Avropanın qaza tələbatı artdıqca Azərbaycanın “köhnə qitə”nin enerji bazarında daha çox paya sahib olacağı gözlənilir. Hadisələrin gedişi göstərir ki, bunda Avropa ölkələri özləri də maraqlıdır. Elə bununla bağlı olaraq Azərbaycan və Avropa arasında təbii qaz təchizatı ilə bağlı yeni razılaşmaların olması gözlənilir. Bunu İsveçrənin “Lematin.ch” internet saytında dərc edilən məqalə fonunda da görmək olar.
Saytda qeyd edilir ki, hazırda təbii qazın qiymətində yaşanan artım Avropa dövlətlərində çaxnaşma və qorxu yaratmaqdadır: “Ekspertlərin çoxu qiymət artımının səbəbi kimi Asiyadan, xüsusən də Çindən olan tələbatı qeyd edir. Eyni zamanda bildirilir ki, daş kömürün alınmasını məhdudlaşdıran ekoloji məhdudiyyətlər, həqiqətən də, ciddi enerji çatışmazlığına, bəzi fabriklərin iş həcminin azaldılmağına və qış mövsümü öncəsi olan Avropa üçün ən pis anda qaza olan tələbatın kəskin dəyişməsinə səbəb olub. Yaranmış vəziyyətlə bağlı Avropa ölkələrində acınacaqlı vəziyyət müşahidə olunur. Belə ki, idarəolunmayan qiymət artımı ilə üzləşən siyasətçilər, istehlakçıları sakitləşdirmək və təbii qazın qiymətində olan kəskin artımı məhdudlaşdırmaq üçün reaksiya verməyə çalışırlar. Məsələn, Fransanın baş naziri Jan Kasteks 2022-ci ildə dünyada qaz qiymətləri düşmədiyi halda, lazım gələrsə, maliyyə rıçaqları üzərində hərəkət edəcəyinə dair söz verib”. Yazıda qeyd edilir ki, Fransa İspaniya, Çexiya, Yunanıstan və Rumıniya ilə birlikdə Avropada yaşanan bu çaxnaşmanın qarşısını almaq üçün "ümumi bir yanaşma" qəbul edilməli olduğunu bildirib: “İngiltərədə isə fiziki şəxslər üçün qaz qiyməti həddi 12 % qaldırılıb. İngiltərə hökuməti aztəminatlı ailələrin hesablarının ödənilməsi üçün 500 milyon funt sterlinq həcmində bir fond yaradıb”. Məqalədə bu ilin 6 oktyabr tarixində Avropa İttifaqının Bakıdakı yeni səfirinin etimadnamələrini təqdim olunma mərasimində Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin sözlərinə istinad edilərək Azərbaycanın Avropaya təbii qaz tədarükünü artırmağa hazır olduğu bildirilir. Müəllif yazır ki, Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılması dekabrın sonunda nəhəng “Şahdəniz” yatağından, Gürcüstan və Türkiyənin ərazisindən keçən Cənubi Avropa qaz dəhlizi vasitəsilə başlayıb. Bu sxem avropalılara tədarükü diversifikasiya etmək və onların Rusiya qazından asılılığını azaltmaq məqsədi daşıyır. Amma Avropa Azərbaycandan daha çox qaz ala bilmək üçün yeni danışıqlara vəmüqavilələrə ehtiyac duyur. Bu vəziyyətdə Azərbaycan Avropaya qaz nəqlini artırmağa hazırdır.
Məsələyə münasibətdə Rumıniyanın mövqeyi də olduqca maraq doğurur. Bu öılkənin Xarici İşlər Nazirliyi bildirir ki, Rumıniya Azərbaycanın qəti dəstəyi və iştirakı ilə ərsəyə gətirilmiş “Cənub Qaz Dəhlizi”ni qaz mənbələrinin və nəql xətlərinin şaxələndirilməsi hesabına Avropanın enerji təhlükəsizliyini gücləndirməyin ən ardıcıl şəkli olaraq görür: “İndi Xəzər qazının Rumıniya üzərindən Mərkəzi və Şərqi Avropadakı yeni bazarlara nəqli ilə bağlı variantları daha ətraflı araşdıra bilərik. Artıq beynəlxalq miqyasda vurğuladığımız kimi, “Cənubi Qaz Dəhlizi”nin bir qolu olaraq BRUA (Bolqarıstan – Rumıniya – Macarıstan - Avstriya) xəttinin inkişaf etdirilməsi həm Avropa İttifaqı, həm də Azərbaycan üçün faydalı olar. "Cənub Qaz Dəhlizi”nin Mərkəzi Avropa istiqamətində genişləndirilməsi üçün töhfə verməyə hazır olduğunu bildirən Rumıniya IGB (Yunanıstan – Bolqarıstan interkonnektoru) layihəsi hazır olandan sonra bazardakı şərtlər də əl versə, gələcəkdə “Şaquli Dəhliz” layihəsi ilə genişlənəcəyinə ümidvardır. Biz də “Şaquli Dəhliz”in mərkəz ünsürü hesab etdiyimiz BRUA layihəsinin ilk mərhələsini ötən il başa çatdırmışıq. Beləliklə də Azərbaycan (və bütövlükdə Xəzər) qazı BRUA kəmərilə şimala nəql olunmaqla Avropanın daha çox istehlakçısına çatdırıla bilər”. Bununla yanaşı, Rumıniyada SOCAR-ın fəaliyyətinə diqqət yetirilir. SOCAR-ın Rumıniyadakı biznesinin həcmi daim artır, çünki hazırda şirkət ölkə dairələrinin yarısından çoxunda 64 yanacaqdoldurma məntəqəsini idarə edir. Rumıniyaya gəldiyi gündən etibarən 64 milyon avroluq sərmayə qoyan, 700-dən çox yeni iş yeri yaradan SOCAR-ın göstərdiyi xidmətlərinin keyfiyyətinə ölkədəki istehlakçılar tərəfindən daim yüksək qiymət verildiyi də diqqətə çatdırılır.
Bundan başqa, Avropanın enerji təhlükəsizliyini daha yüksək səviyyədə təmin edilməsi yolunda mühüm nailiyyətin 2020-ci ilin sonundan fəaliyyətə başlayan “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Azərbaycan təbii qazın Avropa bazarına ixrac olunması olduğu bildirilir: “2018-ci ildən bəri “Cənubi Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurasının nazirlər iclaslarında Rumıniya da iştirak edir. Bu gün Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda ən böyük ticarət tərəfdaşımızdır. Belə ki, strateji tərəfdaşlıq sazişi imzalandığı 2009-cu ildən bu yana iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi xeyli artıb”. Beləliklə, hadisələrin gedişi göztərir ki, Azərbaycanın Avropa enerji bazarında mövqelərinin daha da güclənməsi bu qitədə olan ölkələrin özlərinin də maraq dairəsindədir. Çünki bu halda Avropa enerji təhlükəsizliyini daha etibarlı şəkildə təmin edə biləcək.
Ramil QULİYEV
