Münhen Təhlükəsizlik Konfransında xüsusi diqqət mərkəzində olan regionlardan biri də Cənubi Qafqaz oldu. Xüsusən də İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra burada hadisələrin inkişaf axarının beynəlxalq ictimaiyyət üçün çox maraqlı olduğu bir daha üzə çıxdı. Bu mənada Azərbaycanın regionda postmünaqişə dövründə həqiqətləri məharətlə dünya ictimaiyyətinə çatdırması da özünü qabarıq şəkildə büruzə verdi.
Xatırladaq ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev konfransın əsas proqramı çərçivəsində, həmçinin keçirilən “Enerji təhlükəsizliyi” mövzusunda dəyirmi masada, daha sonra “Dağları aşmaq? Cənubi Qafqazda təhlükəsizliyin qurulması” mövzusunda plenar iclasda ölkəmiz üçün əhəmiyyət kəsb edən məsələləri ictimaiyyətin diqqət mərkəzinə çatdırdı. Belə ki, prezident Əliyev Azərbaycanın regionda yaratdığı yeni reallıqlardan məharətlə istifadə edərək, sülh gündəliyini prioritet olaraq ortaya qoydu, Ermənistan baş nazirinin qeyri-ciddi və manipulyativ mahiyyət daşıyan açıqlamalarını bir daha məhv etdi. Elə bu səbəbdəndir ki, həmin tədbirdən sonra Ermənistan baş naziri ölkəsində yenə ciddi tənqid hədəfidir. Ermənistan prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə keçmiş səfiri David Şahnazaryan məsələ ilə bağlı qeyd edir: “Münhen konfransında Ermənistanın maraqlarının təmsilçisini görmədim”. Onun sözlərinə görə, Münhendə Azərbaycanın bütün ittihamları qəbul edilib: “Bu gün aparılan siyasət və demək olar ki, bütün siyasi elita bununla razılaşır, dağıdıcı siyasət var. Məsələn, İlham Əliyev Ermənistanı işğalda, təcavüzdə ittiham edir və cavab almır, Ermənistanın faktiki dövlət başçısı Azərbaycanın “müharibəyə başladığı”nı dilə gətirmir, buna “sübut” təqdim etmir. Əgər bu vəziyyətdə sülh bərqərar olsa, ümid edirəm ki, olmayacaq, ondan sonra Azərbaycan Ermənistandan təzminat tələb edəcək və Ermənistan hökuməti bunu qəbul edəcək”. Şahnazaryan bildirib ki, Münhen konfransında Azərbaycanın bütün arqumentləri qəbul edilib. Ermənistanın Alternativ Layihələr Qrupunun həmtəsisçisi, ekspert Vahe Hovhannisyan qeyd edir ki, baş verənlər Azərbaycanın daha bir mühüm qələbəsidir. O qeyd edib ki, inanılmaz olsa da, Ermənistanda dövlət və milli məzmunsuzluq olması faktdır: “İrəliləmək, gələcək üçün alternativ gündəm yoxdur. Buna liderlik çatışmazlığı deyilir. Ermənistan Qafqazın yeni memarlığında heç bir maraqlı ideya irəli sürmür. Ermənistan Rusiya-Qərb qarşıdurmasının episentrinə düşdü. Azərbaycan bunun əksini etdi. Hər şey onu göstərir ki, Ermənistan böyük sınaq astanasındadır. Onun mümkün təzahürlərini təsəvvür etmək dəhşətlidir. Fəlakəti dayandırmaq üçün yeganə seçim mübarizənin yeni məzmunu və yeni idarəçilikdir. Ən pisdən qaçmaq üçün hansı resursların mövcud olduğunu başa düşməliyik. Amma bunlar olmadıqca Azərbaycanın yeni nailiyyətlərini görməli olacağıq”. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının katibi Artsvik Minasyan da eyni mövqeni bölüşür. O, İlham Əliyevin Münhen konfransında söylədiyi fikirlərə istinad edərək deyib: “Şahid olduğumuz alçaldıcı vəziyyətin üzərində dayanmaq istəmirəm. Bütün məsələlərdə İlham Əliyevə adekvat cavab verilməli idi. Dediyi hər söz Ermənistan üçün təhqir idi. Bu, həqiqətən də milli ləyaqətimizə zərbə idi”.
