“Dünya ictimaiyyəti bizim səsimizi heç eşitmədi, göz yaşlarımıza acımadı, taleyimizə yanması. Sanki dünyanın qulaqları kar, gözləri də kordur. 31 ildir ki, səsimizə səs vermir. Bu ağrı ilə qovrulub yanıram ki, niyə bu qədər laqeyd oldular bizə?
Xocalı soyqırımı baş verən gecə hər iki valideynini itirən 25 uşaqdan 5-i bizik, mən və qardaş-bacılarım. 31 ildir ata-anamızdan bir xəbər yoxdur. Bilmirik ki, onlar o gecə Xocalıda şəhid ediliblər, yoxsa girov götürülüblər. Gümanlarımız, ehtimallarımız o qədərdir, suallarımız o qədər çoxdur ki... Heç birinə çözüm tapa bilmirik, suallarımızın cavabını bəlkə də heç kəs bilmir”.
“İndiyə qədər ata-anamın taleyi barədə dəqiq məlumatımız yoxdur”
Bunu Xocalı soyqırımı zamanı itkin düşmüş Vaqif Cəlil oğlu Məhərrəmov və Bəsirə Vəli qızı Məhərrəmovanın qızı, Xocalı tam orta məktəbinin əməkdaşı Vəsilə Məhərrəmova “Bakı-Xəbər”ə müsahibəsində deyib. V.Məhərrəmova deyir ki, 31 ildir ata-anasından bir xəbər ala bilmirlər. Vəsilənin, Natiqin, Namiqin, Səbinənin, Vüsalənin 31 ildir ki, qəlbindəki ata-ana həsrətini ovudan, dağlanmış ürəklərinin yarasını sağaldan təsəlli yoxdur. Düzdür, əmisi rəhmətlik Murad Məhərrəmov, bibisi Südabə xanım bütün ömürlərini Vaqifdən və Bəsirədən yadigar qalan beş uşağa həsr etdilər, onların çətinlik çəkməsinə, ehtiyac hiss etməsinə, kəm-kəsirlərinin olmasına imkan vermədilər, bütün qayğılarını, nazlarını çəkdilər. Onlara Azərbaycan dövləti də, Heydər Əliyev Fondu da daim qayğı-diqqət göstərdi, ev-eşiklə təmin etdilər. Vəsilə xanım və qardaş-bacıları yerdən göyə qədər razıdırlar, bu qayğıya görə dövlətə də, Heydər Əliyev Fonduna da təşəkkür edirlər.
Ana yeri Qurulub xana yeri El yığılıb bir olsa Heç verməz ana yeri...
Ata yeri Bəllidir xata yeri Aləm yığışıb gəlsə Dolanmaz ata yeri...
Vəsilə Məhərrəmova deyir ki, erməni separatçılarının, terrorçularının ucbatından başlarına gəlməyən bəla qalmayıb. Əslləri-kökləri Laçın rayonundan olsa da, Xankəndidə yaşayıblar. Lakin 1988-ci ildə erməni separatizmi baş qaldırdıqdan və orada azərbaycanlılara qarşı qeyri-insani münasibət sərgiləndiyindən Xankəndidən Xocalıya köçüblər. V.Məhərrəmova deyir ki, əslində, Xankəndidən Xocalıya qaçqın olaraq sığınıblar. “Beşimiz də Xankəndidə doğulmuşuq. Mən birinci sinfə Xankəndidə getmişəm, 1 nömrəli məktəbdə oxumuşam. Uşaqlığımız çox gözəl keçirdi, Xankəndi çox gözəl bir şəhərdir, evimiz orada idi. Lakin erməni separatçılarının ucbatından Xankəndidəki evimizi tərk etməyə məcbur qaldıq. Biz iki dəfə qaçqınlıq həyatı yaşamışıq. Əvvəlcə Xankəndidən Xocalıya qaçıb gəlmişik, 1992-ci ildə isə Ağdama, ordan da Bakıya gətiriblər bizi. Biz o vaxt Xocalı şəhərində 4 il yaşadıq, “finski” evlərdə məskunlaşmışdıq. Biz Xocalıda necə yaşayırdıq? Bütün günü başımızın üstündən güllələr, bombalar ələnirdi. Çölə çıxmaq mümkün deyildi, günlərlə zirzəmilərdə qalırdıq. Təxminən bir il evdə yaşadıq, üç ilimiz isə zirzəmilərdə keçdi. Ermənilər hər gün atırdılar. Arada-bir evə də çıxırdıq ki, ev havası hiss edək. Amma bu bizə həmişə müyəssər olmurdu, atırdılar, biz də yenidən