Bu gün Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafında prioritet istiqamətlərdən biri dünya birliyinə daha sıx inteqrasiyadır. Azərbaycan dünya proseslərinin fəal iştirakçısı olmaq potensialına malik ölkə kimi yeni beynəlxalq münasibətlər sistemində öz yerini tutmaq istiqamətində əməli addımlar atır.
Ölkəmizin inteqrasiya proseslərində daga fəal iştirakı, beynəlxalq təşkilatlarda, bütövlükdə qlobal iqtisadi və siyasi sistemlərdə aktivliyi Azərbaycana mühüm dividendlər qazandırır.
Azərbaycan geosiyasi, geoiqtisadi müstəvidə söz sahibi olmağı bacarıb
Azərbaycanın malik olduğu resursları, coğrafi mövqeyini, elmi potensialını, eləcə də dünya inkişafının sürətlə dəyişən tendensiyalarını nəzərə alsaq, ölkəmizin inteqrasia, xarici əlaqələrə belə xüsusi diqqət etməsinin təsadüf olmadığını görmək mümkündür. Təbii ki, xarici dünya ilə əlaqələr qurarkən Azərbaycan siyasi və iqtisadi məqsədəuyğunluq mülahizələrini rəhbər tutur. Ölkə özünü Qərb tipli dövlət kimi təqdim edir ki, bu da onun tarixi keçmişi, coğrafi mövqeyi və Qərb ölkələri ilə əlaqələri əsasında müəyyən edilir. Eyni zamanda Azərbaycan dünya güc mərkəzlərinin - Rusiya, Aİ, ABŞ və Asiyanın maraqlarının kəsişməsində yerləşərək gedən dəyişikliklərdən kənarda qala bilməz.
Həqiqətdir ki, müasir dünyada şiddətli rəqabətə daha çox yer verilir. Bunun ən bariz nümunəsi iqtisadiyyatı yüksək inkişaf etmiş ölkələrin az inkişaf etmiş rəqiblərini perspektivli bazarlardan bəzən güc yolu sıxışdırmasıdır. Amma Azərbaycan uğurlu gedişləri ilə tamam başqa mənzərə yarada bilib. Məsələn, Avroap enerji bazarında Azərbaycan getdikcə əsas oyunçulardan birinə çevrilib. Halbuki, həmin bazarda rəqabət çox yüksəkdir və böyük güclər burada iştirak edir. Lakin Azərbaycan elə vəziyyət yaradıb ki, Avropa istehlakçıları özləri Azərbaycanda burada görmək istəyir. Bu, məhz Azərbaycanın uğurlu inteqrasiya siyasətinin nəticəsi, xarici münasibətləri səmərəli qurmasının təzahürüdür. Amma təkcə iqtisadiyyatlar rəqabət aparmır, yeni dünya düzəni üçün layihələr, inkişaf yoluna müxtəlif baxışlar, beynəlxalq həyatın təşkili formaları və ölkələr arasında münasibətlərin prinsipləri arasında rəqabət gedir. Bu durumda tamamilə həqiqətdir ki, Azərbaycan beynəlxalq siyasətinin, iqtisadiyyatının və infrastrukturunun yenidən qurulması qlobal proseslərdən kənarda qala bilməz. Bu gün Azərbaycanın dünya siyasətində, qlobal iqtisadiyyatda, dünya ticarətində fəal və səmərəli iştirakı müasir prinsiplərə əsaslanır: bu, onun dövlətlərarası və millətlərarası təşkilatlar və birliklər səviyyəsində işinin səmərəliliyindən, dövlətlərarası münasibətlərin səviyyəsindən, dünyaya uğurlu inteqrasiya asılıdır. Məsələ burasındadır ki, dünya ölkələribir-birindən asılı vəziyyətə düşür. Bəzilərinin xarici bazarlara çıxışa ehtiyacı var, bəzilərinin işçi qüvvəsinə ehtiyacı var, bəziləri texnologiyadan, bəziləri isə enerji idxalından asılıdır. Yalnız malik olduğun resurslarla özünü təmin etmək isə dinamik tərəqqi anlayışı ilə bir araya sığmayan kateqoriyadır. Bunu daim nəzərə alan Azərbaycan həmişə tarixi prosesin mühüm subyektlərindən biri olub. İndi ən mühüm vəzifə Azərbaycanın dünya proseslərində iştirakının yeni keyfiyyətinə nail olmaqdır. Azərbaycan MDB respublikaları, Avropa, ABŞ, Çin və Asiya-Sakit okean ölkələri ilə ən müxtəlif, çoxvektorlu əməkdaşlığa və qarşılıqlı fəaliyyəti də bundan qaynaqlanır. Axı, bu əsrin reallığı ondan ibarətdir ki, təkcə dövlətlər deyil, həm də transsərhəd strukturlar və assosiasiyalar dünya səhnəsində əsas oyunçu və qüvvələrə çevrilirlər: vahid Avropa, transmilli korporasiyalar, regional strukturlar, qeyri-hökumət təşkilatları və digərləri bunların təsdiqidir. Aydındır ki, əgər transsərhəd birləşmələr dövlət qurumlarından daha güclü və səmərəli olursa, o zaman onlarla qarşılıqlı münasibət yaratmaq, çoxsəviyyəli əlaqələr qurmaq lazımdır. Çoxsaylı və müxtəlif münasibətlər sistemlərində iştirak manevr üçün sərbəstlik verir və heç bir imkanı bağlamır. Söhbət yalnız belə çoxistiqamətli inteqrasiyanın həyata keçirilməsi prinsiplərindədir. Azərbaycan bunun uğurlu nümunəsini yarada bilib.
