Məlum olduğu kimi, Münhendə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyanla birgə görüşü keçirilib. Sonuncu dəfə Azərbaycan və Ermənistan liderləri arasında görüş Rusiya prezidenti Vladimir Putinin iştirakı ilə ötən il oktyabrın 31-də Soçi şəhərində keçirilmişdi.
Ötən il dekabrın 7-nə təyin olunmuş və Avropa ittifaqı Şurasının iştirakı ilə keçirilməsi nəzərdə tutulan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Brüssel görüşü isə Ermənistan tərəfinin inadı üzündən baş tutmayıb. Belə ki, Ermənistan baş naziri Brüssel görüşündə Fransa prezidenti Emmanuel Makronun da iştirak etməsində təkid etsə də, Azərbaycan prezidenti bu şərti qəbul etməyib. Münhendə keçirilmiş Əliyev-Blinken-Paşinyan görüşündə sülh müqaviləsi layihəsi üzərində işlərin gedişi müzakirə olunub.
“Reuters” agentliyinin məlumatına görə, regional nəqliyyat infrastrukturlarının açılması və iki ölkə arasında delimitasiyanın həyata keçirilməsi ilə bağlı müzakirələr də aparılıb.
Əliyev-Blinken-Paşinyan görüşünün ardınca Azərbaycan və Ermənistan liderləri Münhen təhlükəsizlik konfransı çərçivəsində təşkil edilmiş “Dağları aşmaq? Cənubi Qafqazda təhlükəsizliyin qurulması” mövzusunda plenar iclas müzakirələrində iştirak ediblər. Bu, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Münhen təhlükəsizlik konfransı çərçivəsində təşkil edilən debatlarda sayca ikinci birgə iştirakı idi. Onların Münhen konfransında ilk dəfə debat formatında iştirakı İkinci Qarabağ müharibəsindən əvvəl 2020-ci ilin fevralında olub. Cənubi Qafqazdakı vəziyyətin təhlilinə həsr olunmuş budəfəki debata Gürcüstanın baş naziri İrakli Qaribaşvili də qatılıb. İclasda aparıcının verdiyi müxtəlif suallar cavablandırılıb. Bunlardan birincisi Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinin Cənubi Qafqaz ölkələrinə təsiri ilə bağlı olub. Aparıcının bu mövzuda sualına birinci cavab verən Prezident Əliyev deyib ki, bunun Azərbaycana birbaşa təsiri olmayıb: “Lakin birmənalı olaraq ümumi geosiyasi vəziyyət tamamilə dəyişib və ola bilsin, Rusiya-Ukrayna müharibəsindən əvvəlki vaxtlara qayıtmasın”. Azərbaycan prezidentinin sözlərinə görə, bəzi ənənəvi tərəfdaşlarla ticari əməkdaşlıq sahəsində müəyyən çətinliklər ola bilər. Digər tərəfdən, Mərkəzi Asiyadan daşınan yüklərin Azərbaycan vasitəsilə Avropaya yönəldilməsi əlavə imkanlar açır. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan həmin suala cavabında deyib ki, uzun müddət ərzində beynəlxalq ictimaiyyətin bütün diqqəti Ukraynada baş verən münaqişəyə cəmlənib. Gürcüstanın baş naziri İrakli Qaribaşvili hesab edir ki, sülhün alternativi yoxdur: “Bu müharibə dayandırılmalıdır. Biz müharibəni və onun ölkəmizə təsirini 2008-ci ildə görmüşük. Çox insan tələf oldu və biz ərazilərimiz üzərində nəzarəti tam itirdik”. Laçın yolunda vəziyyətlə bağlı danışan Azərbaycan prezidenti erməni tərəfinin burada blokada olması ilə bağlı iddialarını darmadağın edib. Birinci fakt kimi, İlham Əliyev Qarabağda rəhbər mövqe tutmaq üçün Rusiyadan gizli yolla keçirilmiş şəxsin Qarabağda necə peyda olduğunu, İrəvana qayıtmağa, oradan Moskvaya və yenidən İrəvana, sonra isə Qarabağa qayıtmağa necə çalışdığını və buna nail olduğunu heç kimin bilmədiyini qeyd edib: “Təkcə bu fakt blokadanın olmadığını göstərir. Blokadanın olmadığını göstərən ikinci fakt ondan ibarətdir ki, dekabrın 12-dən bizim vətəndaş cəmiyyəti fəallarımız keçid məntəqəsinə gələndən indiyədək 2500-dən çox nəqliyyat vasitəsi, o cümlədən Rusiya sülhməramlılarının və Qırmızı Xaçın təmsilçilərinin yük avtomobilləri keçib. Qarabağdan, demək olar ki, 100 pasiyent müalicə üçün Qırmızı Xaç tərəfindən Ermənistana aparılıb. Beləliklə, yol açıq olduğu halda biz bunu necə blokada adlandıra bilərik?!”. Onun sözlərinə görə, əgər Qarabağdakı ermənilər bu yoldan istifadə etməyə çalışsalar, onları heç kim dayandırmayacaq. Dövlət başçısı Ermənistanın baş nazirinin istinad etdiyi 2020-ci il noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatın, əslində, de-fakto Ermənistan tərəfindən kapitulyasiya aktı olduğuna da diqqət çəkib: “Müharibənin nəticələri beynəlxalq ictimaiyyət və Ermənistan cəmiyyəti tərəfindən qəbul olunub. Bunun ən yaxşı göstəricisi Ermənistan əhalisinin baş nazirə verdiyi yeni mandatdır və bu, sülh naminə mandat idi”.