qaçıb zirzəmiyə girirdik. Paltarla yatıb-dururduq. O qədər ağır psixoloji travmalar almışıq ki, indinin özündə də paltar soyunmaq, üst paltarını soyunub yatmaq bizə qəribə gəlir. Bəzən özümə sual verirəm ki, üst geyimini çıxarmalıyammı? Bu travma indi də yaşayır içimizdə. Çünki həmişə paltarda, ayaqqabıda yatırdıq. Türkiyədə, Xoyda zəlzələdən əziyyət çəkən insanlara baxanda yadıma o illər düşür. Fərqimiz ondadır ki, bizi erməni separatçıları bu vəziyyətə salıblar. Xocalıda vəziyyət çox kritik idi. Erməni sepatçıları hər kəsi öldürməyi, qətlə yetirməyi planlamışdılar. Uşaqlar üçün orada qalmaq lap çətin idi. Bilirsiz ki, nə qədər uşağımızı qətlə yetirdilər, neçə uşağımızı girov götürdülər. Üç bacı, iki qardaşıq biz. O zaman böyüklər dedilər ki, balacaları çıxaraq Xocalıdan, böyüklər qalsın. Yəni mənimlə böyük qardaşım qalmalı idi. Sonra əmim atama dedi ki, uşaqlarını və yoldaşını götür apar Ağdama. Ağdamda bibim yaşayırdı, bizi ora qoyacaqdılar. Atam və anam birgə aparıb bizi Ağdama bibimgilə qoydular. Bibim anama yalvarıb israr etdi ki, sən getmə uşaqların yanında qal, amma anam Ağdamda qalmaqdan imtina etdi. Dedi ki, Xocalıya qayıdıram, getməsəm orada iki kişiyə (atam və əmimi nəzərdə tuturdu) kim baxacaq, kim yemək bişirəcək? O zaman artıq Meşəli faciəsi baş vermişdi. Orada bizim yaxın qohumlarımızı da ermənilər qətlə yetirmişdi. Atamgil də həm bizi gətirmişdilər, həm də öldürülən qohumlarımızın yasına gəlmişdilər. Biz o vaxt vertolyota zülmlə minirdik. Çünki o vaxt uşaqları çıxarırdılar, amma kişilər, qadınlar qalırdı. Orada qalan uşaqların da başına gətirilən bəlaları bilirsiz. Bəziləri girov götürüldü, sonradan geri qaytarıldı, bəziləri öldürüldü, bəzilərindən də hələ xəbər yoxdur. O zaman kişilərdən heç biri rayonu qoyub çıxmaq istəmirdi, onlar orada qalırdılar, döyüşürdülər.
Bibimgil bilirdilər ki, atam-anam geri - Xocalıya qayıtsalar onları hansı tale gözləyir. Amma anam atama qoşulub Xocalıya qayıtdı...”
V.Məhərrəmova ağrılı-acılı uşaqlıq xatirələrini həyəcanlana-həyəcanlana, bədəni əsə-əsə, dili titrəyə-titrəyə, ağlaya-ağlaya danışır. “Biz Laçına babamgilə getdik. Deyəsən, fevralın 27-si idi. Bir gün əvvəl isə Xocalı soyqırımı baş veribmiş, amma bizim bundan xəbərimiz yox idi. Babamgildə oturmuşduq, nənəm də yasa getmişdi. Elə bil baş verənlər nənəmin ürəyinə dammışdı. Bütün uşaqlar səbəbsiz yerə ağlayırdılar. Bir də gördük ki, qohum-əqraba ağlaya-ağlaya içəri girdilər ki, ermənilər Xocalıda qırğın törədiblər, amma Vaqiflə Bəsirədən heç bir xəbər yoxdur. Amma əmim gəlmişdi. Əmim də, atam da postda imiş, ermənilər bunların postlarını vuranda əmim atama deyib ki, sən get Bəsirəni götür və aşağı məhəlləyə gedin, mən də gəlirəm. Atam anamı götürməyə gedib, amma sonra başlarına nə gəldiyi məlum deyil. İndiyə qədər ata-anamın taleyi barədə dəqiq məlumatımız yoxdur, bilmirik separatçılar onları qətlə yetiriblər, yoxsa girov götürüblər.
Hərə bir söz danışırdı. Biz sonradan eşitdik ki, ermənilər bizim məhəlləyə gəlib hamını güllələyiblər. Bəziləri dedilər ki, girov götürülüblər”.
