Sahib Məmmədov: “Bu prosesə mane olan səbəblər aradan qalxmayınca, buna nail olmaq çətin olacaq”
Xəbər verildiyi kimi, Əmək Münasibətlərinin Monitorinqi Mərkəzi tərəfindən ümumilikdə 12 səyyar monitorinq həyata keçirilib. Bakı şəhərində çoxmənzilli yaşayış binalarının inşası ilə məşğul olan 12-si sifarişçi, 9-u podratçı, 17-si subpodratçı olmaqla cəmi 38 hüquqi və fiziki şəxsi əhatə edən qeyri-rəsmi əmək münasibətlərinin tənzimlənməsi ilə bağlı səyyar monitorinq keçirilib.
Mərkəzin yaydığı məlumata görə, tikinti sektorunda çalışanların 35 faizi müqaviləsiz işləyirlər. Yoxlamaların həyata keçirildiyi dövr ərzində yoxlanılmış 386 işçidən 250-sinin müqavilə ilə, 136-sının isə müqaviləsiz işlədiyi aşkar olunub. Ümumilikdə, ötən dövr ərzində yoxlanılan işçilərin 35 faizinin əmək müqaviləsi və ya xidməti (mülki) müqavilə olmadan işlərin (xidmətlərin) yerinə yetirilməsinə cəlb edilməsi halları aşkar edilib.
Monitorinq nəticəsində aşkar olunmuş faktlar müvafiq tədbirlərin görülməsi məqsədilə aidiyyəti üzrə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və Baş Prokurorluğa yönləndirilib.
Əmək Münasibətlərinin Monitorinqi Mərkəzi xəbərdarlıq edir ki, səyyar monitorinqlərin mütəmadi davam etdirildiyini nəzərə alaraq, əmək müqavilələri elektron formada rəsmiləşdirilməli, əmək bildiriş sistemində müqavilə qüvvəyə minmədən işçi tikinti sahəsinə cəlb olunmamalıdır. Monitorinqlərin keçirilməsində məqsəd tikinti sahəsində vətəndaşların əmək hüquqlarının qorunması, sosial təminatlardan yararlanmasının təmin edilməsi və əmək münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsinə nəzarətin gücləndirilməsidir. Görünən odur ki, bu sahədə bir sıra tədbirlərin görülməsinə baxmayaraq, problem öz həllini tapmır. Maraqlıdır, ekspertlər bunu nə ilə əlaqələndirir və çıxış yolunu nədə görürlər?
Sözügedən məsələni şərh edən Əmək Hüquqları Müdafiəsi Liqasının rəhbəri Sahib Məmmədov bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirir: “Əvvəla müqavilənin bağlanması işçinin hüququdursa, işəgötürənin isə həm hüququ, həm də vəzifəsidir. Əmək müqaviləsi yoxdursa, işləyən şəxs rəsmi işçi sayılmır. Müəssisədə faktiki əmək münasibətlərində olan şəxs qanuni işçidir. Əgər işçinin əmək müqaviləsi yoxdursa, deməli, ona ödənilən əməkhaqqının da heç bir yerdə qeydiyyatı aparılmır. Bu da, öz növbəsində, işəgötürənə təhkim etdiyi işçiyə istədiyi maaşı verməyə, istədiyi kimi davranmağa imkan verir. Əmək müqaviləsinin olmamasının mənfi nəticələrindən biri də işçinin qeyri-rəsmi işləyib dövlətə gəlir vergisini ödəməməsidir. Belə halların qarşısını almaq üçün dövlət əmək müqaviləsinin bağlanması yönündə siyasət yürütsə də, buna nail olmaq çox çətindir. Vergilər Nazirliyi səy göstərir, reklam çarxları, elanlar, xəbərdarlıqlar hazırlayır. Amma bu prosesə mane olan səbəblər aradan qalxmayınca, buna nail olmaq çətin olacaq. Tikinti, ticarət-iaşə sektorunda çalışanların böyük əksəriyyəti əmək müqaviləsi olmadan işləyirlər. Bu gün işəgötürən işçi cəlb edərkən söhbəti ona verəcəyi təmiz maaşla aparır. Yəni 2018-ci ilin yanvarından etibarən 1 işçiyə 1000 manat maaş vermək üçün işəgötürən 26 faiz - yəni 260 manat DSMF-yə pul ödəməli olacaq. Bunun 22,5 faizni işəgötürən, 3,5 faizini isə işçi ödəyəcək. Hətta analıq məzuniyyətinə çıxdıqda belə, ilk 2 həftənin ödənişi işəgötürənin üzərindədir. Hələ qabaqda tibbi sığorta məsələsi var. Haradasa əməkhaqqı məbləğinin 4-5 faizi də tibbi sığortaya görə ayrılacaq. Bundan əlavə, bütün imtiyazlara görə pulu işəgötürən ödəyir. Yəni bizdə Əmək Məcəlləsi işəgötürən üzərinə həddindən çox yük qoyur, ona görə də onlar işçini rəsmiləşdirməkdən yayınırlar. Sadalanan səbəblər üzündən tikinti şirkətləri işçi ilə müqavilə bağlamaqda maraqlı deyillər. Hesab edirəm ki, bu kimi məsələlər bir qədər yüngülləşdirilsə, müəyyən işlər yoluna qoyulsa, problem öz həllini tapa bilər”
Vidadi ORDAHALLI
