdalanır, dil, ana dilində təhsil məsələsi ağrılı yerimizdir. Bu problemin beynəlxalq qurumlara daşınması üçün nə işlər görülür?
- Təbii ki, İran adlanan ölkədən xaricə çıxan milli fəallar əllərindən gəldiyi qədər çalışırlar ki, beynəlxalq qurumlarda Güneyin səsi olsunlar. BMT-yə qədər gedib çıxdılar. Orada çalışırlar ki, mümkün qədər Güneyin problemlərini dünyaya çatdırsınlar. Amma təəssüf ki, elə də böyük nəticə əldə olunmur. Bu da bizim xaqlımıza olan münasibətlə bağlıdır. Biz 30 il Qarabağ problemimizi dünyanın bütün təşkilatlarına daşıdıq, amma ögey münasibət gördük.
İradə SARIYEVA
