Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad olunması ölkə iqtisadiyyatının qarşısında yeni imkanlar açıb. Çünki dövriyyəyə irihəcmli torpaq, su, meşə resursları və filiz ehtiyatları cəlb olunur.
Qeyd edək ki, işğal altında olan ərazilərdə 155 adda filiz ehtiyatları var. Burada 6 qızıl, 5 civə, 2 sink, mis, polimetal və mineral su ehtiyatları mövcuddur. Bunların Azərbaycan iqtisadiyyatının dövriyyəsinə qoşulması, qeyd edildiyi kimi, yeni imkanlar açır. Təkcə qızıl ehtiyatları haqqında onu demək bəsdir ki, ilkin hesablamalara görə, təsdiq olunan ehtiyatlar 132,4 tondur və bu, indiki qiymətlərlə 8 milyard dollardan çoxdur. Azad edilən ərazilərdə 70-dən çox əlvan, o cümlədən nəcib metal yataqları da mövcuddur. İşğala qədər metallar üzrə toplanmış geoloji məlumatlar bu yataqların bir çoxunun böyük sənaye ehtiyatlarına malik olduğunu təsdiqləyirdi. Bura, xüsusilə Kəlbəcər, Zəngilan və Tərtər rayonlarının vaxtilə işğal olunmuş ərazilərində yerləşən yataqlar dqaxildir. Qızıl, gümüş, mis və molibden ehtiyatlarıilə zəngin olan bu yataqlar ötən əsrin 90-cı illərinin ortalarından etibarən Ermənistanın cəlb etdiyi xarici investorlar və erməni iş adamları tərəfindən intensiv talanmaya məruz qalmışdı. Qanunsuz hasilat və satış nəticəsində əldə olunmuş qeyri-qanuni iqtisadi dividendlər Ermənistanın, xüsusilə də qondarma rejimin maliyyələşdirilməsində mühüm rol oynayıb. Bununla da Azərbaycanın iqtisadi və dövlət maraqlarına ciddi ziyan vurulub. Hazırda ölkəmizin nəzarətində olan sözügedən yataqların ehtiyatları yenidən qiymətləndirilir. Bundan başqa, əlaqədar dövlət qurumları tərəfindən qeyri-qanuni hasilat nəticəsində Azərbaycana vurulmuş ziyanın həcminin hesablanması işləri icra edilir. Öz növbəsində, “AzerGold” QSC fəaliyyətə başladığı dövrdən qanunsuz istismar faktlarına xüsusi diqqət ayırıb. QSC tərəfindən işğal edilmiş ərazilərdə əlvan metalların qeyri-qanuni hasilatını təşkil edən və həyata keçirən bir sıra Ermənistan və Avropa şirkətlərinin əməllərinə hüquqi qiymətin verilməsi məqsədilə müvafiq araşdırmalar aparılıb. Bununla bağlı əldə edilmiş materiallar Azərbaycan Baş Prokurorluğuna təqdim edilib. Həmin faktlar üzrə Baş prokuror tərəfindən Cinayət Məcəlləsinin 192.2.3 (qanunsuz sahibkarlıq) və 318.2-ci (Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədini qanunsuz olaraq keçmə) maddələri ilə cinayət işi başlanmaqla ibtidai istintaqın aparılması Baş Prokurorluğunun Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə istintaq idarəsinə həvalə olunub.
Araşdırmanın beynəlxalq komponentinin icrasının təmin edilməsi üçün nüfuzlu beynəlxalq hüquq şirkəti və bir sıra yerli ekspertlər də prosesə cəlb olunub və toplanmış materiallar aidiyyəti dövlət strukturuna göndərilib. Sözügedən materiallarda vaxtilə işğal altında olmuş ərazilərdə qızıl, gümüş, mis, molibden və digər əlvan metalların qanunsuz hasilatı və ticarəti ilə məşğul olmuş şəxslər və şirkətlər, bu hasilata dəstək verən qaçaqmalçı şəbəkələr zənciri, onların qanunsuz fəaliyyəti barədə ictimai açıq mənbələrdən toplanmış detallı məlumatlar əks olunub. Tədqiqat materialları qanunsuz əməllərin icraçısı olan erməni, eləcə də xarici şirkətlərə qarşı müxtəlif beynəlxalq instansiyalarda tətbiq olunacaq hüquqi tədbirlərə dair tövsiyələri ehtiva edir. Bununla yanaşı, "AzerGold" QSC tərəfindən işğaldan azad olunmuş ərazilərinin bərpası və inkişafı konsepsiyasına uyğun olaraq İqtisadiyyat və Ekologiya və Təbii Sərvətlər nazirlikləri ilə birlikdə əlvan metal yataqlarının gələcək istismarı ilə bağlı müvafiq araşdırmalar görülməkdədir. Heç şübhəsiz, işğaldan azad edilən ərazilərimizdə əlvan metal ehtiyatlarının potensialı ölkənin dağ-mədən sənayesinin və metallurgiyanın gələcək inkişafında böyük rol oynayacaq. Sənaye əhəmiyyətli proqnoz resurslara malik çoxsaylı qızıl, gümüş, mis, civə və digər faydalı qazıntı yataqlarının istismara verilməsi azad edilmiş ərazilərzdə sənayeni yenidən təşkil etməyə, iqtisadiyyatın əksər sahələrinin inkişafını intensivləşdirməyə, yerli əhalinin əlavə iş yerləri ilə təmin olunmasına, eləcə də bərpa olunacaq şəhər və kəndlərin inkişafına böyük ölçüdə dəstək olacaq.
Eyni zamanda bu, xarici sərmayənin cəlbi prosesində də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov da qeyd edir ki, qızıl və filiz yataqlarının işlənməsi işğaldan azad olunmuş ərazilərimizə sərmayələrin cəlb edilməsi baxımından əsas mərhələlərdən biri kimi qiymətləndirilir. Deputat qeyd edib ki, Azərbaycan daxili mənbələr hesabına infrastrukturun formalaşdırılması, bərpa və yenidənqurma işləri aparır: “Artıq yeni mərhələdə xarici və yerli investisiyaların cəlb edilməsi həyata keçirilir. Azərbaycanın haqq işinə dəstək olan ölkələrlə bağlanmış müqavilə həmin ərazilərimizə sərmayənin cəlb edilməsinə imkan verəcək, eyni zamanda bu, həmin ərazilərimizdə yeni iş yerlərinin yaradılmasına, yeni məhsul istehsalına və bütövlükdə sənaye məhsulu istehsalının artmasına şərait yaradacaq. Bu baxımdan, işğaldan azad olunmuş ərazilərimizin inkişafı və həmin ərazilərdə istehsalın bərpası ciddi addımlardan biridir. Azərbaycan onun haqq işinə dəstək olan ölkələrlə uzunmüddətli əməkdaşlıq formalaşdırıb. Bu əməkdaşlıq həm sərmayənin cəlb edilməsində, həm də yeni innovasiya və texnologiyanın işğaldan azad olunmuş ərazilərimizə transferinə imkan verəcək ki, bu da həmin ərazilərin Azərbaycan iqtisadiyyatına reinteqrasiyası baxımından da vacib hesab olunub”.
Ramil QULİYEV
