Ermənistanın Azərbaycanın sülh təklifinə hazırladığı cavab mətni artıq ölkəmizə təqdim edilib. Bunu adıçəkilən ölkənin baş naziri Nikol Paşinyan hökumətin iclasında bildirib və bəzi maraq doğuran açılama da verib.
Belə ki, Paşinyanın sözlərinə əsasən, sənəd Azərbaycandan başqa ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlik etmiş ölkələrinə də təqdim olunub: “Ermənistan Azərbaycanla sülh və münasibətlərin qurulması sazişinin növbəti mərhələsi üzrə işləri başa çatdırıb və bizim təkliflərimiz Azərbaycan tərəfinə çatdırılıb. Başqa sözlə, təkliflər dedikdə biz öz təkliflərimizlə dolu sənəd layihəsini nəzərdə tuturuq. Biz sənədi ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədr ölkələrinə də göndərmişik”.
Nikol Paşinyanın bu sözlərindən belə bəlli olur ki, sənədin Azərbaycana çatdırılmasında ABŞ, Rusiya və Fransanın xidmətindən istifadə olunmayıb. Belə olan halda vasitəçi ölkənin kimliyi maraq doğurur. Məhz bu durumda Ermənistan Respublika Partiyasının sədr müavini Armen Aşotyan çox maraqlı bir açıqlama verib: “Paşinyan Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinə dair sənədi Türkiyə vasitəsilə Bakıya təhvil verib”. O bildirib ki, sənəd Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın əli ilə Ankaraya verilib və ordan da Bakıya çatdırılıb. Xatırladaq ki, Ararat Mirzoyan məlum zəlzələ ilə bağlı Ankarada səfərdə olub. İstisna deyil ki, Ararat Mirzoyan Ankaraya səfəri zamanı Türkiyə vasitəsilə İrəvanın sülh müqaviləsi layihəsi üzərində işin növbəti mərhələsi üçün hazırladığı məzmunu çatdırıb. Erməni türkoloq Ruben Safrastyan da baş verənlərlə bağlı maraqlı məqamlara diqqət çəkir: “Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlunun verdiyi açıqlamalar göstərir ki, Ankara İrəvanla Bakı arasında münasibətlərin həlli üçün yeni format formalaşdırmağa çalışır. Bu, Türkiyənin vasitəçi kimi çıxış edəcəyi format olacaq. Türkiyə bu prosesdə hər iki tərəfin yanaşmalarını nəzərə alaraq neytral mövqe tutmağa çalışacaq. Yəni Ankara Azərbaycanın müttəfiqi kimi yox, üçüncü tərəf, vasitəçi kimi çıxış edəcək. Ən azından məndə belə təəssürat yaranır. Çavuşoğlunun bu açıqlaması ilk addımdır və Türkiyə qarşıdakı aylarda bu planlarını həyata keçirməyə çalışacaq. Məncə bu, Türkiyənin regional siyasətinin bir hissəsidir. Ankaranın məqsədi regionu nəzarətə götürməkdir. Region uzun illərdir Rusiyanın təsiri altında olub və indi Türkiyə bunu dəyişdirməyə çalışır". Xatırladaq ki, Mövlud Çavuşoğlu erməni həmkarı Ararat Mirzoyanla birlikdə keçirdiyi mətbuat konfransında aşağıdakıları bildrirb: “Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşması regionda sülhə töhfə verəcək". Çavuşoğlunun sözlərinə görə, Ermənistanla quru yollarının açılması məsələsi gündəmdədir. Rusiyalı politoloq Vladimir Lepexin qeyd edir ki, İrəvan Bakı ilə münasibətlərini normallaşdırsa, Türkiyə ilə sərhədlər açılacaq: “İrəvanın Ankaraya yardım təmaslarının ölkələrarası münasibətləri