Rusiyanın vətəndaşlıqdan çıxartdığı Ruben Vardanyanın Qarabağdan da qovulmasından sonra maraq doğuran məqam buradakı erməni icmasının hansı təmsilçilərinin Azərbaycanla danışıqlar aparacağıdır.
Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, Vardanyanın Xankəndidə qaçaq şəkildə mövcudluğu və qanunsuz fəaliyyəti Azərbaycan-Rusiya, Azərbaycan-Ermənistan və Rusiya-Ermənistan münasibətlərində gərginlik yaradırdı. O, Qarabağ iqtisadi rayonu ərazisindəki ermənilərin Azərbaycana inteqrasiyasının qarşısını almağa səy göstərirdi. Bu fonda həmin şəxsə qarşı Azərbaycanın qəti mövqeyi Vardanyanla bağlı vəziyyətin dəyişməsinə səbəb oldu.
Artıq bu şəxsin Qarabağdan qovulmasına hazırlıq gedir. Belə vəziyyətdə Qarabağ erməniləri üçün maraq doğuran məsələ Azərbaycanın müvafiq dairələri ilə danışıqların yenidən bərpasıdır. Qarabağdakı qanunsuz “hərbi birləşmənin keçmiş komandiri”, qondarma qurumun “təhlükəsizlik şurasının keçmiş katibi” Samvel Babayan yenə bu məsələdə öz iddiasını ortaya qoyub. Samvel Babayan bildirir ki, erməniləri mövcud vəziyyətdən çıxarmaq istəyi varsa, Azərbaycanla problemləri birbaşa danışıqlar yolu ilə, qarşılıqlı etimad şəraitində həll etmək lazımdır. Onun sözlərinə görə, ilk növbədə anlamaq lazımdır ki, Azərbaycan nə istəyir: “Əgər barışmaq lazım olduğunu düşünsələr, o zaman biz qarşılıqlı etimad mühiti yaratmalıyıq. Əvvəlcə qarşı tərəfin nə istədiyini anlayaq, davranışını başa düşək. Bu paket yaradılmalıdır. Son iki ildə Azərbaycan xarici işlər naziri və müdafiə naziri vasitəsilə açıqlamalar verir ki, onlar beş bənd formalaşdırıblar, ondan irəli gələn cavablar var. Cəmiyyətimizin geniş təbəqələri, siyasətçilər, partiyalar, qeyri-hökumət təşkilatları, ayrı-ayrı şəxslərlə müzakirə edib hansısa sənədi cilalamaq lazımdır, bu məsələ üzrə kimin danışıq aparacağı maraqlı deyil”. Babayan burğulayıb ki, danışıqların birinci mərhələsi qarşılıqlı etimadın yaradılmasına yönəlməlidir. Ermənistan parlamentinin “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının deputatı, erməni general Qaqik Melkonyan isə qeyd edir ki, ilk olaraq Vardanyan əngəli aradan qalxmalıdır: “Ermənistana gəlincə, Ermənistan Samvel Babayanı Qarabağa bəzi vəzifələr üçün göndərməyib. Samvel Babayan sadəcə olaraq dedi ki, 100 gün ərzində məni Qarabağda birinci yox, ikinci şəxs təyin edin, mən 100 gün ərzində insanların həyatında və danışıqlara münasibətdə dəyişiklik edəcəm. O dedi ki, 100 gündən sonra göstərəcəm ki, bacarıram. İnanıram ki, Samvel Babayan bunu təşkil edə bilər”. Melkonyan Samvel Babayanın təmsilçiliyi halında Azərbaycanın Qarabağ erməniləri ilə danışıqlara razı olacağına inandığını bildirib: “Samvel Babayan Qarabağdakı vəziyyəti düzəldə, məsuliyyəti öz üzərinə götürə bilər. “Hakimiyyət”i ələ keçirib yenə də hər şeyi Ermənistanın, Ermənistanın hakimiyyətinin üzərinə atmaq olmaz”.
Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının deputatı Ağvan Vardanyan isə məsələyə bir qədər fərqli yanaşır: “Samvel Babayanın bu gün Qarabağda nə işlə məşğul olduğu və onun hansı ambisiyaları olduğu aydın deyil”. Onun sözlərinə görə, Qarabağ müharibəsinin birinci mərhələsi zamanı Samvel Babayanın böyük rolu olub, lakin sonralar onun onun fəaliyyəti tamam başqa istiqamətə gedib: “Biz hər şeyə nəticə nöqteyi-nəzərindən baxmalıyıq. Ruben Vardanyanın “istefası”ndan sonra Qarabağda nə baş verəcək?Vardanyan hansı mövqeyi tutacaq? Mən sizə təhlükəli bir şey haqqında danışmaq istəyirəm. Qarabağda hansısa “ictimai təşkilatların nümayəndələri, fəallar” hansısa rolları üzərlərinə götürməyə başlayıblar”. O, Samvel Babayanın Qarabağ ermənilərinin Azərbaycanla dialoq aparmalı olduğu barədə bəyanatına toxunaraq bildirib: “Ermənistan ardıcıl olaraq bildirir ki, bizim heç bir əlaqəmiz yoxdur, qarışmırıq, bizə dəxli yoxdur, Qarabağ Azərbaycanın bir hissəsidir, Qarabağla Azərbaycan danışsın. Bu da belə vəziyyətə gətirib çıxarır. Yəni əsl problem Ermənistan hakimiyyətidir, Qarabağda yaranmış vəziyyətə görə yenə də Ermənistan hakimiyyəti cavabdehdir”. O qeyd edib ki, 2020-ci ildən sonra Arayik Arutyunyanın bütün hərəkətləri vəziyyəti daha da pisləşdirib: “Son nəticədə Ruben Vardanyanın getməsinin həm də Azərbaycanın tələbi olduğu aydındır və bu mövzuda Rusiya-Azərbaycan müzakirələrinin nədən getdiyi məlum deyil”. Ermənistan Respublika Partiyasının sədr müavini Armen Aşotyan da qeyd edir ki, Ermənistan hakiiyyəti Qarabağın Azərbaycanın daxili məsələs olması ilə razılaşır: “Artıq Qərbin təklif etdiyi sülh müqaviləsində Ermənistan ictimaiyyəti üçün ən gözlənilməz bənd Qarabağ ermənilərinin hüquqları və təhlükəsizliyinə dair məsələ oldu. Bu faktorlar birbaşa Azərbaycan Konstitusiyası ilə bağlı olacaq. Paşinyan Qarabağı tam şəkildə təslim etmək istəyir. Sülh mətnində iki ölkənin bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanıması, Azərbaycanın Konstitusiyasına, beynəlxalq öhdəliklərinə uyğun olaraq Qarabağ ermənilərinin hüquqları və təhlükəsizliyinə dair bənd var. İrəvan açıq bəyanatla çıxış edəcək ki, Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizliyini və hüquqlarını təmin etmək üçün lazım olan hər şey danışıqlar başa çatana qədər edilməlidir. Bakı Qarabağ ermənilərinin hüquqları və təhlükəsizliyi ilə bağlı qarşılıqlı anlaşmanın təmin edilməsi üçün onlarla danışıqlara başlayacaq”. Aşotyan qeyd edib ki, mətndə əsas diqqət edilməli məqam Qarabağ ermənilərinin hüquqları və təhlükəsizliyi məsələsinin Azərbaycanın Konstitusiyasına və onun beynəlxalq öhdəliklərinə uyğun olmasıdır. Beləliklə, Azərbaycan istədiyi məqsədlər çatır və həm Ermənistan, həm də Qarabağ erməniləri ölkəmizin iradəsini qəbul edir.
Ramil QULİYEV