Artsvik Minasyan diqqəti ona da çəkir ki, Ermənistan geosiyasi toqquşma mərkəzinə çevrilib və Azərbaycan bundan mütləq istifadə edəcək: “Xüsusilə Moskva rəsmən Avropa İttifaqı müşahidəçilərini Rusiyanı izləmə əməliyyatı kimi qiymətləndirirsə, bu təhlükəlidir. Bu o deməkdir ki, biz Rusiya və Qərb maraqlarının toqquşmasını Ermənistan üzərində qurmuşuq. Hər şey etmək lazımdır ki, maraqlar toqquşmasın. Amma onlar hər şeyi ediblər ki, bir tərəfdən Rusiya, digər tərəfdən Avropa bəyan etsinlər ki, burada bir-biri ilə vuruşurlar. Bu bizi heç bir yaxşı yerə aparmır. Əgər doldurmağa gəlirləsə, bu başqa məsələ, amma bir-birini əvəzləmək yanaşması ilə gəlib hərəkət etməli olsalar, bu, maraqların toqquşmasına gətirib çıxaracaq və Ermənistan hücuma məruz qalacaq. Ermənistanın Aİ-nin maraqlarına xidmət edən ölkə kimi qiymətləndirilməyə başlamasına səbəb indi Rusiyanın Azərbaycanın maraqlarına uyğun bəyanatlar verməsi ola bilər”. Ermənistanın “Azad Vətəndaş” ictimai təşkilatının rəhbəri Hovsep Xurşudyan bu vəziyyətdə Moskvanın təxribat təşkil edəcəyindən ehtiyat edir: “Heç bir razılaşmadan geri çəkilməmişik, cəmi 100 müşahidəçi gətirmişik, Rusiya bizi cəzalandırmaq qərarına gəlib”. Qeyd edək ki, Rusiya XİN-in rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova Avropanın missiyasına yenidən toxunub: “Biz bu barədə mövqeyimizi bildirmişik və təkrar edirəm: Missiyanın mülki xarakter daşıdığını deməklə, Avropa heç də tam həqiqəti demir və ya yalan danışır”. Qeyd edək ki, Aİ missiyası 20 fevralda fəaliyyətə başlayıb. Onun tərkibinə alman polisi və fransız jandarmasından nümayəndələr də daxil edilib. Bu isə missiyanın heç də mülki olmadığı anlamına gəlir. Xarici siyasət, müdafiə və təhlükəsizlik üzrə rusiyalı ekspert Qriqori Trofimçuk qeyd edir ki, Rusiya baş verənlərə seyrçi qalmayacaq: “Bu günlərdə Münhen Təhlükəsizlik Konfransında ABŞ Dövlət katibi Entoni Blinkenin iştirakı ilə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında görüş oldu. Müəyyən fasilədən sonra Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin görüşünün keçirilməsi özü-özlüyündə müsbət faktdır. Çünki birinci şəxslərin görüşləri davam edirsə, demək hələ ki, müharibə yoxdur. Digər tərəfdən, Bakı və İrəvanın Qərbin danışıqlar platformasında bu cür təmasları Rusiyada bir çoxlarında daha çox gərginlik yaradır. Çünki hesab edilir ki, nizamasalma prosesi tədricən və davamlı olaraq Qərbə tərəf yönəlir, yəni hazırkı geosiyasi hadisələrin fonunda ABŞ-ın əlinə keçir. Lakin demək lazımdır ki, Bakı bu mövzunu Qərbin danışıqlar masaları arxasında ilk dəfə müzakirə etmir və bu mənada Moskvadan heç nəyi gizlətmir. Problem tamamilə başqadır. İndi İrəvan açıq-aşkar o tərəfə meylini gücləndirir və Moskvadan narazılığını daha sərt şəkildə dilə gətirir. Eyni zamanda, liderlərin təmaslarında fasilə o qədər də böyük, həyəcanverici olmayıb, cəmi bir neçə ay davam edib və bu məsələdə hər şey plan üzrə gedir. İrəvan əvvəlki kimi, sülh sazişi imzalamağa hazır olduğunu bəyan edir və bu da müsbət faktdır. Çünki Ermənistanın məğlub olduğu son müharibə onun üçün bu cür mötədil sonluqla nəticələnməyə bilərdi. Lakin Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev xüsusi olaraq vurğuladı ki, bu, kifayət deyil. Düşünürəm ki, bu ifadənin arxasında praktiki sual durur: nəhayət, nə vaxt nəqliyyat dəhlizləri açılacaq, sərhədlərin, o cümlədən nəzarət-buraxılış məntəqələrinin dəqiq müəyyən edilməsi həyata keçiriləcək, sözdən əmələ keçid nə zaman olacaq? Nikol Paşinyanı başa saldılar ki, artıq razılaşmaların həyata keçirilməsini uzatmaq alınmayacaq. O da istisna olunmur ki, Paşinyan Türkiyədə baş vermiş təbii fəlakəti nəzərə alaraq, Ankaranın diqqətinin daxili problemlərə yönələcəyinə və bunun da bütün məsələlərin həllini gələcəkdə də uzatmaqda ona kömək edəcəyinə ümid bəsləyir. Başqa sözlə desək, Paşinyan indi ən çox sözün bütün mənalarında “göylərə”, fərziyyələrə ümid edir”. Ekspertin fikrincə, Münhen görüşündən sonra hadisələrin necə cərəyan edəcəyi bir çox hallarda Bakıdan asılıdır: “Bakının bəzi məsələləri necə həll edəcəyi hələ ki, məlum deyil. Artıq bir addım sınaqdan keçirilib (ekoloqlarla). İndi mövcud formul üçün şərtlər var, lakin digərləri yoxdur. Ona görə də hazırda mövcud olan şəraitdən istifadə etmək lazımdır, sonra daha mürəkkəb şərait yarana bilər. Ermənistan onu da nəzərə almalıdır ki, 2020-ci il 10 noyabr bəyanatının praktiki reallaşması müddətinin həddindən artıq uzadılması rəsmi İrəvanın özünə təhlükə yaradan bir şərait doğura bilər. Azərbaycan artıq 2020-ci ilə qədər olan ölkə deyil və daha çox şeyə qadir olduğunu göstərdi”.
Nahi SALAYEV
