Azərbaycan cari il ərzində Ermənistanla sülh müqaviləsinin imzalanmasında, Cənubi Qafqaz barış mühitinin bərqərar olmasında maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Bu xüsusda ölkəmiz konkret təşəbbüslər də irəli sürüb. Lakin hazırda sülhlə bağlı proses Ermənistan üzündən ləngiyir.
Digər tərəfdən diqqət çəkən odur ki, Ermənistan müəyyən qüvvələri regiona cəlb etməklə də onların vasitəsilə sülhə xələl gətirir. Bütün bunlara rəğmən, Azərbaycan sülh üçün fəaliyyətini davam etdirir.
Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovla görüşündə prezident İlham Əliyev bu xüsusda qeyd edib: “Ümidvaram ki, 2023-cü il Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşmasında irəliləyiş ili olacaq. Hər halda biz buna ümid edirik. Bu prosesdə fəal iştiraka görə Rusiya hökumətinə və şəxsən sizə təşəkkürümü bildirmək istərdim. Düşünürəm ki, Rusiya bizim dostumuz, müttəfiqimiz və qonşumuz kimi Azərbaycan ilə Ermənistan arasında dövlətlərarası münasibətlərin nizamlanmasına kömək işində xüsusi rola malikdir. Ötən il bu istiqamətdə mühüm səy göstərilib, gələcək sülh müqaviləsinin konseptual xarakterini, məhz iki ölkənin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin qarşılıqlı tanınmasını müəyyən edən sənədlər qəbul olunub. Bu, ötən ilin oktyabrında Praqada və Soçidə qəbul edilmiş sənədlərlə təsdiqlənib. Bu sənədlər sülh müqaviləsinə nail olmaq üçün istifadə edilə bilən təməldir. Hər halda, biz bu düşmənçilik səhifəsini tezliklə çevirmək və Cənubi Qafqaza sülhü qaytarmaq üçün Ermənistan tərəfi ilə, bizim dostumuz və qonşumuz Rusiya tərəfi ilə müsbət və konstruktiv iş aparmaq əzmindəyik”. Amma belə görünür ki, Ermənistan prosesdə Rusiyanın iştirakını məhdudlaşdırmaq üçün Qərbdən olan müəyyən qüvvələrlə sıx işbirliyi qurub. Elə Avropada da müəyyən qüvvələr Ermənistanı Rusiyanın təsir dairəsindən çıxarmaq üçün fəal iş aparırlar. Avropa Parlamentinin deputatı Marina Kalyurandın açıqlamalrı da bunun faktiki təzahürüdür. Onun sözlərinə görə, əgər Ermənistan özü hazır və sadiqdirsə, Avropa İttifaqı (Aİ) Ermənistanla münasibətləri genişləndirə bilər. Kalyurand qeyd edib ki, bu gün Ermənistan Rusiya ilə bir neçə təşkilatda müttəfiqdir: “Biz Ermənistanın KTMT-nin üzvü olmasını, eləcə də Rusiya və Belarusla Gömrük İttifaqında iştirak etməsini görməzdən gələ bilmərik. Ermənistanın Aİ ilə əməkdaşlıqda nə qədər irəli getməyə hazır olması vacibdir. Ümid edirəm ki, erməni xalqı da Gürcüstan xalqı kimi qərar verəcək və bu məsələdə hökumətə təzyiq göstərəcək”. Avropa Parlamenti deputatının açıq bəyanatı onu göstərir ki, Aİ Ermənistan qarşısına açıq şərt qoyub. Ermənistan Aİ-lə əlaqələrini inkişaf etdirmək istəyirsə, Rusiya ilə müttəfiqlikdən imtina etməli və əlaqələri pozmalıdır. Artıq Avropa İrəvanın ikili oyunundan təngə gəlib və Ermənistanın tərəf seçməli olduğunu açıq formada vurğulayır. Eyni şeyi də Rusiya istəyir. Bu vəziyyətdə Ermənistan artıq Qərb və Rusiya arasında çəkişmə məkanına çevrilib. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının deputatı Andranik Tevanyan belə vəziyyətin ölkə üçün ciddi təhdid yaratdığını vurğulayır: “10 noyabr 2020-ci ildən sonra biz tamamilə fərqli bir ölkədə yaşayırıq. Müharibə bizə özüylə elə nəticələr gətirdi ki, Ermənistan artıq nəinki Qarabağın, heç özünün təhlükəsizliyinin təminatçısı sayılmır. Hazırda Ermənistan Respublikası fiziki olaraq 2 faktora görə mövcuddur. Bu faktorlar Rusiya və İran İslam Respublakısıdır. Əgər qeyd etdiyim 2 amil olmasa, Ermənistan olmayacaq. İran Zəngəzur naminə qarşıdurmaya belə girməyə hazırdır. Ermənistan-Türkiyə sərhədi rus qoşunları tərəfindən qorunur. Hökumət isə təbliğat aparır ki, Rusiya sizin düşməniniz, Türkiyə dostunuzdur. Onlar sizi inandırırlar ki, biz Azərbaycanla münasibətləri onların istədiyi kimi tənzimləyə və birgə yaşaya bilərik”.
