Mərkəzi Bankın xarici investisiyalarla bağlı hesabatına görə, son onillikdə, yəni 2011-2020-ci illərdə Azərbaycana yatırılan toplam investisiya məbləği doğrudan da 57 milyard dollar olub. Ancaq 2012-2017-ci illərdəki səviyyəyə çatmasa da, birbaşa xarici investisiyaların həcmində son 3 il ərzində nisbi artım gözə çarpır.
Lakin bir məqam diqqəti çəkir. Məsələ ondadır ki, Azərbaycana birbaşa xarici investisiyaların daxil olması, əsasən, 1995-ci ildən bəri müşahidə edilib. Belə ki, 1995-2020-ci illərdə ölkəyə toplamda 140 milyard dollara yaxın birbaşa xarici investisiya daxil olub. Ancaq Azərbaycanda xarici investisiyalarla bağlı başlıca problemli məqam, bir çox göstəricidə olduğu kimi, neft və qeyri-neft sektoru arasında ciddi fərqin olmasıdır. Çünki bu illər ərzində ölkəyə daxil olan xarici investisiyaların 80-85 faizi neft sektoru ilə bağlı olub. Necə deyərlər, ölkəyə yatırılan hər 100 dolların sadəcə 10-15 dolları qeyri-neft sektorunda reallaşdırılıb. Ötən ilsə xarici investisiyalarda neft sektorunun payı bir qədər də yüksələrək 87 faizə çatıb. O da məlumdur ki, bir neçə ildir Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsinin təşviqi ilə bağlı müəyyən işlər görülür. O zaman niyə qeyri-neft sektorunda xarici investisiyanın payı yerində sayır?
“Azərbaycana xarici investisiya yatırana stimul vermək əvəzinə, məmurlar ondan pay, rüşvət umurlar”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən sabiq maliyyə naziri, professor Fikrət Yusifov bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Əvvəla, xarici investisiyaların Azərbaycana böyük həcmdə gəlməsi 1994-cü ildə “Əsrin kontraktı” imzalanandan sonra müşahidə olunmağa başladı. Ancaq ölkəyə gələn sərmayənin böyük hissıəsi neft sektoru ilə bağlı idi. Təəssüf ki, bu ənənə 1994-cü ildən üzübəri davam edir. Yəni sərmayə qoyuluşunda neft-qaz sektoru olduqca böyük çəkiyə malikdir. Son illər ərzində qeyri-neft sektoruna yatırılan xarici investisiyaların həcmi bir qayda olaraq azalmaqdadır. Bunun müxtəlif səbəbləri var və bu barədə dəfələrlə danışmışıq. İnvestisiya o yerə gəlir ki, orada bunun üçün əlverişli mühit olur. Neft sektoru elədir ki, orada xarici sərmayədarların fəaliyyətinə əngəl törədəcək elə bir məqamlar yoxdur. Ona görə də bu sektorda sərmayələrlə bağlı bir problem yoxdur. Ancaq biz iqtisadiyyatımızın neft sektorundan asılılığını azaltmaq istəyiriksə, o zaman qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirməliyik. Ancaq təəssüflər olsun ki, biz bununla bağlı dönüşə nail ola bilməmişik. Xarici sərmayə qeyri-neft sektoruna yatırılmır. Bu da çox təhlükəli tendensiyadır. Əlverişli zəmin olsa, o zaman xarici sərmayələr qeyri-neft sektoruna yönələcək. Təəssüflər olsun ki, inhisarçılıq, bürokratik əngəllər və digər səbəblər buna imkan vermir. Ona görə də müvafiq qurumlar bunun üzərində çalışmalıdır. Xüsusən də İqtisadiyyat Nazirliyi buna mane olan amilləri aradan qaldırmağa çalışmalıdır. Xarici sərmayəyə zəmanət olmalıdır, dünya üzrə məşhur sığorta şirkətləri ölkədə fəaliyyət göstərməlidir. Xarici sərmayə qeyri-neft sektorundan qaçırsa, deməli bunun səbəbləri var. Bunun səbəbləri araşdırılmalıdır. Azərbaycana xarici sərmayə yatırana stimul vermək əvəzinə, məmurlar ondan pay, rüşvət umurlar. Min cür əngəl yaradırlar. Əlbəttə ki, belə olan halda ölkəyə xarici investisiya gəlməyəcək”.
Bu səbəbdən professor hesab edir ki, bürokratik əngəllər aradan qaldırılmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