yaxşılaşdıracağına və ya bölgədəki vəziyyəti dəyişdirəcəyinə inam var. Amma Ankara çox praqmatikdir, kifayət qədər sərtdir, geosiyasi xəttini ardıcıl şəkildə davam etdirir. Ermənistanın maraqları bu xətt üzərində qurulmayıb. İrəvan Ankara üçün heç bir məsələdə avtoritet deyil. Paşinyan komandası tez-tez Türkiyəyə meyllənir və bu ölkəyə qarşı prinsipial mövqe nümayiş etdirmir. Türkiyənin və müvafiq olaraq, Azərbaycanın regionda təsirinin güclənməsi bundan sonra da davam edəcək. Bu amil vasitəsilə NATO-nun təsiri artacaq, Rusiyanı Cənubi Qafqazdan sıxışdırmağa cəhdlər ediləcək”.Lepexin qeyd edib ki, əgər Rusiya müharibədən uğurla çıxıb məqsədlərinə çatarsa, bundan sonra Cənubi Qafqazda nüfuzunu bərpa etməyə, Qarabağda sülhməramlıların və Gümrüdəki hərbi bazanın mövcudluğunu uzatmağa çalışacaq: “Amma hərbi kampaniya Rusiya üçün pis başa çatsa və sülh sazişində Qərb şərtləri üstünlük təşkil etsə, Moskvanın Cənubi Qafqazda təsirini bərpa etmək ehtimalı azdır. Belə olan halda Ermənistanın hansı şəraitdə və şərtlərlə Türkiyə, eləcə də onun müttəfiqinə yanaşacağı maraqlıdır”.
Ermənistan parlamentinin “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının deputatı Qaqik Melkonyan Ararat Mirzoyanın Türkiyəyə səfərini şərh edərkən regionda vəziyyətin dəyişməsini mümkün hesab edib: “Ararat Mirzoyanın Türkiyəyə səfəri çox şeyi yaxşılığa doğru dəyişəcək”. Onun sözlərinə görə, əbədi dost və əbədi düşmən yoxdur: “Biz Türkiyə ilə dostluq münasibətlərinə başlayacağımızı demirik, amma Türkiyə ilə barışmalıyıq. Əgər biz bu zəlzələyə reaksiya verməsəydik, bütün dünya qonşu ölkəyə yardım göndərmədiyimizə görə bizi qınayardı ki, reaksiya vermədilər”. “Bu humanitar jestlə Türkiyənin siyasətini dəyişməsi və ilkin şərt olmadan əlaqələr qurması mümkündürmü” sualına erməni deputat cavab olaraq bildirib: “Əgər biz sülh istəyiriksə, qonşularımızla barışmalıyıq, bu olmadan sülh olmayacaq. Dünya Ermənistanın bu addımla Türkiyə ilə sülh şəraitində yaşamaq istədiyini gördü. Ararat Mirzoyanın Türkiyəyə səfəri çox şeyi yaxşılığa doğru dəyişəcək”. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının deputatı Geğam Manukyan isə etiraf edir ki, İrəvan Azərbaycanın tələblərini yerinə yetirməyincə, Türkiyə münasibətlərin normallaşması istiqamətində heç nə etməyəcək. Onun sözlərinə görə, müharibədən sonrakı çətin mərhələdə Türkiyə ilə münasibətlərin bərpası çox problemli idi: “Erməni tərəfi səylər göstərirdi ki, heç bir ilkin şərt yoxdur. Eyni şeyi Türkiyə tərəfi də edib, amma aydın idi ki, ilkin şərtlər var. Təəssüflər olsun, ilkin şərtlərin bir hissəsi artıq reallıqdır”. Erməni deputatın qənaətincə, indi Türkiyə Ermənistanla daha güclü ilkin şərtlərlə danışır ki, bu da Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin tənzimlənməsini nəzərdə tutur: “Türkiyə çox güclü təsirə malik olduqdan sonra özü ilə Ermənistanın məsələsinin həllini Ermənistanla Azərbaycanın məsələsinin həlli ilə şərtləndirir”.
Nahid SALAYEV