Erməni politoloq Hayk Sukiasyan bildirir ki, İrəvanın addımlarından narazı qalan Rusiya Ermənistana qarşı artıq birbaşa hücuma keçib. Onun sözlərinə görə, Rusiya qəzəblidir, çünki onun aləti olan “5-ci kolon” səmərəsiz olub. Sukiasyan bildirib ki, Ermənistan hakimiyyətini ehtiyatlı olmağa və 102-ci Rusiya hərbi bazasını nəzarətdə saxlamağa çağırır: “Nəzərə almaq lazımdır ki, Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin spesifik xüsusiyyətləri var, qaz və elektrik enerjisi ilə bağlı uğursuz oldular, deməli, başqa hərəkətlərə keçəcəklər”. Baş verənlərlə bağlı “Vestnik Kavkaza” nəşri də çox maraqlı məqamlara toxunur. Nəşr yazır ki, Rusiyanın xarici işlər naziri iki günlük rəsmi səfərlə Bakıdadır: “Lavrovun Azərbaycana səfəri xüsusi əhəmiyyət kəsb edən çox mühüm bir detalı ehtiva edir: Bakıdan sonra rusiyalı nazir, əvvəllər olduğu kimi, Cənubi Qafqazda formal tarazlığı saxlamaq üçün İrəvana getməyib, Moskvaya qayıdacaq. Hətta Rusiya XİN rəhbərinin yaxın gələcəkdə Ermənistana səfərinin mümkünlüyü barədə də məlumat yoxdur. Rusiyanın Cənubi Qafqaz siyasəti kontekstində bu nə deməkdir? Erməni təxribatı nəticəsində üçtərəfli format ikitərəfli formata çevrildiyindən, Lavrovun səfəri həm də ötən ilin dekabrından sonra Ermənistan-Azərbaycan nizamlanması üzrə qarşılıqlı Bakı görüşü kimi dəyərləndirilməlidir. Rusiya Cənubi Qafqazda stabilləşmədə maraqlıdır və bununla maraqlanan bütün regional oyunçularla danışıqlar aparacaq. Əgər Bakıya sülh lazımdır, İrəvana isə lazım deyilsə, o zaman Moskva əvvəlcə bu sülhün parametrlərini Azərbaycan hakimiyyəti ilə razılaşdıracaq, bundan sonra Ermənistan rəhbərliyinə o olmadığı halda razılaşdırılmış fəaliyyət planını təqdim edəcək. Üçtərəfli görüşün pozulması Rusiyanın Ermənistana qarşı səbr kasasında son damla oldu. O gündən etibarən iki ölkə arasında siyasi təmaslar gərginlikdədir. Paşinyanın komandası özünün yeni kəşf etdiyi Qərb himayədarlarının antirusiya göstərişlərini həyata keçirməyə başlayana qədər Moskva İrəvanın Aİ ilə flört etməsinə icazə verməyə hazır idi. Lakin Mirzoyanın Moskva-Bakı-İrəvan görüşündən imtinası qarşıdurmaya çevrildi. Ermənistan Rusiya formatında danışıqlar aparmaq istəmədiyini açıqladı. Paşinyanın komandası ya öz mövqeyini tapa bilmədi, ya da Qərbə istiqamətlənmiş kursa sadiq qalmağa qərar verdi. Lakin son iki ay ərzində Rusiya ilə hansısa formada əlaqələr qurmaq üçün addım atmadı. Bütün bunların fonunda Lavrovun Bakıya gəlib İrəvana məhəl qoymamasına təəccüblənməyə dəyməz”. Nəşr yazır ki, Rusiya əməkdaşlığa can atan ölkələrlə əməkdaşlıq edir və Qərbin düşərgəsinə keçmək istəyən oyunçulara zəhmət sərf etməməyə üstünlük verir: “Aİ müşahidəçilərinin iki illik “mülki” missiyasının İrəvana gəlməsi hər üç dövlətin - İrəvan, Bakı və Moskvanın Cənubi Qafqaza dair mövqelərini aydınladır. Aİ-nin “mülki” missiyasına, yalnız rəsmi versiyaya görə, fransız jandarmları və alman polisləri daxildir. Erməni politoloqları bildirirlər ki, Ermənistandakı missionerlər Rusiya və İran qoşunlarına casusluq edərək Gümrüdəki 102-ci Rusiya hərbi bazasının bağlanmasına zəmin yaradacaqlar. Bu, regiona perspektiv dağıdıcı qüvvələrin yeridilməsi, sülh danışıqlarının blokadaya alınması və Ermənistan ordusunun Azərbaycana qarşı yeni müharibəyə hazırlanmasıdır. Rusiya və Azərbaycan da, öz növbəsində, Cənubi Qafqazda yeni müharibənin alovlanmasının qarşısını almaq əzmindədir. Lavrovun Bakıya Müttəfiqlərin Qarşılıqlı Fəaliyyəti haqqında Bəyannamənin imzalanmasının ildönümündə səfəri təsadüf deyil. Bu, dinc perspektivin reallığa çevrilməsi üçün addımların əlaqələndirilməsidir”.
Nahid SALAYEV