Birinci Qarabağ müharibəsində bizim 4 minə yaxın itkin düşən, girov götürülən vətəndaşımız var, valideynlərinizin girovluqda olduğuna, sağ qaldığına inamınız varmı? Onlar haqda nə düşünürsünüz? V.Məhərrəmova “Biz uzun illər ata-anamın sağ olduğunu düşünürdük. İnanırdıq ki, onlar salamatdırlar və nə vaxtsa qayıdacaqlar. Əmim və bibim Qızıl Xaç Cəmiyyətinə çox müraciət etdilər, həmişə onları axtardıq, amma bir xəbər öyrənə bilmədik, izlərini tapa bilmədik. Qonşumuzun oğlu bir əhvalat danışdı, onu heç evdə deməmişəm. O, ata və anamın ermənilər tərəfindən öldürüldüyünü dedi. Qonşunun oğlu danışdı ki, atanın əlində silah vardı, ermənilər də gəlib onu tüfəngli görüblər və vurublar, anan da ermənilərin üstünə gedəndə ananı da vurdular. O mənə valideynlərimin öldürüldüyünü dedi. Mənə elə gəlir ki, bunu əmim də bilirdi, sadəcə ümidimizi tam üzməyək deyə bizə bildirmirdi. O məlumatı o uşaqdan başqa bizə deyən olmadı. Biz hələ də yol gözləyirik, girovluqda olan insanlarla bağlı xəbər gələndə həyacanlanırıq, haldan-hala düşürük, “bəlkə bizimkilərdir” deyib ümidlənirik. O qədər belə hallar yaşamışıq ki. Biz ermənilərin elə qəddarlığını, elə vəhşiliyini görmüşük ki, dillə deyiləsi deyil. Erməni girovluğundan qayıdıb gələn qonşularımız, tanıdığımız insanlar erməni separatçılarının azərbaycanlı girovlara qarşı elə qeyri-insani, amansız rəftarından danışırlar ki, dəhşətə gəlirsən. Biz onlarla söhbət edəndə yalnız ağlayırıq. Xocalılıların başına elə müsibətlər gətiriblər ki, bəlkə bunu faşistlər də etməzdi heç. Bu baxımdan, valideynlərimin salamat olduğuna heç inanmıram. Atam həddən artıq vətənpərvər olub. O, torpaqlarımızı qorumaq üçün beş balasını güllə yağışının altında qoyub döyüşüb, postda durub. Bizim yanımıza üstü-başı qan içində gəlirdi. Həmişə Xocalıya qayıtmaqla bağlı xəyal qurmuşam. Qayıtmağımı təsəvvür edirəm öz-özlüyümdə. Uşaqlığımızı, sevincimizi, xoşbəxtliyimizi, ata-anamızı itirdiyimiz yerlərə qayıtmaq istəyirik. Heç olmasa onların qoxusunu ala bilərik o torpaqdan. Qanla suvarılın Xocalı...biz getsək hər şey başqa cür olar. İnanıram ki, bir gün uşaqlığımın keçdiyi Xocalıya, Xankəndiyə qayıdacağam. Torpaqlarımızın alınması bizi çox ümidləndirir. Evimiz Xankəndidə idi. Sputnikdən Xocalıdakı məhələmizə baxırıq, amma elə bil onu yer üzündən siliblər...
1988-ci ildə Xankəndidən Xocalıya, 1992-ci ildən isə Xocalıdan Ağdama, Ağdamdan da Bakıya gəldik. Bizə əmimlə bibim baxırdı. Özü də çox yüksək səviyyədə baxırdılar bizə, bir şeydən korluğumuz yox idi. İkisi də ömrünü bizə həsr etdi. Əmimin rəhmətə getməsi bizi çox yıxdı. Biz ikinci dəfə yetim qaldıq...
Bizim ətrafımızda həmişə bizimlə eyni taleyi bölüşən insanlar olub. Biz Pirşağıdakı Qızılqum sanatoriyasında qalırdıq əvvəllər. Bütün yaralı insanlar bir yerə yığışmışdı.
Hər iki valideynini itirən 25 uşağın 5-i bizik...100 uşaq səhv etmirəmsə bir valideynini itirib. Bizə zülüm oldu, dəhşətlər yaşadıq. Məndən şəkil istəyirsiniz. Bizim uşaqlıq şəkillərimiz yoxdur. Bütün uşaqlıq şəkillərimiz, ailə albomumuz, əşyalarımız, bizə aid nə varsa hamısı Xocalıda qaldı. Bizim uşaqlıq xatirlərimizi ermənilər qana boyadı...”
Vəsilə Məhərrəmova deyir ki, Xocalıdan çıxanda özünün 14, kiçik qardaşının isə 5 yaşı olub. Amma baş verənlər yaddaşlarında, ürəklərində susmayan bir ağırı kimi yaşayır. “Bizim acımız o zaman dinəcək ki, Xocalı soyqırımını törədən erməni caniləri beynəlxalq məhkəmədə mühakimə olunub cəzalarına çatdırılsınlar. Xocalıya ədalət istəyirik dünyadan! Xocalıya, Xankəndiyə qayıtmaq istəyirik, dünya ictimaiyyətinin səsimizə səs verməsini istəyirik”-deyə V.Məhərrəmova bildirdi.
Sizə Xocalı soyqırımı zamanı itkin düşmüş Vaqif Məhərrəmov və Bəsirə Məhərrəmovanın böyük qızları Vəsilə Məhərrəmovanın valideynləri barədə xatirələrini, düşüncələrini çatdırdıq, onların qısa həyat hekayəsi ilə tanış oldunuz...Beş balanın gözü hələ yoldadır, ümidləri hələ də ölməyib, içlərində gözərir...
İradə SARIYEVA