Erməni tərəfinin bütün digər iddiaları da eyni qaydada cavablandırılıb. Elə bu səbəbdəndir ki, Nikol Paşinyanın Münhen konfransında növbəti uğursuzluğundan sonra ermənilər özünə gələ bilmir. Bunu ermənilərin etirafında da görmək olar. Məsələn, erməni siyasətçi, “Erməni Milli Konqresi”nin sədr müavini Levon Zurabyan qeyd edir ki, Münhen konfransında Paşinyanla Prezident İlham Əliyevin debatını dəhşətlə izləyib: “Ermənistan liderlərinin Levon Ter-Petrosyandan Robert Köçəryana və Serj Sarkisyana, onlardan Nikol Paşinyana qədər təkamülünü müşahidə etsək, Ermənistanın növbəti liderinin pitekantrop olacağı fikrini rədd etmək çətindir. Biz heç vaxt dövlətimizi təmsil edən şəxsin bundan acınacaqlı mənzərəsini görməmişdik. Biz heç vaxt dövlətimizi təmsil edən adamın pafoslu və sanballı obrazını görməmişik. Özünü dünyaya yazıq görkəmlə, axsaq məntiqlə, kasıb, kəkələyən, qırıq-qırıq ingilis dilində təqdim edən Ermənistan heç kimdə rəhm belə oyatmadı. Bütün səhnə milli ləyaqətimizin, sevgimizin edamı idi. Əliyev Ermənistanı və onun baş nazirini dünya qarşısında “sındırırdı”. O, Ermənistanın kapitulyasiyaya imza atdığını, bunun təkcə bütün dünya deyil, həm də erməni xalqı tərəfindən qəbul edildiyini dedi, müharibədən sonra kapitulyasiyaya imza atanın baş nazir seçildiyini açıqladı. Paşinyanın etiraz edəcəyi heç nə yoxdu. Əliyevin qarşısında Paşinyan yox, başqa lider otursaydı, bəlkə də etiraz ediləcək bir şey olardı. Əliyev Ermənistanı Azərbaycan ərazilərini işğal etməkdə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini pozmaqda ittiham edəndə Paşinyan susdu. Paşinyan susmaqla, faktiki olaraq, Əliyevin ittihamlarını və Ermənistanın günahını qəbul etdi. Əliyev “Dağlıq Qarabağ” anlayışının olmadığını deyəndə, Paşinyan qeyri-adekvat ingilis dilində nəsə izah etməyə çalışdı. O dedi ki, bu konsepsiya Əliyevin noyabrın 10-da imzaladığı bəyanatda yer alır, lakin o, “Dağlıq Qarabağ” anlayışının olduğunu deməyib. Əliyev Qarabağ xalqı Ruben Vardanyan tərəfindən təmsil olunduqca onlarla danışıqlar aparmayacağını deyəndə Paşinyan susdu. Halbuki, onun deməli olduğu tək şey o idi ki, həmin danışıqlarda onları kimin təmsil edəcəyinə Qarabağ xalqı qərar verməlidir. Paşinyan Əliyevin Laçın dəhlizinin blokadasının olmaması ilə bağlı yalanlarını təkzib etmək üçün heç bir tutarlı arqument gətirə bilmədi. Əliyevin Laçın dəhlizindən keçən avtomobillərlə bağlı statistikasına real statistika ilə cavab verilməli idi. Paşinyan, hətta Əliyevin Ermənistanın işğalı ilə bağlı ittihamlarına cavab vermək hüququ çərçivəsində belə bir söz demədi. Paşinyan Əliyevin Qarabağdakı 65 məscidin sökülməsi ilə bağlı ittihamlarından birinə cavab vermək qərarına gələndə məlum oldu ki, Paşinyan o ittihama ümumiyyətlə cavab verməsəydi, daha yaxşı olardı. O, bu məlumatları təkzib etməyərək, nə az, nə çox, dedi ki, sovet dövründə Azərbaycanda 1560 məscid dağıdılıb. Və bundan dünya ictimaiyyəti, Paşinyanın dar məntiqinə görə, ermənilərin etdiklərinin böyük bir iş olmadığı qənaətinə gəlməli idi. Paşinyan ona ayrılan vaxtın əsas hissəsini bu axmaqlığa sərf etdi. Bir sözlə, Paşinyanın Münhen Təhlükəsizlik Konfransındakı çıxışı dəhşətli reallıqları ortaya qoydu. Ermənistanın biabırçı kapitulyasiyasının acınacaqlı təcəssümü Münhendə oturmuşdu. Bəlli oldu ki, döyüş meydanında itirmədiyimiz nəsə qalıbsa, onu da zəif diplomatiya nəticəsində itirəcəyik. Paşinyan eyni cür ingiliscə və ya rusca, eyni cahil və dar məntiqlə dünya mötəbərləri ilə görüşlərdə Ermənistanın və Qarabağın maraqlarını müdafiə edir. Təəssüf ki, bu gün Ermənistanda hökm sürən informasiya sahəsi quldur və manipulyasiya vəziyyətindədir. Xalqımızın əksəriyyətinin bütün bunlardan heç bir xəbəri olmayacaq. Levon Ter-Petrosyanın Paşinyanı “milləti məhv edən bəla” kimi təsvir etməsinə də şübhə ilə yanaşdım. Mənə getdikcə “milləti məhv edən papuas” tərifi ona daha çox yaraşarmış kimi gəlir”.
Belə yanaşma erməni cəmiyyətində mütləq çoxluq tərəfindən özünü qabarıq formada büruzə verir.
Nahid SALAYEV
