Son vaxtlar bəzi sahibkarlar iddia edirlər ki, vergi yoxlamalarına gələn vergi məmurları obyektlərə mülkü geyimdə və xəbərsiz, qəfil gəlirlər. Onların bildirdiyinə görə, ilk baxışdan gələnlərin vergi məmuru, müfəttiş olduğu bilinmir, onların gerçək, yoxsa saxta məmur olduğunu müəyyın etməyin özü də problemdir. Bəzi sahibkarların sözlərinə görə, bəzən saxta vergi “müfəttişləri” də peyda olur.
Ümumiyyətlə, vergi məmurunun sahibkarın obyektinə, yaxid başqa yerlərə mülki geyimdə getməsi nə dərəcədə düzdür? Bu hal qanunda varmı? Mülkü geyimdə vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi düzgündürmü?
“Həmin şəxslər vergi orqanlarının adından istifadə edən dələduzlar da ola bilər ki...”
İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin rəhbəri, tanınmış iqtisadçı Ruslan Atakişiyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, qanunvericiliyə görə, sahibkarlıq subyektləri dövlət vergi xidməti orqanları vasitəsilə 4 növ yoxlamaya məruz qala bilər. “Yoxlamalardan birincisi kameral, ikincisi səyyar, üçüncüsü operativ nəzarət, dördüncüsü isə xronometraj yoxlamadır. Kameral yoxlama sahibkarın şəxsi kabineti vasitəsilə həyata keçirilir, orada hansısa sahibkarlıq subyektinin ofisinə baş çəkmək olmur. Səyyar yoxlamada isə yalnız 15 gün əvvəl sahibkar sübyektinin elektron poçtuna, şəxsi kabinetə məktub göndərilir və ora konkret qərar qoyulur ki, yoxlamaya kimlər gələcək və nələri yoxlayacaq. Həmin şəxslər sahibkarlıq subyektinin ofisinə yaxınlaşdıqda o özünü, xüsusi tanıdıcı vəsiqələrini və qərarı da təqdim etməlidir. Həmin qərarı da yazılı şəkildə təqdim etsə mütləq o sənəddə imza və möhür olmalıdır. Bu sənədlər olmadan onlar sahibkarlıq subyektlərinə daxil ola bilməzlər. Dediyim kimi, vergi orqanları sahibkarlıq subyektlərində yoxlama həyata keçirmək istəsə, səyyar yoxlamanın qaydalarına görə, 15 gün əvvəldən bu barədə sahibkara məlumat verməlidir. 15 gün əvvəl sahibkarlıq subyektinə xəbərdarlıq etmədən yoxlamaya 5 gün qalmış gəlməyə ixtiyarları yoxdur. Yoxlamadan 15 gün əvvəl sahibkarlıq subyektləri bu barədə xəbərdar edilmədən sahibkarın ofisinə getmək olmaz.
Digər bir yoxlama növü isə operativ nəzarətdir. Operativ nəzarət o halda olur ki, sahibkarlıq subyektinin qeyri-qanuni fəaliyyəti, yəni o subyektin Vergi Məcəlləsini pozması ilə bağlı əsaslandırılmış şikayətlər olsun. Adından da göründüyü kimi, operativ yoxlama ani olur. Məsələn, sahibkarlıq subyekti ödənişi kassaya vurmayıb və bu halda müştəri zəng edib Vergi Xidmətinə şikayət edir və deyir ki, mən filan yerdəyəm, ödədiyim məbləğ kassaya vurulmayıb, o halda operativ yoxlama dərhal gəlib içəri daxil ola billər”.
R.Atakişiyev qeyd etdi ki, operativ yoxlamaya gələn şəxslər də mütləq özlərini təqdim etməli, xidməti vəsiqələrini sahibkarlıq subyetinə göstərməlidir. Onların ora özbaşına deyil, konkret fakt üzrə gəlməli olduqlarını deyən R.Atakişiyev bildirdi ki, həmin şəxslərin istehsal obyektlərinə və digər müəssisələrə girməsi üçün ayrıca bir icazənin olmasına ehtiyac var: “Operativ yoxlamanın sırf fakt üzrə gəlmək ixityarı var. Qanunvericiliyə görə, operativ yoxlamaya gələnlər özlərini təqdim etməli və fərqləndirici nişanlarla gəlməlidirlər. Amma sahibkarlıq subyektinə heç bir əsas olmadan, əvvəlcədən məktub göndərilmədən, operativ yoxlamaya əsas verən hal və hadisə olmadan daxil olmaq, ondan hər hansı bir sənəd istəməyə ixtiyarları yoxdur.
Qanunsuz yoxlamalara qarşı sahibkarın atmalı olduğu addımlara gəlincə, R.Atakişiyev qeyd etdi ki, sahibkar həmin adamların sənədlərini təqdim etməlidir və qarşı tərəf ona sənədlərini təqdim etmədikdə isə dərhal bu barədə 195-ə zəng etməli, bu haqda məlumat verməlidir. “Vergi orqanları da həmin anda sahibkarlıq subyektinin ofisinə gəlirlər. Həmin şəxslər vergi orqanlarının adından istifadə edən dələduzlar da ola bilər ki, onlar dərhal yerindəcə tutulur”-deyə R.Atakişiyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