Yeni reallıqlara Azərbaycan uğurla adaptasiya olunur
Şübhəsiz ki, ölkənin iqtisadi, siyasi, coğrafi müstəvidə yüksək rəqabət qabiliyyəti hər bir dövlətin ən mühüm hədəfi olmalıdır. Konsolidasiya və inteqrasiya prosesləri rəqabət qabiliyyətinin artırılması üçün mühüm alətə çevrilib. Qloballaşma şəraitində regional və subregional inteqrasiya bütün səviyyələrdə - korporativ səviyyədən tutmuş milli səviyyəyə qədər dominant tendensiyaya çevrilir. Qlobal əmək bölgüsündə dövlətin və ya birliyin tuta biləcəyi yerin düzgün seçilməsi həlledici əhəmiyyət kəsb edir.
Üçüncü minillikdə hər bir dövlətin keyfiyyətcə inkişafının uğuru onun təkcə daxili deyil, həm də xarici artım mənbələrindən, əlaqələrdən istifadə etmək qabiliyyəti ilə müəyyən edilir. Bu xüsusda Azərbaycan yenə uğurlu nümunə ortaya qoyur. Məsələn, son illərdə Azərbaycan dünya enerji bazarlarında yaranmış əlverişli vəziyyətdən tam istifadə edir. Bununla belə, hamı başa düşür ki, enerji bazarının potensialı məhduddur və üstəlik, bazarın özü də kəskin və həmişə zəif proqnozlaşdırıla bilən dalğalanmalardan qorunmur. Bu, iqtisadi artım strategiyasının əsası kimi görünə bilməz. Azərbaycan bunu nəzərə alır və elə bərpa edilən enerji mənbələrinə xüsusi diqqət də buradan qaynaqlanır. ABŞ-ın Kolumbiya Universitetinin Qlobal Enerji Siyasəti Mərkəzinin tədqiqatçısı və böyük elmi işçisi Conatan Elkind bu fonda qeyd edir ki, Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi sahəsində böyük addımlar atıb. Bu sahədə Azərbaycan özünü xeyli təkmilləşdirib. O bidirir ki, Avropanın enerji sahəsində Azərbaycana ehtiyacı böyükdür: “Avropa ölkələrinin enerji təminatında Azərbaycanın əhəmiyyətli rol oynamasına baxmayaraq, mövcud beynəlxalq vəziyyəti nəzərə alsaq, Avropa ölkələrinin daha çox enerjiyə ehtiyacı var”. Bu fonda Azərbaycan bərpa edilən mənbələr hesabına da Avropanı enerji ilə təmin etməyə hazırlaşır və bu da ölkəmizinQərbə inteqrasiyasını daha da sürətləndirir. Azərbaycan hökuməti 2030-cu ilə qədər ölkənin enerji sistemində bərpa olunan enerji mənbələrinin payını 30 faizə çatdırmağı hədəfləyir. Bu sahədə görülən işlər çərçivəsində “ACWA Power” və “Masdar” şirkətləri ilə layihələr artıq həyata keçirilir. Bundan başqa, ölkədə istehsal olunan qeyri-əmtəə mal və xidmətlərin rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməs istiqamətində atılan addımlar da Azərbaycanın xarici tərəfdaşlarını çoxaldır və qarşılıqlı əlaqələri gücləndirir.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
